Làm gì để nhà sản xuất không “làm liều”?

Trao đổi với chúng tôi tại hội thảo về vai trò của các tổ chức xã hội dân sự trong việc bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng diễn ra tại Hà Nội hôm 17-8, ông Yvan Turcotte - chủ tịch Văn phòng bảo vệ người tiêu dùng bang Quebec (Canada) - giải thích tại sao các nhà sản xuất ở nước ông không dám “làm liều”.

- Nhà nước không thể đủ người để đi kiểm tra tất cả các cơ sở sản xuất, kinh doanh xem hàng hôm nay họ bán có hàm lượng hóa chất vượt mức cho phép không. Vì vậy, nhu cầu tự nhiên là các hiệp hội phải có vai trò lớn. Việc của nhà nước là ban hành những qui định bảo vệ người tiêu dùng, tạo điều kiện cho hiệp hội phát triển.

Các hiệp hội ở Canada được thành lập rất dễ dàng và do đại diện người tiêu dùng nên có vai trò rất lớn. Riêng bang Quebec có hơn 30 hiệp hội địa phương chuyên ngành. Có hiệp hội bảo vệ người mua xe hơi, hiệp hội bảo vệ người nội trợ... Các hiệp hội này có khi liên minh với nhau để có tiếng nói lớn hơn. Ví dụ chúng tôi có qui định doanh nghiệp bán hàng qua mạng Internet phải công khai danh tánh, trụ sở. Để tránh trường hợp người mua trả tiền rồi nhưng không nhận được hàng, nhà nước lập một quĩ, tiền mua hàng sẽ được chuyển vào đó, sau khi người mua thông báo nhận được hàng thì tiền mới về tài khoản người bán...

* Để bảo vệ được người tiêu dùng, các hiệp hội tại Canada có những quyền gì?

Ông Yvan Turcotte

- Tại Canada, hiệp hội bảo vệ người tiêu dùng có chức năng giải quyết đơn thư khiếu tố. Nếu thấy có nhiều người cùng khiếu nại về một sản phẩm nào đó thì chúng tôi có quyền tiến hành điều tra. Điều tra xong, hiệp hội có quyền đưa hồ sơ ra tòa yêu cầu truy tố nhà sản xuất vi phạm. Dựa vào chứng cứ, tòa sẽ quyết định có xử hay không. Khi tòa tuyên phạt nhà sản xuất, chúng tôi sẽ giám sát xem việc tuân thủ có nghiêm túc không.

Bên cạnh đó, vì đợi nhiều người cùng kiện một lúc sẽ rất khó nên luật pháp cho phép một người cũng có quyền khởi kiện tập thể. Anh ta sẽ trình chứng cớ mình bị thiệt hại về một sản phẩm nào đó. Nếu tòa nhận thấy luận điểm có cơ sở và nhiều người cũng bị thiệt hại như anh ta, tòa sẽ cấp cho nguyên đơn giấy chứng nhận khởi kiện tập thể, nghĩa là nguyên đơn sẽ được đại diện cho tất cả người tiêu dùng bị thiệt hại. Đương nhiên các hiệp hội cũng có quyền này.

* Các hiệp hội ở Canada lấy kinh phí ở đâu để trang trải các hoạt động điều tra và bảo vệ người tiêu dùng?

- Các hiệp hội của chúng tôi là những tổ chức phi lợi nhuận. Kinh phí hoạt động lấy từ nhiều nguồn: hội viên đóng góp, các nguồn tài trợ, những hoạt động tạo kinh phí từ chính chức năng của hội. Chúng tôi có dịch vụ điện thoại tư vấn khách hàng; có thể lập đề tài nghiên cứu để phục vụ người tiêu dùng, kết quả nghiên cứu cũng có thể bán cho giới truyền thông; có thể phát hành tạp chí để bán... Cơ sở cho sự tồn tại của hiệp hội là niềm tin của người tiêu dùng. Khi đã giúp được và tạo được niềm tin của người tiêu dùng vào hiệp hội, kinh phí sẽ không còn là vấn đề quá khó khăn.

* Như vậy, vấn đề chính để các hiệp hội hoạt động tốt không phải là nhà nước có tài trợ không mà là nhà nước có cho cơ chế tốt để hoạt động không?

- Đúng vậy. Hằng ngày, chúng ta vẫn phải chứng kiến một số công ty lờ dịch vụ, từ chối thực hiện cam kết bảo hành, tiếp thị không trung thực do lợi dụng tâm lý mệt mỏi và ngại thực hiện các biện pháp pháp lý đơn độc của người tiêu dùng đơn lẻ. Nếu không có cơ chế như ở Canada, có lẽ hiệp hội chúng tôi cũng sẽ rất khó hoạt động hiệu quả. Người tiêu dùng vì thế sẽ phải chịu nhiều rủi ro hơn, bị phụ thuộc vào hoạt động của một số cơ quan, thậm chí một bộ phận nhân viên nhà nước.