Khói thuốc vẫn tràn ngập tại những khu vực công cộng

Sau gần nửa tháng thực hiện Quyết định 1315/QĐ-TTg ngày 21-8-2009 của Thủ tướng chính phủ “về việc phê duyệt Kế hoạch thực hiện Công ước khung về kiểm soát thuốc lá”, trong đó có quy định nghiêm cấm hút thuốc lá nơi công cộng, tại các bến tàu, bến xe... khói thuốc lá vẫn không ngừng tuôn.

Vẫn "vô tư" xả khói thuốc nơi công cộng

Mặc dù việc cấm hút thuốc nơi công cộng được Thủ tướng chính phủ quy định là vậy, cùng với TP Hạ Long đang trên lộ trình xây dựng “thành phố du lịch không khói thuốc lá”, song trên thực tế, những nơi công cộng như bệnh viện, chợ và các bến xe, bến tàu… trên địa bàn TP Hạ Long vẫn còn tràn ngập khói thuốc. Dạo một vòng quanh TP Hạ Long, đâu đâu chúng ta cũng dễ dàng bắt gặp cảnh người dân hút thuốc lá, vô tư xả khói ra môi trường.

Khi được hỏi về quy định cấm hút thuốc nơi công cộng, nhiều người còn trả lời một cách tỉnh queo: “Có thấy ai nói gì đâu mà cấm với chẳng phạt”. Khi chỉ cho họ thấy biển cấm hút thuốc thì chúng tôi lại nhận được câu trả lời “Biển cấm thì chỗ nào chẳng có, nhưng có mấy ai thực hiện? người ta vẫn hút đầy ra đấy, có sao đâu…”

Tại Bệnh viện đa khoa tỉnh, nơi cần có bầu không khí trong sạch và lệnh cấm hút thuốc được duy trì từ khá lâu nhưng ngay tại bãi gửi xe của Bệnh viện, nhân viên bảo vệ vừa ghi số xe cho khách, vừa vô tư xả khói thuốc.  Khi được hỏi thì nhân viên bảo vệ trả lời: “Có thấy ai phạt đâu! Chính phủ có quy định như thế nhưng có nói rõ là ai được quyền phạt những người hút thuốc như chúng tôi?” Vào sâu bên trong, khu nhà khoa ngoại của bệnh viện, người nhà bệnh nhân ngồi chờ bên ngoài liên tục “đốt thuốc” mà không gặp một sự nhắc nhở nào của nhân viên bảo vệ. Hay tại Chợ Hạ Long 1, nơi có nguy cơ cháy nổ cao, đặc biệt là trong thời tiết khô hanh này, người dân, khách du lịch đi chợ vẫn vô tư hút thuốc lá, thậm chí điếu thuốc lá đang còn cháy dở vẫn được thả thẳng xuống đất mà không hề dập, bất chấp những biển cấm và nguy cơ tiềm ẩn của việc cháy nổ rình rập.

Trao đổi vấn đề này với anh Phạm Toàn Thắng, Bến trưởng Bến xe Bãi Cháy, anh cho biết: Có một số trường hợp hút thuốc lá tại bến xe, khi bị nhân viên trong bến nhắc nhở đã tự ý thức dập bỏ điếu thuốc đang hút dở, song cũng có những  trường hợp bỏ đi chỗ khác và tiếp tục hút.

Được biết, thuốc lá thụ động gây tổn hại đến hệ tim mạch của con người. Những người không hút thuốc nhưng gián tiếp hít phải khói thuốc có nguy cơ mắc bệnh tim lên đến 25-30%. Thuốc lá còn gây ra rất nhiều các bệnh kèm theo như nguy cơ ung thư phổi, các triệu chứng về đường  hô hấp, lao lực rồi các biến chứng ảnh hưởng đến chức năng sinh sản, hệ thần kinh… Một nghiên cứu tiến hành trên 33 người hút thuốc của Bộ y tế cho thấy, tất cả đều bị các bệnh liên quan đến đường hô hấp, khả năng lọc ôxy của phổi thấp hơn người không hút thuốc.

