Lập lại trật tự ATGT đường thuỷ: Phải giải quyết từ “gốc”

Quảng Ninh có hệ thống đường thuỷ nội địa dài hàng trăm km. Nhiều năm trở lại đây kinh tế biển trên địa bàn phát triển mạnh, kéo theo sự bùng nổ về phương tiện giao thông đường thuỷ. Điều đáng lo ngại là nhiều chủ phương tiện chỉ biết đến việc vận hành mà không quan tâm đúng mức việc thực hiện các quy định về quản lý, yêu cầu kỹ thuật an toàn, phòng hộ cứu sinh. Đây chính là một trong những nguyên nhân cơ bản của tình trạng mất ATGT trên tuyến giao thông đường thuỷ.

1001 kiểu vi phạm

Theo chân Đoàn liên ngành ra quân “tổng kiểm tra xử lý đối với  phương tiện, người điều khiển phương tiện vi phạm quy định đảm bảo TTATGT đường thuỷ nội địa trên địa bàn tỉnh” từ ngày 1-5 đến 30-6-2008, chúng tôi được mục sở thị nhiều trường hợp vi phạm.

Tại khu vực cảng Cửa Ông, Đoàn gặp một mủng nan lắp máy 4CV của vợ chồng anh Dương Văn Trung, SN 1975, trú tại Cẩm La (Yên Hưng) chuyên chở dóc, củi...bán cho các ngư dân ở vùng biển này. Khi kiểm tra, phương tiện không có giấy chứng nhận đăng ký theo quy định. Giải thích, phân tích những vi phạm  cho chủ phương tiện hiểu, đồng thời Đoàn kiểm tra liên ngành quyết định xử phạt hành chính mức 75.000 đồng. Phân bua một hồi và viện đủ lý do trình bày để không phải nộp phạt... nhưng thấy Đoàn kiên quyết phạt (vì được biết đây là trường hợp đã được nhắc nhở nhiều lần) cuối cùng 2 vợ chồng anh Trung tìm mãi mới đưa ra được 60.000 đồng để nộp phạt, còn thiếu 15.000 đồng thì  xin  “các anh Công an bù cho nhà em...”. Các anh Công an cũng đành nộp bù vì biên lai thu đã viết đủ 75.000 đồng.  Đến khu vực cảng Khe Dây (Cẩm Phả) Đoàn kiểm tra tàu gỗ lắp máy 15CV của gia đình ông Tống Văn Hải, SN 1966, trú tại tổ 43, phường Cửa Ông, chuyên làm nghề kinh doanh nước ngọt trên biển. Gia chủ không hề có bất kỳ một thứ giấy tờ nào, kể cả CMND, mặc dù gia đình  ông  đã làm nghề này được gần 10 năm trên  biển. Ông Hải “lý sự”: “Không thấy ai bảo tôi phải đăng ký, hoặc phải có bằng chứng chỉ chuyên môn mới được điều khiển, lưu hành tàu... Tôi đi bộ đội về, không có việc phải làm nghề này kiếm sống, sao phải giấy tờ ?” v.v... Còn ở Vịnh Hạ Long, khi kiểm tra một tàu gỗ của một gia đình ngư dân chuyên làm nghề đánh bắt hải sản, có tới 3 thế hệ cùng ở trên tàu, họ cũng không có bất kỳ một thứ giấy tờ nào.  Khi nói đến xử phạt, ông khoảng hơn 60 tuổi (chủ tàu, chủ gia đình) bảo: “Gia đình tôi đã 3-4  thế hệ làm nghề này, chẳng ai cần thứ giấy gì vẫn điều khiển tàu có sao đâu. Còn xử phạt thì... Bữa trưa nay, cả gia đình còn chưa có gì ăn, lấy đâu ra tiền mà nộp phạt. Nếu các bác thích giữ tàu thì cứ giữ. Người lớn thì còn chịu được đói, nhưng trẻ con không chịu được xin các bác cho xin bát cơm để cho các cháu nó ăn v.v..”.

