Sự béo ngậy và thơm ngon của ly sữa đậu nành bỏ mối cho các chợ ở quận Phú Nhuận, Tân Bình, Bình Thạnh, Gò Vấp, quận 5 (TP.HCM) thật ra chỉ là một ít bột béo mua ở ngoài chợ hóa chất Kim Biên. Các bịch sữa này vẫn được nhiều gia đình lựa chọn vì giá rẻ và sự tiện lợi.
Những bí mật đáng kinh ngạc
Trong vai một người đi học nghề nấu sữa đậu nành để kiếm sống, tôi đến lò nấu đậu ở khu Xóm Mới, phường 16, quận Gò Vấp để xin học nghề.
Trước khi tới đây tôi đã tìm hiểu và được các chuyên gia dinh dưỡng cho biết, sữa đậu nành thật sự là ngon bổ dưỡng nếu chế biến đúng cách. Để có 1 lít sữa đậu nành thì phải có 100 gam đậu nành + 2g đậu phộng (lạc) + 2g đường cát + 1 lít nước, với giá bán hiện nay thì mất khoảng 5.000đ/lít chưa kể công làm. Nhưng chỉ với 2.000 - 3.000đ cũng mua được 1 lít sữa đậu nành bán ở bên ngoài. Tại sao lại có giá rẻ như vậy?
Qua mấy ngày quan sát, tôi thấy ông chủ có bỏ gói bột gì màu trắng vào trong nồi đang sôi. Hỏi mãi, mấy người làm công mới bật mí: "Muốn cho sữa uống có mùi thơm và béo thì chỉ việc ra chợ Kim Biên hỏi mua bột béo nấu sữa đậu nành và thêm viên hương đậu nành nữa".
Sau thời gian thân thiết rồi, ông chủ mới chia sẻ "kinh nghiệm": "Lò sản xuất nhà mình đây có làm cả đậu hũ (đậu phụ) nên mới phải xay đậu ra nấu, chứ mấy chỗ khác chẳng cần đậu nành mà vẫn có sữa để bán đấy". Thấy tôi tròn mắt ngạc nhiên, ông chủ cao hứng nói "bí quyết": Chỉ cần có nước, bột trắng, hương sữa đậu nành là có được sữa đậu nành để bán rồi.
Rồi ông chủ chỉ tôi ra chợ Kim Biên, nói mua thứ gì mà chẳng có. Tôi vào cửa hàng Ngà Năm, sạp số 1 - tổ 19 chợ Kim Biên (cổng số 5). Không chỉ mua được nguyên liệu sản xuất sữa đậu nành với công nghệ "bèo", tôi còn được bà chủ sạp tận tình tiếp thị thêm vài món khác để về mở quán cho phong phú. Nhưng tất cả những thứ bà chủ giới thiệu chẳng có nhãn mác gì cả.
Thấy tôi lơ ngơ lính mới nên bà tư vấn từng món một, bà chỉ cho tôi rằng nấu 10 - 15 lít sữa đậu nành thì mua 100g bột trắng về pha ra sau đó đổ 100g hương béo sữa đậu nành vào (giá bán bột béo 18.000đ/100g, bột trắng thì 6.000đ/100g). Nếu sợ bán không hết trong ngày thì bỏ thêm chất bảo quản nữa theo tỉ lệ 0,03%, bỏ nhiều sẽ bị chát, giá bán 100g là 30.000đ (dùng cho cả tấn sữa).
Bà bảo tôi nên mua cả sữa béo chỉ có 40.000đ/kg về làm trà trân trâu bán lời lắm, chế biến cũng đơn giản. Sau khi mua đủ các nguyên liệu để về sản xuất sữa đậu nành, trước khi ra về tôi còn được bà chủ đưa cái danh thiếp và ngọt ngào dặn lần sau mua thì nhớ gọi trước bà chuẩn bị sẵn cho!
Dễ nhiễm khuẩn
Những mặt hàng này được bày bán công khai ở nhiều cửa hiệu khác nhau. Khách hàng dễ dàng mua về nhà mà không cần biết có chứng nhận cho phép sử dụng không.
