Kỷ niệm làm báo

(Nhà báo Vũ Điều, nguyên phóng viên Báo Quảng Ninh, nguyên phóng viên thường trú Báo Nhân dân tại Quảng Ninh)

Một lần chúng tôi, những phóng viên chuyên viết kinh tế được cử đi điều tra về những sai trái trong việc cấp đất để làm dự án. Vừa ra khỏi nơi mình đến làm việc thì chuông điện thoại đã reo: “Các anh đừng nói gì về dự án này”. Người gọi chẳng xưng danh, giọng nửa như yêu cầu nửa như đề nghị. Anh em bảo nhau: Chắc là người có chức. Trong xã hội ai chẳng sợ người có quyền. Sợ thì bỏ đi không viết nữa, vừa nhàn hạ, vừa thanh thản, khi gặp lại nhau tay bắt mặt mừng. Còn viết ra thì phải hứng chịu nhiều rắc rối, sơ sểnh, sai sót một chi tiết nào thì dễ mang vạ vào thân. Chúng tôi biết rõ như vậy. Nhưng chẳng nhẽ làm ngơ, hoặc viết một cái tin có thêm dự án mới. Còn mặc thiên hạ, không cần biết đến dự án ấy như thế nào? Có mang lại hiệu quả kinh tế? Có tạo công ăn việc làm hay bòn rút tài nguyên, tàn phá môi trường, làm giàu cho một số người? Dự án mà chúng tôi đang điều tra thuộc về vế thứ hai. Tìm hiểu kĩ, ban đầu người lập dự án xin khai thác tận khu than. Ngành Than phản đối và ví cả khu rừng như cái mũ lớn che mưa, che nắng bảo vệ những đường lò đang nằm sâu trong lòng đất. Khai thác than ở trên có nghĩa là khoét đi phần trên của mũ. Còn lại cái vành, sao che nổi nắng mưa. Mưa lớn chắc chắn sẽ làm ngập mỏ, vỉa, lớp sụt lở, thảm họa treo lơ lửng trên đầu hàng nghìn công nhân, ngày đêm làm việc dưới lò. Chúng tôi thấy đúng, liền viết bài, đưa tin trên báo Đảng của cả địa phương và Trung ương.

Để tránh búa rìu dư luận, chủ dự án thay đổi cách làm, bỏ việc tận thu than bằng cách “trồng rừng, nuôi gia súc, chế biến thủy sản”. Dựa vào nhiều mối quan hệ, dùng cả sức ép của một vài quan chức và các kiểu tranh thủ khác, dự án được phê duyệt. Và thế là chủ dự án lại được tận thu than trong khi thực hiện kế hoạch “trồng rừng”. Họ còn đi đường vòng để thực hiện mục tiêu khai thác than của mình. Chúng tôi viết bài phê phán việc “treo đầu dê, bán thịt chó” này. Dư luận lên tiếng, nhiều đoàn kiểm tra, thanh tra đến hiện trường thấy đúng như báo chí phản ánh, yêu cầu phải ngừng hoạt động. Chủ dự án cùng với luật sư gửi công văn về tòa soạn, tố cáo phóng viên báo nói không đúng sự thực, gửi kèm theo cả công văn kiện UBND tỉnh ra tòa. Cuộc đấu tranh đến hồi quyết liệt. Hai lần tòa xử, sơ thẩm rồi phúc thẩm, án đã tuyên. Những người viết báo thấy mừng là đã góp phần nhỏ bé vào công việc lập lại trật tự trong khai thác than. Bẵng đi ít ngày, ngành Than lại cho chủ dự án vào xúc than ngay trên cái “chóp mũ” này. Đấy là quyền của ngành Than. Chỉ tiếc rằng người trong ngành Than nói lời chẳng giữ được lời. Còn những người làm báo thì hiểu thêm một điều: “ở đời không dễ rạch ròi giữa đúng và sai; giữa trái và phải”. Chân lý thường đi đường vòng. Song dù thế nào chúng tôi vẫn phải viết. Viết với con mắt tinh tường, tấm lòng trong sáng, ngòi bút trung thực và điều cấm kị nhất là không “ăn theo dự án”. Viết như thế chắc sẽ được bạn đọc ủng hộ.

(Nhà báo Thân Quốc Huấn, Trưởng Ban Quảng Ninh Cuối tuần - Hằng tháng, Báo Quảng Ninh)

Trong những năm vừa qua, mặc dù không phải là phóng viên Ban Bạn đọc, nhưng tôi lại hay được Ban Biên tập cử đi điều tra qua thư bạn đọc. Có thể là do ít nhiều tôi cũng đã học qua trường Luật (dẫu chỉ là tại chức!); nhưng cái quan trọng là trong quá trình làm báo, thú thực là tôi rất quan tâm tới lĩnh vực này. Tôi chỉ nghĩ đơn giản rằng: Trong đời làm báo, trước khi nghĩ đến những điều to tát thì làm sao giúp được một ai đó, một gia đình nào đó khỏi hàm oan... Thế cũng đã là quý lắm rồi!

