Công trình Nhà máy Nhiệt điện Quảng Ninh được triển khai, xây dựng ở phường Hà Khánh, TP Hạ Long. Nhà máy này có công suất lớn nhất cả nước (1.200MW), với tổng vốn đầu tư ban đầu khoảng 1,2 tỷ USD.
Đây vừa là cơ sở vật chất - kỹ thuật của nền kinh tế, vừa có ý nghĩa quan trọng về an ninh năng lượng quốc gia, đòi hỏi một lực lượng lao động có tay nghề đảm bảo để vận hành, sửa chữa và bảo quản, cũng như việc xử lý nhiều tình huống có thể phát sinh trong quá trình sản xuất và cung ứng điện năng. Mặc dù là công trình quan trọng như vậy, nhưng những người có trách nhiệm ở doanh nghiệp này lại không tuân thủ qui định về tuyển dụng lao động, tạo “kẽ hở” cho nhiều trường hợp không qua đào tạo hoặc đào tạo chưa xong, đã được nhận vào làm việc.
Qui chế tuyển dụng có cũng như không
Ngày 24-12-2008, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Tập đoàn Điện lực VN ký Quyết định số 787/QĐ-EVN ban hành quy chế tuyển dụng qui định thống nhất việc tuyển dụng lao động phù hợp với nhu cầu sản xuất, kinh doanh của tất cả các đơn vị, các công ty con do Tập đoàn nắm giữ 100% vốn điều lệ. Qui chế này cũng như Quyết định số 69/QĐ-EVN/ HDQT của Tổng Công ty Điện lực VN trước đây đề ra nguyên tắc chung là “Người lao động khi có nguyện vọng dự tuyển vào làm việc cho các đơn vị thuộc EVN đều phải thông qua thi tuyển hoặc kiểm tra”, và “việc tuyển dụng lao động của các đơn vị phải bảo đảm tính công bằng, dân chủ và công khai”. “Những người là Thạc sĩ, kỹ sư, cử nhân, bác sĩ, những người có trình độ cao đẳng kỹ thuật, kinh tế, trung cấp kỹ thuật, kinh tế đã tốt nghiệp các trường đại học, trường cao đẳng, trường trung học trong cả nước và nước ngoài” hay ở “các đơn vị khác chuyển đến hoặc sinh viên mới tốt nghiệp... đều phải thực hiện chế độ thi tuyển... trước khi ký hợp đồng lao động”. “Nội dung thi bao gồm 3 phần bắt buộc là: Phần thi viết, kiểm tra kiến thức các qui định, qui chế hiện hành của Nhà nước, của EVN, và của đơn vị về lĩnh vực chuyên môn nghiệp vụ của chức danh dự tuyển. Phần thi vấn đáp (hoặc thực hành vấn đáp) chủ yếu để đánh giá khả năng xử lý tình huống, các vấn đề thường xuyên phát sinh trong công việc. Kiểm tra các kiến thức cơ bản về pháp luật lao động..., hiểu biết chung về các lĩnh vực kinh tế, xã hội... và thi ngoại ngữ, tùy theo ngành nghề và chức danh công việc yêu cầu”.
Qui chế tuyển dụng lao động của Tập đoàn Điện lực VN đã rõ ràng và cụ thể đến như vậy, nhưng từ cuối năm 2007, và nhất là 2 năm (2008, 2009), qua nhiều lần tuyển dụng, có lần đến hơn 100 người, Công ty CP Nhiệt điện Quảng Ninh đã không thực hiện việc tuyển dụng lao động theo qui chế này! Tức là không thông tin rộng rãi, công khai, mà “chỉ thông báo nội bộ một số ít (người có vị trí trong Công ty biết)”. Việc tiếp nhận hồ sơ chỉ thông qua một số đầu mối cán bộ trong Công ty hoặc những người trung gian thu gom hồ sơ từ bên ngoài nộp về. Theo định biên và kế hoạch được duyệt, Hội đồng tuyển dụng của Công ty gồm: Tổng Giám đốc Vũ Mạnh Hồng, Phó Tổng Giám đốc kiêm Chủ tịch Công đoàn Nguyễn Văn Dũng và Trưởng Phòng Tổ chức - Nhân sự Đoàn Thanh Hưng (không có đại diện các đơn vị chuyên ngành, chuyên môn tham gia) đã họp và quyết định việc xét tuyển chỉ dựa hồ sơ lao động. Hậu quả của việc không tuân thủ các qui định về qui chế tuyển dụng lao động ở Công ty này là 19 trường hợp sử dụng bằng tốt nghiệp giả, mạo nhận học tại Trường Cao đẳng Công nghiệp Sao Đỏ (trụ sở tại Chí Linh - Hải Dương) đã bị phát hiện; 2 trường hợp đào tạo chưa xong hệ tại chức Đại học Mỏ - Địa chất buộc phải bị xử lý. Trong số trường hợp bằng giả bị phát hiện nhiều người đã vào làm việc tại Công ty hơn 1 năm. Theo tố giác của quần chúng, thì có nhiều tiêu cực trong việc cố ý làm trái này, nhưng đến nay, chưa có kết luận chính thức(?). Câu hỏi được đặt ra là: Vì sao lại có việc cố ý làm trái các nguyên tắc pháp luật?
