Mới đây UBND xã Bằng Cả, huyện Hoành Bồ đã tổ chức lễ đón nhận bằng di tích cấp tỉnh, thành phố cho di tích Khu căn cứ cách mạng Bằng Cả. Di tích được khoanh vùng từ bờ tây sông Đồn trở vào, bao gồm cả 3 thôn Đồng San, Chín Gian và Khe Liêu.
Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, xã Bằng Cả (Hoàng Bồ) là khu căn cứ cách mạng chiến lược. Nơi đây có địa thế rất hiểm trở, nhiều núi cao, rừng rậm, đường vào Bằng Cả chỉ có một lối đi độc đạo là qua sông Đồn. Bằng Cả còn giáp với vùng căn cứ tự do Sơn Động tỉnh Bắc Giang, thuận lợi cho việc tiếp tế vận chuyển quân, vũ khí, lương thực cho căn cứ.
Từ năm 1949 đến năm 1954, tại đây đã diễn ra nhiều cuộc họp quan trọng của Đặc khu uỷ Hòn Gai. Tại đây cũng đã diễn ra nhiều trận chiến đấu quyết liệt của bộ đội và quân dân du kích Bằng Cả chống lại địch. Tiêu biểu nhất là trận chống càn quyết liệt ngày 5-3-1953. Ta với quân số mỏng chỉ có 200 người, vũ khí thô sơ song với tinh thần chiến đấu cao, quyết tâm bảo vệ căn cứ đến cùng nên đã đẩy lùi được đội quân địch hùng mạnh với hơn 400 lính chính quy, nhiều biệt kích và quân phỉ, thêm nhiều máy bay và pháo binh yểm trợ. Mặc dù chỉ ở thế phòng ngự song trận đánh càn năm 1953 tại Bằng Cả đã đánh tan ý đồ "tát nước bắt cá" của địch, góp phần chia cắt, phân tán lực lượng địch.
Trải qua thời gian, các khu lán trại, nhà làm việc, nơi canh tác, tập thể thao của của các cơ quan Đặc khu uỷ Hòn Gai ở Khu căn cứ cách mạng Bằng Cả đã bị hư hại. Hiện vật của di tích còn lại chủ yếu là những vũ khí, vật dụng sinh hoạt của chiến sỹ, bộ đội, dân quân, du kích Bằng cả đã sử dụng trong thời kỳ khu căn cứ cách mạng Bằng Cả hoạt động. Hiện Bảo tàng tỉnh đang lưu giữ một vài hiện vật tiêu biểu.
