Thứ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông Đỗ Quý Doãn khẳng định quan điểm trên khi trả lời phỏng vấn VTC News về nội dung sửa đổi Luật Báo chí sắp tới, nhân sự kiện tổng kết 8 năm thi hành Luật Báo chí diễn ra từ ngày 24 - 25/12 tại Hà Nội.
Theo Thứ trưởng Đỗ Quý Doãn, qua 8 năm thi hành Luật Báo chí, Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Báo chí, có thể thấy Luật đã "đi vào cuộc sống". Người dân hiểu được các quy định của Luật và thấy rõ hơn quyền và nghĩa vụ của mình như là chủ thể tham gia hoạt động trong phạm vi điều chỉnh của Luật Báo chí. Một minh chứng cho nhận xét trên là lượng thư từ, đơn thư phản ánh về những vấn đề liên quan đến hoạt động báo chí ngày càng tăng trong những năm qua. Một năm, cơ quan chức năng của Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Thông tin - Truyền thông) đã tiếp nhận, xử lý lượng đơn thư rất lớn. Trung bình 200 - 300 thư/năm, có năm lên tới 400 đơn thư, liên quan đến hoạt động báo chí và việc thi hành Luật Báo chí. Thứ hai là việc thực hiện Luật Báo chí trong đội ngũ những người làm báo. Càng ngày các cơ quan báo chí và các nhà báo càng ý thức được trách nhiệm và quyền hạn của mình trong hoạt động báo chí, việc thực thi các quy định của pháp lụât về báo chí ngày càng được chấp hành nghiêm hơn... Tuy nhiên, qua 8 năm thi hành Luật Báo chí, thực tiễn hoạt động đang đặt ra nhiều vấn đề mới cần được tổng kết để bổ sung, sửa đổi các quy định hiện hành cho phù hợp, bảo đảm các điều kiện pháp lý cho báo chí phát triển. Thứ nhất là quy định của luật báo chí về trách nhiệm cung cấp thông tin của các tổ chức, cá nhân cho báo nêu rất rõ, nhưng trên thực tế thực hiện không nghiêm túc. Có sự đùn đẩy, né tránh… làm cho báo chí không có thông tin chính thống, tự mày mò tìm kiếm thông tin, dẫn tới việc phản ánh thông tin trên báo chí phiến diện, nhiều trường hợp không chính xác. Một vấn đề khác là, quy định về cải chính khi báo chí thông tin sai sự thật, thiếu chính xác cũng chưa được các cơ quan báo chí thực hiện nghiêm túc. Trong thực tế, rất hiếm cơ quan báo chí khi phát phát hiện ra mình thông tin sai sự thật tự giác để cải chính, xin lỗi theo Luật định (trừ khi bị phát hiện, bị cơ quan quản lý nhắc). Chưa có tờ báo nào danh chính, ngôn thuận nhận khuyết điểm một cách đầy đủ đàng hoàng mà thường nguỵ biện bằng thuật ngữ “nói lại cho rõ”, “nói cho rõ thêm”… để né tránh khuyết điểm của mình. Có trường hợp thậm chí không cải chính lại mà còn "móc" thêm những chuyện khác. Một vấn đề không kém nghiêm trọng khác là Luật đã quy định rất rõ một số thông tin thuộc diện bí mật quốc gia, không được phép đưa lên báo chí nhưng một số báo vẫn vi phạm, đưa tin nhưng không tính đến hậu quả. Tình trạng vi phạm quy định này đã gây nên những ảnh hưởng rất xấu. Ngoài ra, tuy Đảng và Nhà nước hết sức tạo điều kiện về cơ chế chính sách cho báo chí đảm bảo tài chính để hoạt động song nhiều cơ quan báo chí còn rất lúng túng khi triển khai, thực hiện. Luật Báo chí nêu "cơ quan báo chí được phép tổ chức kinh doanh, dịch vụ để tạo nguồn thu đầu tư trở lại cho hoạt động báo chí" nhưng thực ra nhiều cơ quan báo chí chưa tách bạch rõ phần kinh doanh, dịch vụ ra khỏi hoạt động nội dung. Tóm lại, trong 8 năm thi hành Luật Báo chí hiện hành, luật này đã tạo điều kiện, cơ sở pháp lý rất quan trọng cho báo chí cũng là tiền đề, cơ sở cho báo chí phát triển những năm qua. Qua đấy, cũng có những điều chúng ta cần nghiêm túc nhìn nhận từ nhiều góc độ, từ cơ quan quản lý, cơ quan chủ quản báo chí, cơ quan báo chí, nhà báo và các chủ thể khác tham gia vào hoạt động báo chí để có biện pháp