Xử lý sai phạm chưa thỏa đáng
Ngày 28-10-2009, Cơ quan An ninh Điều tra, Công an tỉnh Quảng Ninh gửi công văn số 207/CV-ANĐT thông báo kết luận 15 người đã được tuyển dụng vào làm việc tại Công ty CP Nhiệt điện Quảng Ninh sử dụng bằng tốt nghiệp Trung học chuyên nghiệp - Trường Cao đẳng Công nghiệp Sao Đỏ là làm giả (theo kết quả điều tra vụ án Hình sự “Làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức” khởi tố ngày 31-7-2009) để doanh nghiệp giải quyết theo thẩm quyền. Ngay chiều 30-10-2009, Hội đồng tuyển dụng (HĐTD) của Công ty gồm: Tổng Giám đốc Vũ Mạnh Hồng (cương vị Chủ tịch Hội đồng), Phó Tổng Giám đốc Nguyễn Văn Dũng (cương vị Phó Chủ tịch thường trực), Trưởng Phòng Tổ chức - Nhân sự Đoàn Thanh Hưng (ủy viên) đã họp và thống nhất rằng “Tất cả 15 CNV này theo kế hoạch được phê duyệt, trong các đợt tuyển dụng tiến hành theo đúng thủ tục, qui trình, công khai, khách quan” (ở đây, không biết Công ty đã theo thủ tục, qui trình nào? và công khai ở mức độ nào?), nhưng “Vì sử dụng bằng tốt nghiệp giả để vào làm việc, trình độ chuyên môn, kiến thức của người lao động rất hạn chế, nên không đáp ứng được yêu cầu, nhiệm vụ công việc đòi hỏi trong quá trình vận hành sản xuất sau này”, “đối chiếu các qui định về Hợp đồng lao động, và hình thức xử lý, kỷ luật trong Bộ luật Lao động (BLLĐ), các thành viên thống nhất ý kiến xử lý:
- Đơn phương chấm dứt Hợp đồng Lao động (HĐLĐ) đối với 15 CNV sử dụng bằng tốt nghiệp giả kể từ ngày 1-11-2009.
- Người lao động không được hưởng trợ cấp thôi việc, không phải bồi hoàn chi phí đào tạo và các khoản chi phí khác mà Công ty đã chi trả trong quá trình làm việc tại Công ty...”.
Ngay ngày hôm đó Tổng Giám đốc Vũ Mạnh Hồng ký quyết định đơn phương chấm dứt HĐLĐ với 15 trường hợp, với lý do và hậu quả pháp lý như đã nêu. Người lao động (NLĐ) sai, phải bị xử lý là đương nhiên! Nhưng xử lý thế nào cho đúng lại là một việc đáng bàn.
Theo Điều 38, BLLĐ đã được sửa đổi, bổ sung năm 2002, qui định về quyền đơn phương chấm dứt HĐLĐ của người sử dụng lao động (NSDLĐ) thì cả 15 trường hợp sử dụng bằng giả không thuộc các trường hợp bị đơn phương chấm dứt HĐLĐ. Căn cứ khoản 2 của Điều 38, thì “trước khi đơn phương chấm dứt HĐLĐ..., NSDLĐ phải trao đổi, nhất trí với BCH Công đoàn cơ sở”. ở đây, quyết định số phận 15 CNV là tư cách Hội đồng tuyển dụng (chứ không phải Hội đồng Kỷ luật của Công ty). Vậy, đã có sự nhầm lẫn chức năng của Hội đồng tuyển dụng với chức năng người sử dụng lao động. Cuộc họp xử lý vi phạm tại sao lại là của Hội đồng tuyển dụng mà không phải là Hội đồng Kỷ luật Công ty và không phải là cuộc trao đổi, nhất trí giữa người sử dụng lao động với BCH Công đoàn? Trong biên bản ký về việc đưa ra quyết định đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động với 15 người cũng như cuộc họp bàn về việc này thì ông Nguyễn Văn Dũng, xác định tư cách là Phó Chủ tịch Thường trực HĐTD!
Theo khoản 3, Điều 38, BLLĐ thì “Khi đơn phương chấm dứt HDLĐ, trừ trường hợp qui định tại điểm b, khoản 1 (tức là sa thải), NSDLĐ phải báo cho người lao động biết trước: ít nhất 45 ngày đối với HĐLĐ không xác định thời hạn...”. Trong tất cả các quyết định đơn phương chấm dứt HĐLĐ, với số người sử dụng bằng giả đã nêu (đều là lao động không xác định thời hạn), Công ty CP Nhiệt điện Quảng Ninh đã không thực hiện qui định này và cũng không có lời giải thích!
Lại nữa, sau khi tiếp nhận tố giác của quần chúng, ngày 29-1-2010, Tổng Giám đốc Vũ Mạnh Hồng ký 2 quyết định thi hành kỷ luật 2 trường hợp sử dụng bằng tốt nghiệp giả vào làm việc tại Công ty, hình thức là sa thải. Đối chiếu qui định tại các điều 82, 83, 85, BLLĐ thì Công ty CP Nhiệt điện Quảng Ninh chưa chứng minh hành vi này đã “gây thiệt hại nghiêm trọng về tài sản, lợi ích của doanh nghiệp”. Mà nếu có, thì trước tiên, những người có trách nhiệm trong công tác tuyển dụng đã vi phạm qui định để có “kẽ hở” cho người thiếu trung thực “lọt lưới”. Đây cũng là một tình tiết cần được xem xét xử lý, nhưng lại không!
Điều đáng bàn ở đây là trong cùng một việc xử lý người sử dụng bằng giả ở Công ty CP Nhiệt điện Quảng Ninh lại áp dụng 2 chế tài khác nhau.
Căn cứ nội qui hay “Thoả ước lao động tập thể” của Công ty cũng chưa cụ thể hoá trách nhiệm vật chất cũng như điều khoản xử lý đối với trường hợp sử dụng bằng giả hay những gian lận thiếu trung thực khác.
Qua sự việc này, thiết nghĩ Tập đoàn Điện lực VN cần xem xét lại. Và đây cũng là bài học cần thiết về tuyển dụng lao động cho nhiều đơn vị, doanh nghiệp.
