Than trái phép được hiểu là than không tuân thủ các quy định của nhà nước trong sản xuất, chế biến, vận chuyển và tiêu thụ.
Các hộ dân sống ở Cẩm Phả, Uông Bí, Mạo Khê (phần lớn là công nhân mỏ) thường đầm mình trong nước sảo than ở sông, suối vào những ngày mưa. Trần mình dưới nắng bụi mót than ở đầu đường, bãi thải vào ngày nắng. Một số hộ dân sống trên than đã sàng sảo than ngay trong vườn của nhà mình. Số lượng than này không lớn nhưng cũng không phải quá ít. Về mùa mưa có nhà ở lán Độc Lập, Cẩm Phả chặn dòng suối chảy một ngày thu được 80 tấn than. Mà toàn là than tốt, than cục có cục 4, cục 5; than cám có cám 8, cám 10. Việc bòn mót, sàng sảo than ra đời cùng với nghề khai thác mỏ. Công nhân bòn mót than giống như nông dân mót lúa, mót khoai, sau thu hoạch. Nó tự nhiên, nảy sinh từ nhu cầu đời sống. Ở vùng than mọi người đều hiểu rõ điều này.
Những người đi nhặt than chẳng xin phép ai, cũng chẳng ai cho phép. Than họ làm ra thấm đẫm mồ hôi công sức của họ. Nên đánh đồng, bỏ than bòn, than nhặt vào một rọ rồi gọi chung là than trái phép thì không đúng. Đã xảy ra chuyện “đánh đồng” này ở một vài nơi. Những người nhặt than hoặc là bị tịch thu hoặc là bị cai than chèn ép mua rẻ. Cho nên có người lo rằng trong việc chống than trái phép nếu chỉ đạo không sâu sát, cụ thể dễ gây khốn khó cho những người nghèo đang bám vào hòn than để sống. May thay, Ban Chỉ đạo giải quyết tình hình khai thác, vận chuyển, tiêu thụ than trái phép đã thấy rõ điều này. Trưởng Ban, ông Vũ Đức Đam đã nói rất rõ ràng: “Ngành Than phải tổ chức thu mua than bòn, than nhặt trong dân. Mua một cách sòng phẳng, ngang bằng giá thị trường”.
Như thế đấy, ta chống than trái phép chứ không chống những người bòn mót than. Sức lao động của họ rất đáng được trân trọng.