Theo số liệu được Bộ Y tế cung cấp hồi cuối tháng 5/2009, Việt Nam hiện là một trong những nước có tỷ lệ nam giới hút thuốc cao nhất trên thế giới, 56%. Theo ước tính, mỗi năm có khoảng 40.000 ca tử vong vì các bệnh có liên quan đến thuốc lá. Con số này gần gấp 4 lần số ca tử vong vì tai nạn giao thông đường bộ. Dự đoán đến năm 2030, con số này sẽ tăng lên 70 ngàn người, đồng nghĩa với việc mỗi ngày có hơn 100 người chết do thuốc lá". Tại Việt Nam, 80% người bị ung thư phổi là do sử dụng thuốc lá và trung bình mỗi năm, người Việt Nam phải chi 8.000 tỷ đồng để mua thuốc lá.

Đó là những tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe cộng đồng. Ngoài ra, những người hút thuốc lá còn mất một khoản tiền đáng kể hàng ngày cho việc mua thuốc lá. Được biết, năm 2009 Tổng Công ty thuốc lá Việt Nam tiêu thụ hơn 2.500 triệu bao thuốc lá, riêng TP HCM một ngày bán ra 17 tỷ đồng tiền thuốc lá (gần 1 triệu USD). Như vậy, tính ra một tháng mức độ thiệt hại về kinh tế do việc hút thuốc lá tại TP HCM ước gần 30 triệu USD và một năm sẽ là 360 triệu USD.

Cũng theo thống kê của Bộ y tế, trung bình số tiền chi cho thuốc lá của những người nghiện ở Việt Nam cao gấp đôi chi phí cho giáo dục, gấp 6 lần chi phí cho chăm sóc sức khỏe và đủ để mua lương thực nuôi sống họ 1 năm.

Theo một nghiên cứu được công bố đầu năm 2009 tại thành phố Pueblo, bang Colorado của nước Mỹ, lệnh cấm hút thuốc lá tại đây đã khiến các vụ đau tim giảm hơn 40%. Trung tâm Y tế dự phòng và Kiểm soát bệnh của Mỹ đã rà soát hồ sơ tại các bệnh viện ở đây về các trường hợp đau tim. Người ta nhận thấy nếu như các bệnh viện nhận 399 bệnh nhân cấp cứu về tim khi 18 tháng trước lệnh cấm hút thuốc lá thì khoảng 18 tháng sau, số trường hợp được ghi nhận là 237, giảm gần 41%.

Do vậy lợi ích bắt đầu từ việc cấm hút thuốc nơi công cộng thật sự cần thiết, vừa đảm bảo sức khỏe cộng đồng, đảm bảo về môi trường, cũng như những lãng phí kinh tế.

Đôi điều suy ngẫm

Như chúng ta đã biết, hút thuốc lá tại nơi công cộng gây nhiều phiền toái cho những người xung quanh. Tuy nhiên, để có được hành vi biết tôn trọng người khác, tôn trọng sức khỏe của người xung quanh lại không phải là chuyện “muốn là có được”; càng không thể có được chỉ từ những đợt vận động hay hô hào bởi khi đã thành nếp, thành thói quen thì rất khó điều chỉnh. Vì vậy, muốn cá nhân có được hành vi biết tôn trọng người khác, biết nghĩ đến lợi ích của người khác thì điều cốt lõi vẫn là ý thức của mỗi người.

Chuyện hút thuốc lá bừa bãi cũng giống như việc xả rác nơi công cộng, đều là những hậu quả của quá trình dài khi thiếu sự giáo dục về ý thức tôn trọng cái chung, tôn trọng người khác, biết thỏa mãn cái riêng tư nhưng không làm tổn hại đến lợi ích của cộng đồng. Chỉ khi được giáo dục một cách đầy đủ và ngay từ khi còn nhỏ thì cá nhân mới biết tự kiểm soát và tự điều chỉnh hành vi của mình sao cho phù hợp với lợi ích của người khác và lợi ích chung của cộng đồng.

Thiết nghĩ, để việc thực hiện Quyết định 1315/QĐ-TTg của Thủ tướng chính phủ và mục tiêu TP Hạ Long - “thành phố du lịch không khói thuốc lá” có hiệu quả thì điều quan trọng vẫn là ý thức của mỗi cá nhân và nhận thức về cộng đồng. Đặc biệt, phải đi kèm với việc tuyên truyền, nhắc nhở và xử phạt nghiêm. Nếu không, quy định cấm hút thuốc lá nơi công cộng sẽ không mang lại hiệu quả như mong đợi.