Khu kinh tế cửa khẩu (KKTCK) Hoành Mô -Đồng Văn huyện Bình Liêu được thành lập ngày 13-9-2002 theo Quyết định 115 của Thủ tướng Chính phủ.
KKT nằm trên phần đất của 3 xã Hoành Mô, Đồng Văn, Đồng Tâm, diện tích tự nhiên 204,36km2 (chiếm 43,2% diện tích tự nhiên của huyện Bình Liêu), với chiều dài đường biên giáp Trung Quốc là 42km.
Do có lợi thế gần cửa khẩu Hoành Mô, sản phẩm thu từ lâm nghiệp của người dân xã Hoành Mô có thể buôn bán thuận lợi. (Trong ảnh: Sản phẩm quế thu gom xuất khẩu qua cửa khẩu Hoành Mô).
Ảnh: Thái Cảnh
Qua gần 9 năm hoạt động, KKTCK đã từng bước phát triển có những đóng góp lớn cho sự phát triển kinh tế - xã hội nói chung, của huyện Bình Liêu nói riêng. Hàng năm KKTCK nộp ngân sách nhà nước khoảng 70-80 tỷ đồng. Năm 2011, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của KKTCK đã tăng vượt bậc, chỉ riêng 3 tháng đầu năm, đạt 9 triệu USD (tương đương với 186,49 tỷ đồng), dự kiến hết năm 2011 đạt khoảng 28 triệu USD (tương đương với 577,08 tỷ đồng), tạo việc làm cho hàng trăm lao động phổ thông như khuân vác, vận chuyển hàng hoá v.v.. Đồng thời, tạo nên sự hoạt động có hiệu quả của chợ trung tâm 3 xã Hoành Mô, Đồng Văn, Đồng Tâm, với hàng trăm hộ kinh doanh.
Trước đây 3 xã nằm ở khu vực cửa khẩu này đều là những xã khó khăn, tỷ lệ đói nghèo cao. Nhưng từ khi KKTCK mở ra, người dân 3 xã đã làm ăn khấm khá hẳn lên, không còn hộ đói, số hộ nghèo giảm nhanh hàng năm, hiện chỉ còn khoảng 20% (thuộc diện thấp so với nhiều xã khác trong huyện). Nhiều thôn, bản ở KKTCK đã được cứng hoá hệ thống giao thông, 70% các hộ dân được sử dụng điện lưới, 63% số hộ được sử dụng nước sạch, ngoài ra họ còn được hỗ trợ nhiều về y tế, văn hoá, giáo dục v.v..
Ngoài việc phát triển xuất nhập khẩu hàng hoá qua cửa khẩu, KKTCK còn có tiềm năng lớn phát triển rừng, vừa bảo vệ cảnh quan môi trường thiên nhiên, cung cấp gỗ, lâm sản, hồi, quế, sở v.v.. phát triển kinh tế đa dạng của huyện Bình Liêu. Bởi thực tế số người dân đang độ tuổi lao động hiện nay ở KKT khoảng 6.000 người, chiếm 56% lực lượng đang tuổi lao động toàn huyện. Trong khi đất lâm nghiệp KKT khoảng 10 ngàn ha, đất nông nghiệp chỉ có 1,128 ha. Do vậy huyện Bình Liêu đã đề cao việc phát triển rừng ở KKT bằng các hình thức trồng rừng, bảo vệ các khu rừng nguyên sinh, ngăn chặn nạn đốt phá rừng làm nương rẫy, và nạn buôn bán gỗ trái phép.
Bằng nguồn vốn của Chương trình 661, trong nhiều năm qua huyện Bình Liêu đã có chính sách giao đất giao rừng phù hợp, đã chuyển hướng tu bổ chăm sóc rừng theo mô hình trang trại, vườn cây chăn nuôi, trồng rừng. Đến nay đã có 90% số hộ nông dân nhận đất để trồng rừng, hàng năm phát triển mới diện tích rừng khoảng 400 ha, đưa diện tích trồng rừng mới ở KKT lên khoảng 3.000 ha rừng, chủ yếu là cây keo, cây đặc sản như hồi, quế, sở. Người dân còn kết hợp với chăn nuôi trâu, bò, lợn, gia cầm v.v.. nâng cao đáng kể thu nhập của các hộ gia đình. Ông Nông Thế Hiệu, là người trồng hồi ở Đồng Văn, cho biết: “-Gia đình tôi trồng hồi trên 2 ha đất rừng, hàng năm thu hoạch được từ 4-5 tấn hồi, doanh thu khoảng 6 triệu đồng/năm. Từ thu hoạch hồi, gia đình tôi đã giải quyết công ăn việc làm cho 6 lao động trong nhà”. Anh Loan Văn Kim là người bao tiêu hồi ở Đồng Văn cũng cho biết: “Về mùa hồi, tôi thu mua khoảng 300 tấn hồi/vụ. Trồng hồi đã tạo công ăn việc làm cho hàng trăm hộ ở Đồng Văn, và hàng trăm hộ cũng từ trồng hồi mà thoát nghèo”.
Năm 2010, huyện Bình Liêu đã ra Dự thảo quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội KKTCK và đã trình kiến nghị với Chính phủ, các bộ, ngành trung ương. Theo đó sẽ xây dựng KKTCK Hoành Mô - Đồng Văn trở thành khu kinh tế đa ngành, đa chức năng, trung tâm liên kết trên tuyến biên giới Việt - Trung, phát triển kinh tế - xã hội vùng Đông Bắc huyện Bình Liêu trở thành trung tâm thương mại dịch vụ với kết cấu hạ tầng đồng bộ hiện đại, nhằm thu hẹp khoảng cách phát triển giữa miền núi vùng cao với vùng đồng bằng đô thị, tăng về kim ngạch xuất khẩu qua cửa khẩu hàng năm đạt 10-12% thời kỳ 2011-2015, và 14-15% thời kỳ 2016-2020. Không những thế KKTCK Hoành Mô - Đồng Văn còn có nhiều tiềm năng phát triển du lịch văn hoá, du lịch sinh thái; bởi nó nằm trên đường đi của các tuyến du lịch lớn Hà Nội - Hạ Long - Vân Đồn - Móng Cái - Trung Quốc. Do đó trong tương lai gần, KKTCK Hoành Mô - Đồng Văn sẽ xây dựng một số cơ sở lưu trú đạt chuẩn quốc tế để phục vụ du lịch, đóng góp không nhỏ vào việc phát triển kinh tế của huyện Bình Liêu và của tỉnh Quảng Ninh...
