Năm nay 82 tuổi, đã từng trải qua những thăng trầm của cuộc đời nhưng với ông Nguyễn Anh Tuấn (hiện đang sống tại xã Hồng Phong, Đông Triều) thì mùa thu năm 1945 là những ngày đáng nhớ nhất. Sinh ra và lớn lên trong thời kỳ giặc Pháp chiếm đóng, ông Tuấn cũng như nhiều người dân khác phải sống dưới chế độ của thực dân Pháp, học trường học của Pháp nhưng lòng căm thù giặc, ước mong được giải phóng khỏi kiếp nô lệ luôn ấp ủ trong ông
Ông Nguyễn Anh Tuấn xem lại những kỷ vật nhắc về thời kỳ hoạt động ở chiến khu Đông Triều.
Nói rồi, ông kể cho chúng tôi nghe về cuộc sống của người dân lúc bấy giờ, không hề có tự do, lúc nào cũng bị mật thám rình mò. Khi Nhật đảo chính Pháp thì cuộc sống của người dân lại càng cùng cực hơn. Với chính sách “vét sạch” của Nhật, người dân khắp nơi rơi vào cảnh lầm than. Mùa thu năm 1945, người ăn xin đầy đường. Ông Tuấn bảo: “Khi đó đói khổ lắm. Người dân Đông Triều còn đỡ khổ vì không có thóc lúa có thể lên rừng đào củ ăn qua ngày chứ những người mạn Hải Dương, Thái Bình… bị Nhật bắt phá lúa trồng đay khổ đến cùng cực. Nhiều người tìm đến Đông Triều hòng kiếm ăn nhưng không còn sức, chết đói giữa đường. Ngày nào xe nhặt rác cũng nhặt xác người chết đói mang đi chôn. Bản thân tôi cũng đã có lần mua được cái bánh vừa đưa lên miệng lại bị người khác cướp mất. Sống trong tình cảnh ấy nên khi Việt Minh đánh Pháp, đuổi Nhật, cướp thóc chia cho người dân thì ai cũng ủng hộ, ai cũng hy vọng vào Việt Minh. Chính vì thế mà sau khi khởi nghĩa ở Đông Triều, nghĩa quân chúng tôi thành lập Đệ tứ chiến khu và rút vào hoạt động ở ven rừng, người dân đã nuôi và che chở cho nghĩa quân. Đến lúc này, chúng tôi mới được chia thành các đội nhỏ và được huấn luyện về cách sử dụng vũ khí, luyện tập… Ngày tổng khởi nghĩa, tôi được phân công về Hải Phòng để hỗ trợ khởi nghĩa. Quân chiến khu lúc đó uy tín lắm, đi đến đâu cũng được nhân dân ủng hộ, đón chào. Tôi rất tự hào khi là một trong những nghĩa quân đầu tiên, xây dựng nên chiến khu Trần Hưng Đạo. Đó là những ngày vĩ đại nhất, đẹp nhất trong cuộc đời mà tôi không thể quên. Bây giờ, gặp lại những bạn chiến đấu ngày xưa, chúng tôi có thể ngồi cả ngày mà không hết chuyện những ngày ở chiến khu, những ngày tham gia khởi nghĩa ở Đông Triều và tổng khởi nghĩa ở Quảng Ninh, Hải Phòng. Những ngày đó là động lực để chúng tôi sống và phấn đấu suốt những năm tháng sau này”.
Nói đến đây, ông thoáng buồn: “Thế mà đã hơn 60 năm trôi qua rồi đấy. Chiến khu xưa có hàng trăm người giờ cũng mất gần hết rồi. Người thì hy sinh trong các cuộc chiến tranh, người thì ra đi vì tuổi già. Những người còn sống như tôi ít lắm. Chẳng so đâu xa, cách đây 16 năm Ban Liên lạc của những người tham gia Đệ tứ chiến khu ở Đông Triều có 131 người, bây giờ chỉ còn lại vẻn vẹn 27 người. Mỗi năm chúng tôi cũng cố gắng gặp nhau một vài lần để ôn lại truyền thống hào hùng của chiến khu, ôn lại thời quá khứ khó khăn nhưng oanh liệt và đáng nhớ của chúng tôi”.