khắc phục những mặt hạn chế trong thời gian tới. - Thưa Thứ trưởng, vậy những bất cập trên sẽ được giải quyết như thế nào trong sửa đổi Luật Báo chí sắp tới? - Trước hết việc sửa đổi Luật Báo chí phải bảo đảm nguyên tắc: “Phát triển báo chí phải đi đôi với quản lý tốt”. Sửa Luật Báo chí phải nhìn nhận trong bối cảnh sự xuất hiện những loại hình mới của thông tin và sự phát triển mạnh mẽ của internet. Trong quá trình thực thi 8 năm vừa rồi, Luật Báo chí xây dựng chưa tính đến những vấn đề phát sinh quá nhanh trong quá trình phát triển báo chí. Chính vì vậy, tầm nhìn trong Luật Báo chí sửa đổi tới đây ít nhất phải đặt trong 5 - 10 năm sau. Thêm vào đó, có những quy định của luật cho đến nay không còn phù hợp nên phải xem xét để sửa đổi. Tôi ví dụ, trong luật quy định thế nào là cơ quan báo chí? Luật quy định cơ quan báo chí là cơ quan thực hiện một loại hình báo chí nhưng bây giờ ngay một cơ quan báo chí đã có nhiều loại hình báo chí. Rõ ràng quy định như vậy là không phù hợp nên không thể kéo dài mà phải điều chỉnh cho phù hợp với thực tế phát triển. Thứ hai, ví dụ cơ chế tài chính của báo chí, trong luật quy định cơ quan báo chí được phép kinh doanh, dịch vụ phù hợp với chức năng nhiệm vụ để tạo nguồn thu đầu tư trở lại cho hoạt động báo chí. Thế nhưng bây giờ kinh doanh dịch vụ như thế nào, mô hình của kinh doanh dịch vụ báo chí là gì, đơn vị báo chí là sự nghiệp hay sự nghiệp có thu, hay là doanh nghiệp... thì phải xác định rõ để có hoạt động cho phù hợp, hiệu quả. Đấy cũng là vấn đề sẽ xem xét, chỉnh sửa trong Luật Báo chí tới đây. Một vấn đề khác, đó là quy định trách nhiệm rõ ràng của cơ quan chủ quản, trách nhiệm của tổng biên tập (TBT) như quyền hạn của TBT đến đâu, nghĩa vụ của TBT như thế nào. Luật hiện hành quy định TBT chịu trách nhiệm toàn bộ về mọi mặt hoạt động của cơ quan báo chí nhưng không giới hạn rõ anh có quyền cụ thể gì, nghĩa vụ gì, trách nhiệm gì... Nhìn chung, cần xem xét các quy định của Luật hiện hành để bổ sung, sửa đổi thật phù hợp và mang tính khả thi cao. - Dư luận đặc biệt quan tâm là Luật Báo chí (sửa đổi) tới đây đặt ra vấn đề thành lập Tập đoàn Báo chí như thế nào? Trong bối cảnh Việt Nam gia nhập WTO, các tổ chức nước ngoài muốn đầu tư vào cơ quan báo chí có được phép không? - Phải khẳng định một cách rõ ràng và nhất quán rằng: Báo chí ở nước CHXHCN Việt Nam là phương tiện thông tin đại chúng thiết yếu của đời sống xã hội, là cơ quan ngôn luận của tổ chức Đảng, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội, xã hội nghề nghiệp và là diễn đàn của nhân dân. Điều đó được quy định rõ trong Luật Báo chí có hiệu lực từ năm 1989 và Luật Báo chí sửa đổi 1999. Điều này đến nay vẫn tiếp tục được khẳng định. Tất nhiên xu hướng mô hình tập đoàn báo chí, tổ hợp báo chí thì ngay trong chiến lược thông tin, Thủ tướng đã cho thử nghiệm, cơ sở pháp lý thành lập Tập đoàn báo chí cũng đã có. Điều quan trọng là sắp tới đây các quy định của Luật cần xem xét để tạo cơ sở pháp lý thuận lợi hơn cho vấn đề này. Trong quá trình đàm phán và khi đã chính thức tham gia WTO, trong lĩnh vực báo chí, xuất bản, ta không cam kết điều gì. Còn việc các cơ quan báo chí được tổ chức kinh doanh dịch vụ để tạo nguồn thu đầu tư trở lại cho hoạt động báo chí, Nghị định 51 đã quy định cụ thể. Chẳng hạn, việc thành lập các công ty, các đơn vị kinh doanh để in ấn, phát hành, quảng cáo và các dịch vụ khác phục vụ cho hoạt động thông tin truyền thông của cơ quan báo chí. Như vậy, trong hoạt động của mình, cơ quan báo chí được kinh doanh dịch vụ theo Luật và các văn bản dưới Luật đã quy định. Hiện nay một cơ quan