Kiểm soát thu hoạch nhuyễn thể 2 mảnh vỏ - chuỗi quy trình của VSATTP từ gốc

Chương trình này xuất phát từ chính đề xuất của một số cá nhân nuôi nhuyễn thể và chính quyền huyện Vân Đồn với tỉnh và Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Bắt đầu thực hiện từ năm 2009 với mục đích giám sát quá trình thu hoạch nhằm đảm bảo VSATTP loài nhuyễn thể 2 mảnh vỏ, chủ yếu là hàu Thái Bình dương và tu hài, chương trình được áp dụng tại 3 đơn vị: Công ty TNHH Đỗ Tờ, Công ty TNHH Quan Minh, Công ty TNHH Đầu tư phát triển sản xuất Hạ Long. Để thực hiện, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã thành lập ban chỉ đạo, tổ giám sát, gồm: lãnh đạo Chi cục Quản lý chất lượng nông - lâm sản và thủy sản cùng một số cơ quan chức năng của huyện Vân Đồn. Những người tham gia đều được tập huấn để nắm rõ về quy trình, ý nghĩa, mục đích của chương trình. Năm đầu tiên thực hiện, khi chuẩn bị thu hoạch, mỗi tuần 1 lần, các công ty tham gia phải cung cấp mẫu nhuyễn thể và mẫu nước chuyển về cảng Cái Rồng. Tại đây, Chi cục Quản lý chất lượng nông - lâm sản và thủy sản đón mẫu để chuyển đến Trung tâm Chất lượng nông - lâm - thủy sản vùng I ở Hải Phòng (thuộc Cục Quản lý chất lượng nông - lâm sản và thủy sản) để làm các xét nghiệm. Loài nhuyễn thể là loài ăn các loại vi sinh phù du có trong nước, bởi vậy việc kiểm nghiệm được tiến hành ở cả mẫu nhuyễn thể và mẫu nước, như: xét nghiệm để tìm tảo độc, độc tố sinh học, sinh vật gây bệnh, kim loại nặng… Qua mẫu kiểm nghiệm này, nếu thấy đạt tiêu chuẩn, Cục sẽ ra thông báo thu hoạch và xử lý thu hoạch về Chi cục Quản lý chất lượng nông - lâm sản và thủy sản của tỉnh. Chi cục tiếp tục thông báo cho các doanh nghiệp. Khi đó, cán bộ của các xã sẽ đến tận khu nuôi thả  để giám sát quá trình thu hoạch và cấp phiếu giám sát. Trên cơ sở các  phiếu này, Chi sẽ cấp giấy chứng nhận xuất xứ cho lô sản phẩm thu hoạch đó, kết thúc một chu trình giám sát.

Để thực hiện chương trình được tốt hơn, thay vì các doanh nghiệp phải bỏ mẫu ra để kiểm nghiệm,  năm 2010, Nhà nước đã bỏ tiền ra mua mẫu của các doanh nghiệp tham gia. Do quy định chặt chẽ trong thực hiện chương trình, việc lấy mẫu kiểm nghiệm được thực hiện một cách thường xuyên, liên tục. Để đảm bảo nhân lực, một số thành viên của 3 công ty trên cũng phải tham gia. Những người này được tập huấn, đào tạo đầy đủ về kỹ năng, kỹ thuật lấy mẫu, bảo quản, vận chuyển mẫu… Cũng vì quy trình lấy mẫu liên tục nên hiện nay mới chỉ có 3 doanh nghiệp đủ sản lượng để tham gia  chương trình (trung bình mỗi năm, 3 doanh nghiệp này thu hoạch khoảng 400 tấn sản phẩm).

Theo anh Nguyễn Văn Vui, Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý chất lượng nông -  lâm sản: “Chương trình kiểm soát thu hoạch nhuyễn thể  2 mảnh vỏ ở Vân Đồn có ý nghĩa rất thiết thực, nhất là trong thời điểm Việt Nam tham gia hội nhập kinh tế quốc tế (WTO). Nếu vùng nuôi trồng đạt kiểm định tiêu chuẩn chất lượng hạng A thì có thể dùng ăn sống được mà không cần qua xử lý và có thể xuất ngay sang các nước khác. Tuy nhiên hiện nay, vùng nuôi trồng này mới chỉ đạt được tiêu chuẩn loại B, nên được phép thu hoạch nhưng phải làm sạch (nuôi lưu) hoặc xử lý nhiệt trước khi tiêu thụ, không xuất khẩu vào thị trường EU và thị trường các nước có yêu cầu tương đương.

Về phía doanh nghiệp, việc tham gia chương trình cũng có lợi ích đáng kể, bởi các khách sạn, siêu thị, nhà hàng lớn chủ yếu nhập hàng của các đơn vị này để đảm bảo ATVSTP cho người sử dụng. Từ năm 2010 đến nay, Chi cục đã cấp giấy chứng nhận xuất xứ cho hơn 150 tấn nhuyễn thể của 3 doanh nghiệp trên. Được biết, hiện nay, một số cá nhân, doanh nghiệp ở Vân Đồn cũng đang đề nghị được tham gia chương trình; tuy nhiên sản lượng lượng thu hoạch chưa đáp ứng được nhu cầu giám sát, kiểm nghiệm mẫu liên tục nên chưa được tham gia.

Chương trình kiểm soát thu hoạch nhuyễn thể 2 mảnh vỏ ở Vân Đồn đã góp phần nâng cao nhận thức của các cấp, các ngành trên địa bàn huyện về quy trình kiểm soát VSATTP từ gốc. Chương trình càng có ý nghĩa hơn khi đầu tháng 7 năm nay, Luật An toàn vệ sinh thực phẩm chính thức có hiệu lực, đòi hỏi các cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm phải chứng minh được nguồn gốc thực phẩm. Bên cạnh đó, chương trình này còn góp phần xây dựng thương hiệu thủy sản của Vân Đồn nói chung, của Quảng Ninh nói riêng, đối với người dân trong nước và quốc tế.