Ruồi bu, kiến đậu, tàn tro, bùn đất... xen lẫn với mớ mỡ hỗn độn, nhầy nhụa được cho vào trong chảo bốc mùi tanh tưởi. Sau vài giờ đồng hồ đun sôi, lọc cặn, sản phẩm cho ra là những bánh mỡ động vật trắng phau, cung cấp cho các bếp ăn tập thể, khu công nghiệp, các nhà hàng...
Nếu một lần tận mắt chứng kiến cảnh chế biến mỡ động vật tại các cơ sở làm "chui" ở Hoà Vang - Đà Nẵng, chắc chắn không thực khách nào nuốt nổi thức ăn khi biết nó được chế biến từ nguồn dầu mỡ động vật này... Mỡ được băm nhỏ trước khi nấu tại cơ sở ông Nguyễn Phi Dũng. Tất cả đều không biết!
Ngày 11.9.2009, khi Công an Hà Nội bắt quả tang tài xế Trần Hiếu Khang - trú tại huyện Tiên Phước, Quảng Nam vận chuyển 27 tấn mỡ động vật không đảm bảo vệ sinh đi tiêu thụ các tỉnh phía bắc thì chính quyền và người dân huyện Hoà Vang, TP.Đà Nẵng mới vỡ lẽ rằng, các cơ sở chế biến mỡ động vật ghê rợn kia tồn tại ở địa phương mình.
Khang khai vận chuyển lô hàng này cho Cty chế biến lâm sản xuất khẩu Thăng Long, huyện Đông Anh, Hà Nội. Và những lô mỡ bốc mùi này đang bị cơ quan chức năng điều tra vì nghi cung cấp để làm nhân bánh trung thu, các bếp ăn, nhà hàng...
Ô nhiễm đến rùng rợn
"Lần theo" lời khai của Khang (từ bản tin truyền hình VTV1) nguồn hàng được lấy từ Hoà Vang, Đà Nẵng, chúng tôi phải mất 2 ngày mới tìm đến được "trung tâm" sản xuất mỡ động vật này. Đó là 4 cơ sở nằm trong khuôn viên nhà các hộ dân thôn Khương Mỹ, xã Hoà Phong và Lệ Sơn, xã Hoà Tiến, huyện Hoà Vang.
Phó Chủ tịch UBND xã Hoà Phong - ông Trần Văn Hoá, vừa hỏi đường vừa dẫn chúng tôi ngoằn ngoèo đi tìm cơ sở Nguyễn Văn Trí- hộ sản xuất mỡ động vật đã đăng ký kinh doanh 15 - 16 năm nay. Nhưng đến nơi, lại là cơ sở khác, chủ nhân là Nguyễn Phi Dũng. Hộ này không đăng ký kinh doanh.
Cơ sở chỉ là cái chòi xập xệ giữa khu vườn ẩm thấp và khuất lấp tận chân núi Đồng Nghệ. Theo ông Dũng, mỗi ngày cơ sở thu mua 300-500kg mỡ động vật từ các lò giết mổ ở Đà Nẵng, Quảng Nam về để chế biến. Cứ 250kg mỡ tươi, sau khi nấu sẽ cho ra 1 tạ mỡ đông cục. Trung bình, mỗi ngày ông chế biến vài tạ, với giá bán 700.000 đồng/tạ. Sản phẩm có người đến mua tận nơi.
Điều đáng rùng mình là sự ô nhiễm môi trường đến kinh hoàng tại nơi sản xuất này. Một đống mỡ trâu, bò, heo... các loại bầy nhầy, tanh tưởi được đổ xoạch ra nền đất. 3-4 lao động lưng trần nhễ nhại băm nhỏ, đổ vào chảo để rán. Xung quanh lò bếp, tro trấu, bùn đất vấy bẩn đen sì. Sau khi đun sôi, lọc cặn, mỡ được đựng trong những phuy sắt sét gỉ làm nguội, rồi đóng thành bao tải, chất ngoài vườn, hiên nhà như những...bao phân bón. Những tóp mỡ sau khi lọc sẽ đưa vào máy vắt để lấy dầu. Xác khô còn lại đóng thành bánh.
Gia chủ cho biết, máy vắt này còn phục vụ cho chế biến chả thịt. Còn bà Huỳnh Thị Thông-một cơ sở khác, cho biết chỉ làm thuê, việc buôn bán do chị ruột và anh rễ Đặng Công Trận đảm nhận. Bà Thông nói, nguồn hàng cung cấp cho các bếp ăn tập thể, các khu công nghiệp, các nhà hàng, quán xá... Phần lớn bán ra các tỉnh phía bắc, nhưng cũng có khi chở vô Sài Gòn.
Ông Dũng thừa nhận chỉ mới sản xuất mặt hàng này vài năm nay, sản phẩm cũng không đáng kể, cơ sở của ông Nguyễn Văn Trí (bố ông Dũng) và cơ sở hàng xóm của ông Trần Phước Thanh mới có sản lượng lớn, làm lâu năm.
Với thông tin này, Phó Chủ tịch UBND xã Hoà Phong Trần Văn Hoá mới "té ngửa" biết rằng, có nhiều cơ sở chế biến mỡ động vật tại địa phương mình như vậy. Sau một hồi điện thoại với các đơn vị có trách nhiệm, ông Hoá cho biết: "Chính quyền không hề hay biết việc sản xuất mỡ động vật quy mô lớn như thế này ở địa phương. Chỉ biết cơ sở ông Trí có đăng ký kinh doanh hơn 10 năm nay. Mỗi tháng, tại đây đóng thuế 700.000 đồng. Tuy nhiên, ông Trí đã báo cơ quan thuế là ngừng hoạt động từ đầu năm 2009, nhưng không ngờ hiện vẫn làm chui".
Trạm trưởng Thú y huyện Hoà Vang - ông Hồ Đăng Ninh, tỏ ra bất ngờ: "Chúng tôi hoàn toàn không biết rằng có những cơ sở chế biến mỡ động vật tại địa phương. Về nguyên tắc, mọi sản phẩm động vật phải được giám sát, cấp giấy phép khi chế biến, giấy kiểm định khi vận chuyển...".
Tương tự, Phó GĐ Trung tâm Y tế dự phòng, phụ trách đội y tế dự phòng huyện Hoà Vang - bác sĩ Trần Sỹ cũng cho biết: "Dù kiểm tra thường xuyên, song đơn vị hoàn toàn không hay...". Đó là câu trả lời "an toàn" của các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương, còn với người dân và một cán bộ thú ý Hoà Vang (giấu tên) thì: "Không thể con voi chui qua được lỗ kim được. Họ biết cả đấy...". Thật rùng mình khi nghĩ đến những miếng ngon được chế biến nhờ mỡ động vật, những bếp ăn tập thể, cơm bụi...
Các công đoạn chế biến mỡ động vật tại cơ sở này:
