Kỳ 2: Để quản lý tốt nguồn xỉ than

Văn phòng Chi cục Hải quan Vạn Gia (TP Móng Cái) ngày biển động thật hiu hắt, hầu như không có người tới làm thủ tục. Thế nhưng, khi thấy chúng tôi trao đổi về việc tìm hiểu vấn đề xuất khẩu xỉ than qua Vạn Gia,  đồng chí Phạm Văn Hanh, Phó Chi cục trưởng Chi cục Hải quan Vạn Gia sôi nổi hẳn lên. Theo Phó Chi cục trưởng Chi cục Hải quan Vạn Gia thì xỉ than mới được các doanh nghiệp xuất khẩu từ năm 2008.>>>Tro xỉ than: Phế thải hay tài nguyên?

Vạn Gia - một ngày biển động

Tính từ ngày 1-1-2008 đến hết ngày 3-9-2009, lượng xỉ than, tro bay được làm thủ tục xuất khẩu qua Khu chuyển tải Vạn Gia là 590,771 tấn với tổng trị giá trên 92 tỷ đồng. Theo quy định của Chính phủ thì mặt hàng xỉ than không thuộc danh mục hàng hoá cấm xuất khẩu. Khi chúng tôi đề cập tới việc, trong thời gian qua, một số báo có đưa tin về việc “than đội lốt xỉ” để hưởng thuế suất 0%, đồng chí Phạm Văn Hanh khẳng định ngay: Việc làm thủ tục xuất khẩu cho mặt hàng xỉ than ở Khu chuyển tải Vạn Gia luôn được đảm bảo theo đúng các quy định của Nhà nước và quy trình thủ tục hải quan do Tổng Cục Hải quan ban hành.

Về nghiệp vụ thì các tờ khai xuất khẩu mặt hàng xỉ than trong năm 2008 và 2009 đều được máy tính xác định phân “luồng xanh” (miễn kiểm tra thực tế hàng hoá) và các tờ khai xuất khẩu đều có chứng thư giám định khối lượng và phẩm chất của các đơn vị có chức năng giám định hàng hoá. Mặc dù vậy, Chi cục Hải quan Vạn Gia vẫn chủ động,  tăng cường thu thập thông tin và kiểm tra xác suất thực tế của một số lô hàng có trị số toả nhiệt cao để đánh giá việc chấp hành Luật Hải quan của doanh nghiệp. Chỉ riêng năm 2008, Chi cục đã thực hiện chuyển luồng 28 bộ tờ khai xuất khẩu xỉ than do máy tính phân loại “luồng xanh” sang “luồng đỏ” để kiểm tra thực tế hàng hoá. Kết quả trưng cầu giám định kiểm tra hàm lượng tro và trị số toả nhiệt của cơ quan giám định như Trung tâm phân tích phân loại miền Bắc, Công ty CP Giám định TKV, Vinacontrol Quảng Ninh… đều kết luận các mẫu phân tích là than qua lửa, dạng than vụn đúng là mặt hàng xỉ than, tro bay tận thu từ các nhà máy nhiệt điện. Loại xỉ than này có thể dùng trực tiếp làm chất đốt sinh hoạt, nhiên liệu đốt nung gạch… hoặc có thể làm nguyên liệu cho quá trình tuyển thu hồi than dùng để chế tạo vật liệu các bon. Đặc biệt trong quá trình giám sát thủ tục Hải quan cho các lô hàng xỉ than xuất khẩu, Chi cục đã chủ động lấy mẫu để đối chiếu với các mẫu hàng xỉ đã gửi đi giám định, phân tích phân loại, mẫu lưu của các lô hàng trước.

Đồng chí Phạm Văn Hanh cho biết thêm, tất cả những công việc mà đơn vị chủ động thực hiện nhằm giám sát chặt chẽ việc xuất khẩu mặt hàng này, tránh tình trạng gian lận thương mại. Đồng chí Phó Chi cục trưởng Chi cục Hải quan Vạn Gia cũng cam kết rằng cho đến thời điểm này, lực lượng Hải quan chưa phát hiện sai phạm trong lĩnh vực xuất khẩu xỉ than.

Cần điều chỉnh chính sách xuất khẩu xỉ than

Các doanh nghiệp xuất khẩu xỉ than hiện nay đang được hưởng sự ưu đãi đặc biệt về chính sách. Nghị định số 12/2006/NĐ-CP ngày 23-6-2006 của Chính phủ quy định chi tiết Luật thương mại về hoạt động mua bán hàng hoá quốc tế và các hoạt động đại lý mua, bán, gia công và quá cảnh với nước ngoài thì mặt hàng xỉ than không thuộc danh mục hàng hoá cấm xuất khẩu hoặc phải quản lý xuất khẩu theo giấy phép của Bộ Công Thương. Theo quy định của Bộ Tài chính, hiện nay tro xỉ than xuất khẩu được áp mã số của hàng hoá là 2621.90.00.00 nên có thuế suất xuất khẩu bằng 0% dẫn đến giá thành hạ và tiêu thụ dễ dàng. Được biết, mỗi tấn xỉ than được bán sang Trung Quốc với giá từ 160.000 -190.000 đồng. So với giá than nhiệt lượng thấp được bán ở mức 600.000 đồng/tấn như hiện nay thì giá bán xỉ như trên được coi là hợp lý.
Từ thực tế của địa phương, vừa qua UBND tỉnh đã chỉ đạo ngành Công thương phối hợp với các lực lượng Công an, Bộ đội biên phòng… kiểm tra về tình hình xuất khẩu xỉ than. Trao đổi với PV Báo Quảng Ninh về vấn đề này, đồng chí Nguyễn Thị Liễu, Phó Giám đốc Sở Công Thương cho biết: Để xác minh nguồn tro xuất khẩu, Sở Công Thương đã yêu cầu các doanh nghiệp xuất khẩu mặt hàng này báo cáo cụ thể các hợp đồng mua bán xỉ than, kết quả thực hiện. Sở Công Thương cùng các ngành liên quan đã làm việc với các Nhà máy nhiệt điện  Phả Lại, Uông Bí để nắm số lượng xỉ than thải ra trong một năm, nhằm làm tốt khâu quản lý “đầu nguồn”. Sở Công Thương cũng đã làm việc với Chi cục Hải quan Vạn Gia - nơi làm thủ tục xuất khẩu mặt hàng này. Đồng thời, tìm hiểu thực tế hoạt động mua bán, xuất khẩu xỉ than ở các doanh nghiệp. Qua kiểm tra, nắm bắt tình hình chúng tôi chưa phát hiện ra trường hợp gian lận thương mại trong việc xuất khẩu xỉ than. Cũng theo đồng chí Nguyễn Thị Liễu, bên cạnh những mặt tích cực thì vẫn còn một số tồn tại cần sớm được khắc phục. Đó là hiện tượng một số doanh nghiệp làm dịch vụ giám định nhưng không có phòng hoá nghiệm, không có đủ cán bộ đạt trình độ theo quy định của pháp luật nên khi thực hiện dịch vụ giám định thường thu phí thấp, chất lượng các lô hàng giám định chưa đủ cơ sở tin cậy. Đồng thời việc tàu S1 nhận xỉ than từ các bến cảng thuỷ để vận chuyển thẳng đi Trung Quốc mà không phải sang mạn dẫn đến việc xác định chất lượng xỉ dưới các khoang tàu là rất khó khăn. Trong khi dọc các bến sông ngoài khu vực Quảng Ninh còn nhiều bến bãi than chất lượng thấp cũng tạo ra khó khăn trong công tác quản lý. Trước thực trạng của hoạt động xuất khẩu xỉ than, Sở Công Thương đã đề xuất với Bộ Công Thương ban hành quy chế quản lý chặt chẽ hơn đối với mặt hàng này. Được biết, Sở Công Thương đang đề nghị UBND tỉnh sớm thống nhất với Bộ Công Thương, Bộ Tài chính báo cáo Chính phủ cho nâng thuế suất mặt hàng xỉ than từ 0% như hiện nay lên mức 5%-7%. Bên cạnh đó, Sở cũng đề nghị tỉnh cho thành lập đoàn kiểm tra để kiểm tra toàn bộ các doanh nghiệp hoạt động dịch vụ giám định trên địa bàn nhằm ngăn chặn những hành vi tiêu cực từ công tác giám định.

Với sự chỉ đạo sát sao của UBND tỉnh và tinh thần chủ động của các cơ quan chức năng trong việc quản lý xuất khẩu mặt hàng xỉ than, chắc chắn sẽ không có cơ hội cho những hoạt động sai trái.