báo chí đã có nhiều ấn phẩm báo chí. Để hình thành những tổ hợp, những tập đoàn báo chí là do sự năng động, chủ động của các cơ quan báo chí. Muốn hình thành tập đoàn, bản thân cơ quan báo chí phải có tiềm lực về tổ chức, bộ máy, nhân sự, kinh tế… thì mới hình thành được chứ không phải cứ làm phép tính cộng gộp mấy ông lại thì sẽ thành Tập đoàn. Tôi nghĩ việc thành lập Tập đoàn báo chí không ai đưa ra một mô hình cụ thể nào để áp đặt được mà do sự vận động nội tại của cơ quan báo chí đó. Sau thời gian thí điểm, chúng ta sẽ đưa ra sơ kết, tổng kết, rút kinh nghiệm để có một mô hình hoàn thiện được. - Thứ trưởng nghĩ thế nào trước nhận xét hiện nay có nhiều doanh nghiệp tư nhân núp bóng các tờ báo để hoạt động báo chí? - Phải khẳng định quan điểm thế này: Chúng ta không chấp nhận việc để tư nhân núp bóng báo chí để hoạt động. Trong hoạt động báo chí, tư nhân có thể tham gia vào một số khâu như phát hành, quảng cáo. Còn dứt khoát không được can thiệp vào mặt nội dung hay quy trình xuất bản báo. Trong thực tế, đôi khi cá nhân làm phát hành tốt hơn, năng động, linh hoạt, đưa báo chí đến tận cơ sở tốt hơn thì có thể sử dụng họ để làm việc đó. Tôi nghĩ họ tham gia đưa báo đi rộng rãi càng tốt, kể ra đưa ra nước ngoài. Quan điểm của tôi là đưa báo chí ra nước ngoài hoặc đến vùng sâu vùng xa càng nhiều càng tốt. - Sắp tới trong định hướng thành lập các Tập đoàn báo chí, chúng ta có hướng tới các đối tượng báo chí được thành lập mô hình Tập đoàn chỉ là các tờ báo của Đảng hay các tổ chức chính trị - xã hội khác không? - Như tôi đã nói ở trên, vấn đề này thì phải để cho bản thân các cơ quan báo chí tự vận động bằng chính nội lực của mình, chứ không áp đặt cơ quan báo chí này, cơ quan báo chí kia phải thành tập đoàn. Tất nhiên, chúng ta mong muốn các cơ quan báo chí của Đảng phải luôn luôn là các cơ quan báo chí mạnh trong hệ thống báo chí của đất nước. - Với bức tranh toàn cảnh báo chí như Thứ trưởng vừa nói thì việc quản lý báo chí tới đây sẽ gặp những thách thức, trở ngại gì? - Bao giờ cũng thế, quản lý là phải gồng lên chạy theo kịp sự phát triển, vì phát triển bao giờ cũng đi trước, đi rất nhanh. Vì khi nó phát triển thì anh quản lý bắt đầu nhìn nhận tổng thể mới có những quy định, quy chế. Tôi nghĩ đối với công tác quản lý bao giờ cũng thế, phải cố gắng nâng cao khả năng, trình độ để đáp ứng được yêu cầu đòi hỏi của thực tế phát triển. Chắc chắn bao giờ quản lý cũng sẽ rất vất vả, rất khó khăn, nhất là với sự phát triển nhanh như hiện nay. Vì vậy, đội ngũ cán bộ quản lý phải nâng cao trình độ, biện pháp quản lý, phương thức quản lý; quản lý phải luôn luôn theo kịp sự phát triển của báo chí và tạo điều kiện để báo chí phát triển. - Việc phát triển mạnh mẽ loại hình báo điện tử, các trang tin điện tử hoạt động báo chí thời gian qua chắc chắn là thách thức không nhỏ với cơ quan quản lý báo chí. Vấn đề này có được đặc biệt quan tâm khi sửa đổi Luật tới đây không, thưa Thứ trưởng? - Trong Luật Báo chí sửa đổi năm 1999, chúng ta đã điều chỉnh loại hình báo chí mới: báo điện tử trên mạng Internet. Vì vậy, loại hình báo chí này cũng được xem xét trong Luật Báo chí sửa đổi tới đây như tất cả các loại hình báo chí khác. Còn tất nhiên, đây là loại hình báo chí đặc thù nên những quy định cụ thể về quản lý báo điện tử trong Luật sẽ được xem xét rất cụ. Sắp tới, Chính phủ sẽ ban hành NĐ về Internet. Đây sẽ là cơ sở pháp lý quan trọng cho một loại hình đặc thù có sự phát triển nhanh chóng. Vì vậy, hệ thống văn bản dưới Luật như Nghị định, Thông tư, quyết định sẽ rất có ý nghĩa cho hoạt động của loại hình này. - Xin cảm ơn Thứ trưởng!