Nghĩ thế nên mỗi khi được Ban Biên tập phân công viết về vấn đề này, tôi luôn cố gắng hết sức mình để hoàn thành nhiệm vụ một cách tốt nhất. Bạn hỏi tôi về những kỷ niệm trong nghề làm báo, tôi phải nói ngay rằng đó chính là những chuyến đi điều tra qua thư bạn đọc. Hầu như mỗi lần đi đều để lại những kỷ niệm khó quên. Có lần là sự thất vọng vì bản chất sự việc không giống như đơn thư gửi đến, thậm chí tôi cảm thấy như bị lừa dối...; có lần là sự vất vả để xác minh cho được một chi tiết; lại có lần là sự căng thẳng vì áp lực của người này, người khác v.v.. Nhưng tất cả đều qua đi sau khi bài viết hoàn thành, được đăng trên báo. Và niềm vui của tôi là sau khi bài báo được đăng, nhiều người trước đây, vì lý do này, lý do khác,  thường nghĩ lệch lạc về “cánh báo chí” thì nay đã có cái nhìn thiện cảm hơn. Tôi nhớ một lần, cách đây khá lâu rồi, tôi được cử đi điều tra qua thư của một bà cụ ở phường Bạch Đằng (TP Hạ Long). Chuyện là mấy năm trước, con dâu cụ lén mang giấy tờ chứng thực quyền sở hữu nhà đất của cụ đi thế chấp vay ngân hàng để....chơi hụi! Sau đó cô này bỏ trốn ra nước ngoài và Toà án tuyên bố bà cụ phải trả nợ thay con dâu, nếu không ngôi nhà sẽ bị phát mại! Chuyện có nhiều tình tiết phức tạp, rắc rối mà tôi không thể kể đầy đủ ở đây được. Nhưng nói tóm lại, sau khi điều tra, tôi phát hiện nhiều chứng cứ cho thấy Toà án xử thế là chưa thoả đáng. Và bài báo “Một vụ án chưa thấu tình, chẳng đạt lý” của tôi được đăng trên báo Quảng Ninh. Sau đó tôi còn viết thêm hai bài nữa xung quanh vụ việc này để bảo vệ quan điểm của mình khi có thư phản hồi của đại diện cơ quan chức năng (cũng được đăng trên báo Quảng Ninh)...

Vụ này sau đó được xử lại và kết quả là cụ bà không phải chịu trách nhiệm về món nợ do cô con dâu để lại! Cả gia đình mừng lắm; 30 tết năm ấy, cô con gái cụ còn đến tận nhà, biếu tôi một gói quà. Tôi nhất định từ chối nhưng thấy cô rưng rưng nước mắt, nên xin nhận một hộp mứt, còn lại thì nhờ cô chuyển về, coi như là quà tôi mừng thọ cụ bà nhân dịp Tết Nguyên đán...

Chuyện là vậy! Và tôi coi đây là kỷ niệm đáng nhớ nhất trong nghề báo của mình; bởi sau lần ấy, tôi thấy yêu hơn nghề báo...  

(Nhà báo Thu Giang, Đài Phát thanh - Truyền hình tỉnh)

Năm 2007, lần đầu tiên được lãnh đạo Ban phân công làm tác phẩm dự thi liên hoan truyền hình toàn quốc, tôi hăm hở lên đường cùng với đồng nghiệp quay phim để theo đuổi đề tài: “Sự thiếu đồng bộ về quy hoạch giao thông hành lang cầu Bãi Cháy”. Chúng tôi đã đi qua cây cầu không dưới 3 lần để quan sát, để ghi lại những hình ảnh “biết nói” về thực trạng nhà dân lấn chiếm, vi phạm hành lang hai bên cầu. Chỉ sau khi cây cầu khánh thành được ít lâu, hai bên hành lang cầu, những hàng rào, những ngôi nhà xây vội đã mọc lên nhanh chóng, cách taluy hành lang cầu chưa đến 15m như trong Luật Giao thông đường bộ đã quy định. Trao đổi với cán bộ địa chính UBND TP Hạ Long ngay tại hiện trường, chúng tôi được biết, mặc dù nằm trong hành lang cầu là vi phạm, nhưng đó đều là những thửa đất của người dân, chưa được đền bù trong quá trình xây dựng cầu. Mâu thuẫn này đã phần nào nói lên được sự thiếu đồng bộ trong quy hoạch khu vực hành lang cầu Bãi Cháy. ý định phản ánh của chúng tôi lẽ ra chỉ dừng lại ở đó, nhưng thật bất ngờ, một người dân lên tiếng: “Các anh chị là phóng viên, nhà báo thì phải đi sâu vào đời sống của người dân, tôi sẽ dẫn các anh chị đi xuống phía dưới chân cầu để xem dân chúng tôi sống như thế nào”. Theo bác tổ trưởng tổ dân phố, chúng tôi đã đến tận nơi, nhìn tận mắt cuộc sống tạm bợ, khó khăn thiếu thốn của những hộ dân nằm phía dưới chân cầu Bãi Cháy. Người vì chưa được đền bù nên chưa đi đâu được, người mới được đền bù 1 phần đất, phần còn lại cứ vừa dựng nhà xong là cầu lại san gạt. Thành ra có nhà phải dựng lại tới 5 lần mà chưa biết bao giờ mới hết cảnh tạm bợ.

