Điện ảnh Việt Nam hiện tồn tại nghịch lý: kẻ ăn không hết người lần chẳng ra! Chơi sang như dự án làm phim lịch sử Lý Công Uẩn, kinh phí đội lên đến 200 tỉ đồng, ngược lại thời “bão giá” nhiều phim áp dụng chủ trương “thắt lưng buộc bụng”.
Phim Vó ngựa trời Nam (TFS) quay đại cảnh nghĩa quân đánh Pháp chỉ với... 8 con ngựa! Chủ nhiệm Quách Mạnh Kha liên tục về hãng xin bổ sung “phim phí”, sau 3 tháng bấm máy, nhiều nhân viên trong đoàn lần lượt “đào ngũ” do công việc quá cực nhọc (bối cảnh quay rừng sâu nước độc ở Cần Giờ), các cảnh quay dự kiến tại Thái Lan do không có kinh phí phải quay ở Sóc Trăng.
Tương tự là phim Sóng gió thương trường (Media FPT), cảnh quay ở Mũi Né (Phan Thiết) được thay bằng cảnh quay ở Long Hải bởi đi xa... tốn tiền! NSƯT Lý Huỳnh bật mí: “Phim Tây Sơn hào kiệt sẽ thực hiện công nghệ nhân bản hình ảnh, chẳng hạn đại cảnh với 500 diễn viên sẽ được chuyên viên kỹ thuật montage thành 5.000 - 10.000 người!".
Còn nhớ, phim Dollar trắng (TFS) một số cảnh quay ở Long Hải là... giả Thái Lan, phim Mùi ngò gai lộ khá rõ bối cảnh Việt Nam nhái... Hàn Quốc, khán giả xem phim Miền đất phúc dễ dàng đoán được cảnh quay ở Mỹ nhưng mang máng Việt Nam, do đó ít nhiều đã làm giảm đi hiệu quả nghệ thuật.
Chính vì thiếu kinh phí nên hầu hết phim Việt đều chấp nhận kiểu quay “ăn gian”: từ bối cảnh, phục trang, đạo cụ, thậm chí kịch bản cũng được nhiều đạo diễn “chẻ” ra dài lê thê bởi một tập phim truyền hình thù lao đạo diễn khoảng từ 7 - 8 triệu đồng, tác giả (6 triệu đồng/tập 45 phút) như Một ngày không có em 40 tập kéo thành 81 tập, A Cappella từ 20 tập “giãn” ra đến 25 tập... Càng nhiều tập càng nhiều tiền!
Chưa kể nhiều đoàn phim sử dụng nhân lực sai chức năng. Phó chủ nhiệm, trợ lý đạo diễn, phó đạo diễn... chỉ là gắn mác cho oai, không thể hiện được tính đặc thù vai trò được giao. Phó đạo diễn lại lo việc cơm nước, xe cộ; trợ lý đạo diễn cầm loa tay điều phối trật tự hiện trường quay; phó chủ nhiệm thực chất là người “sai đâu chạy đó”.
Một bộ phim hiện chiếm ít nhất 8 trợ lý đạo diễn, phó chủ nhiệm, phó đạo diễn và nhiều “phó” khác: phó quay (thực chất là phụ xách máy và chân máy quay), phó thư ký thường là mang ghế và cầm dù che cho đạo diễn ở monitor), phó hiện trường (để đạo diễn sai vặt).
Ít ai biết vai trò phó đạo diễn, trợ lý đạo diễn trong điện ảnh ở các nước phương Tây là cực kỳ quan trọng, được đào tạo bài bản từ 5 đến 6 năm.
Tất cả đã cho thấy tính nghiệp dư của cung cách làm điện ảnh ở ta hằn sâu từ cơ chế bao cấp đến nay vẫn chưa gột rửa được. Trong thực trạng chung của điện ảnh Việt Nam, chúng ta vẫn phải chấp nhận kiểu làm phim chắp vá theo xu hướng hễ rách đâu thì khâu đó!