Sau khi mua bột trắng, hương béo sữa đậu nành, chất bảo quản, chúng tôi đã đến gặp các chuyên gia về Hóa tại Trung tâm phân tích sắc ký TP.HCM, ai cũng lắc đầu không biết là những chất gì, phải đợi kết quả phân tích sắc ký mới biết được. Chỉ biết chất bảo quản là natri benzoat (dạng hạt tròn), còn chất trắng và chất béo kia thì chịu. Việc sử dụng natri benzoat dùng trong thực phẩm được các tổ chức y tế quy định rất nghiêm ngặt vì tác hại của nó. Trong công nghiệp chế biến thực phẩm, nồng độ natri benzoat cho phép không được vượt quá 1g/1kg thực phẩm.
BS Phan Văn Nghiệm, trưởng phòng Nghiệp vụ Y, Sở Y tế TP.HCM bức xúc khi nghe nói về quy trình sản xuất sữa đậu nành với chất lượng không dinh dưỡng: "Ngày nay, có nhiều chất chỉ cần chế nước là dùng được ngay nhưng đó là các sản phẩm có nghiên cứu và nguồn gốc rõ ràng chứ cứ như cách sản xuất sữa đậu nành này thì nguy quá".
Theo lời của một bác sĩ ở Trung tâm Dinh dưỡng TP.HCM: "Sữa đậu nành được bán lít, bịch bên ngoài và nấu theo kiểu thủ công, không đúng cách và không được kiểm tra về độ đậm đặc thì không phải là nước uống dinh dưỡng mà chỉ là một loại nước giải khát thông thường. Đặc biệt trẻ dưới 2 tuổi không được uống sữa đậu nành thay cho sữa bò, sữa bột".
Hàng ngày những bịch sữa đậu nành trong bao nilon, chai nhựa, xô nhựa... vẫn theo xe ba gác len lỏi vào các khu dân cư. Nhưng vì không biết hoặc vì sự tiện lợi, gần nhà, dễ mua, giá rẻ, cơ động nên nhiều người tiêu dùng thích mua.
| BS Phan Văn Nghiệm, trưởng phòng Nghiệp vụ Y, Sở Y tế TP.HCM: Sữa đậu nành được chế biến từ hóa chất là không thể chấp nhận được. Nó đã không có dinh dưỡng mà còn nguy hại đến sức khỏe người tiêu dùng. Chẳng thà uống một ly nước trắng cho ít đường vào còn đỡ mệt và tốn hơn nhiều so với uống cái sữa đậu nành kia. Sữa đậu nành pha từ hóa chất chỉ có mùi, vị chứ nguồn gốc không có, hạn sử dụng cũng không và pha chế theo tỉ lệ ra sao cũng không biết, chất lượng chắc chắn không bảo đảm. Không biết khi uống các chất này vào cơ thể có đào thải được hay không? Có thể uống một chai thì không sao hay chưa thấy gì, nhưng về lâu về dài thì những chất này sẽ tích tụ lại làm ảnh hưởng đến sức khỏe. Người dân cũng nên mạnh dạn tố cáo những cơ sở sản xuất gian lận về chất lượng và kém vệ sinh. ThS.BS Đào Thị Yến Phi, giảng viên Trường ĐH Phạm Ngọc Thạch TP.HCM: Sữa đậu nành được chế biến trong môi trường nước nên dễ nhiễm khuẩn như E.coli, Salmonella,... gây tiêu chảy. Bên cạnh đó cũng không đạt về mặt vệ sinh an toàn thực phẩm do không có ai giám sát được. Chị Tuấn Anh, giáo viên, 40 tuổi, quận 3, TP.HCM: Biết được sữa đậu nành có hóa chất, tôi rất lo lắng và bất bình. Hàng ngày, tôi vẫn mua sữa đậu nành cho con tôi uống nhưng không ngờ sữa... đậu nành mà cũng bị lừa. Vì lâu nay, tôi chỉ nghĩ mấy cái loại kẹo, hay nước ngọt xanh xanh, đỏ đỏ bày bán trên vỉa hè là có hóa chất nên không cho tụi nhỏ uống. Ai dè cái món sữa đậu nành ngon bổ rẻ mà mình thường hay mua lại hóa ra kinh hoàng hơn. Từ nay, tôi sẽ cạch đến già cái món sữa đậu nành mua bên ngoài ấy, thôi đành phải chịu khó tự làm cho yên tâm. Tôi rất mong các cơ quan chức năng phải xử lý nghiêm các cơ sở sản xuất vô trách nhiệm và các cửa hàng bán hóa chất phụ gia mà không đủ điều kiện được kinh doanh mặt hàng này. |