Sau chuyến đi thực tế đó, phóng sự ngắn: “Những người bị bỏ quên sau dự án cầu Bãi Cháy” của chúng tôi đã ra đời và giành giải Bạc tại Liên hoan Truyền hình toàn quốc năm đó. Đây là phần thưởng cao quý đối với những phóng viên trẻ như chúng tôi. Nhưng quan trọng hơn, tôi đã học được từ thực tế cuộc sống rất nhiều điều bổ ích. Tìm hiểu sự thật, phản ánh chân thực sự kiện là công việc thường nhật của những người làm báo. Nhưng nếu chỉ nhìn nhận vấn đề ở vẻ bề ngoài của nó thì sẽ khó có được những cách lý giải thấu đáo. Cần thâm nhập sâu hơn nữa vào cuộc sống của nhân dân để cảm thông, chia sẻ với những băn khoăn, trăn trở của họ, đó là cách để các phóng viên trẻ chúng tôi trưởng thành hơn trong nghề báo và góp phần đưa báo chí trở thành diễn đàn tin cậy của nhân dân.

(Phóng viên Nguyễn Tuấn Điệp, Đài Tiên Yên)

Kỷ niệm mà tôi nhớ nhất là vào năm 2004, khi vừa công tác ở Đài TT-TH huyện được 1 năm, cơ quan phân công làm phóng sự dự thi Liên hoan PTTH của tỉnh. Để đến thôn Cao Lâm (xã Phong Dụ), tôi phải qua một cái mảng được ghép bằng cây tre. Tìm hiểu, tôi được biết, hễ trời mưa to, nước dâng cao, trẻ em không đến được lớp học; nhiều trường hợp đau bụng đẻ cũng đành chịu... Tôi đã viết phóng sự “mong ước cây cầu”. Sau khi phóng sự này phát trên đài, lãnh đạo huyện Tiên Yên và một số ngành chức năng của tỉnh đã đến tận nơi khảo sát, quyết định đầu tư kinh phí để xây dựng một cây cầu treo. Năm 2007, cây cầu này hoàn thành, bà con trong thôn Cao Lâm ai cũng vui, gặp tôi họ nói: “Nhờ bài báo mà bà con dân tộc mình bớt khổ”. Một kỷ niệm nữa, đó là năm 2006, tôi làm phóng sự viết về “nghề đốt than hoa” của bà con dân tộc thiểu số vùng cao. Để đến được những lò than, tôi phải qua mấy quả đồi, vậy mà khi vác máy quay, bà con chạy trốn, thuyết phục kiểu gì cũng không được. Tôi thất vọng vô cùng. Nhưng may mắn đã mỉm cười, trên đường quay trở về, tôi gặp đôi vợ chồng trẻ đang cầm cưa, dao đi lên rừng đốt than. Rút kinh nghiệm, tôi đến bắt chuyện, hỏi han, nghe họ tâm sự, sau đó mới xin phép được đi cùng để quay phim về phổ biến kinh nghiệm cho bà con. Quá nửa ngày, tôi đã ghi hình được toàn bộ các công đoạn: Từ xẻ gỗ, đào lò, ủ than... và ghi được cả phỏng vấn. Xong việc, trên đường về, chiếc xe máy chệch bánh đã lẳng tôi xuống vực. Xe và người nằm lơ lửng trên bụi cây. Một số bà con đi rừng về đã phải chặt bụi cây đó để đưa xe lên bờ, rất may không việc gì. Phóng sự “Rủ nhau lên núi đốt than” của tôi đã giành huy chương Bạc tại Liên hoan PTTH tỉnh Quảng Ninh. Sau chuyến đi công tác này, tôi rút ra bài học: Trước khi đến nơi nào đó, mình phải tìm hiểu về phong tục, tập quán của người dân, phải tạo được niềm tin cho bà con...