Trung tá Lương Văn Tươi, tổ trưởng tổ CSGT thuỷ, Công an Cẩm Phả bảo: Tại Cẩm Phả, phương tiện tham gia giao thông thuỷ chủ yếu là vận chuyển than. Do đó kéo theo nhiều phương tiện mủng, mảng hoạt động dịch vụ ăn theo. Các phương tiện này chủ yếu là người  nghèo, dân trí thấp. Thậm chí có cả những đối tượng lưu manh tụ tập về đây lợi dụng đêm tối sơ hở để trộm cắp, vì thế tình hình TTATGT thuỷ nơi đây  tương đối phức tạp và rất khó quản lý. Đại uý Lê Tuân, Đội trưởng Đội PCTP và là tổ trưởng tổ công tác tuyến miền Đông, Phòng CSGT đường thuỷ, Công an tỉnh cho biết: Để xử lý vi phạm được một phương tiện và người điều khiển phương tiện TTATGT đường thuỷ nội địa quả là một điều vô cùng khó khăn. Có khi chỉ giải thích để họ hiểu cũng phải mất vài giờ, còn xử phạt... họ không có tiền nộp; cưỡng chế phương tiện thì cả nhà chẳng biết ở đâu vì phương tiện cũng là nhà ở luôn.

Phải  giải quyết từ “gốc”

Theo số liệu thống kê của các cơ quan chức năng, tính đến tháng 4-2008 toàn tỉnh có gần 12.000 phương tiện tham gia giao thông thuỷ nội địa, trong đó có trên 7.000 phương tiện đánh bắt hải sản (trong số này có trên 5.000 phương tiện lắp máy phải đăng ký và 1.660 phương tiện thủ công không lắp máy). Trong tổng số các phương tiện trên, số phương tiện không đăng ký, đăng kiểm chiếm khoảng trên 60% và số người điều khiển phương tiện không có bằng lái,  chứng chỉ chuyên môn chiếm tới trên 40%; không có phao cứu sinh chiếm trên 60%. Ngoài các phương tiện nói trên Quảng Ninh còn có hàng trăm cảng, bến thuỷ nội địa, trên 50 điểm neo đậu ven bờ, hơn 30 điểm neo đậu trên sông biển, 8 khu vực chính để tránh bão... nhưng cơ sở hạ tầng ở những nơi này còn thiếu các điều kiện đảm bảo an toàn. Như cảng bến,  hoạt động  trong tình trạng “tự do, tự có”, không đảm bảo ATGT. Đây chính là những nguy cơ mất khả năng kiểm soát ATGT đường thuỷ nội địa ở tỉnh ta hiện nay. Được biết từ năm 2006 đến nay, trên địa bàn đã xảy ra 15 vụ TNGT đường thuỷ, làm chết 10 người và 17 người bị thương. Tồn tại nêu trên là rất lớn và đã kéo dài từ lâu nay song vẫn chưa được giải quyết bởi nguyên nhân là do phần lớn số người tham gia giao thông đường thuỷ là bà con làm nghề trên biển, trình độ văn hoá thấp, điều kiện tiếp cận và khả năng nhận thức về pháp luật  hạn chế. Bên cạnh đó, có nguyên nhân từ quản lý nhà nước. Cụ thể là: Công tác đăng ký, đăng kiểm chưa thực sự thuận lợi; UBND các huyện, thị xã, thành phố được phân cấp quản lý số  phương tiện đường thuỷ khá lớn,  nhưng biên chế dành cho việc này còn thiếu và phải kiêm nhiệm nhiều việc khác. Việc tuyên truyền giáo dục Luật Giao thông đường thuỷ, công tác đào tạo, học tập pháp luật, cấp chứng chỉ chuyên môn cho người lái phương tiện... của các cơ quan chức năng, chính quyền cấp cơ sở chưa đồng bộ, ráo riết. Công tác quản lý các cơ sở đóng mới, hoán cải, sửa chữa tàu thuyền của các địa phương còn lỏng lẻo chưa kiểm soát được; các công trình dự án dọc tuyến đường thuỷ khi san lấp mặt bằng không tuân thủ đúng quy trình đã làm  cho luồng tuyến bị khan, cạn, sai lệch, gây nguy hiểm cho phương tiện v.v.. Cùng với đó là việc đầu tư cho lực lượng chức năng làm nhiệm vụ tuần tra, kiểm soát, xử lý các vi phạm về TTATGT đường thuỷ nội địa còn ở mức khiêm tốn (thiếu về lực lượng, yếu về phương tiện, kinh phí, điều kiện làm việc); các cơ chế chính sách đối với công tác đảm bảo ATGT đường thuỷ nội địa còn nhiều bất cập...

Rõ ràng bức tranh tổng quát về tình hình TTATGT đường thuỷ nội địa tỉnh đang còn nhiều bất cập cần được tập trung giải quyết triệt để với các biện pháp cụ thể. Và nếu tỉnh, cũng như các ngành chức năng không xử lý kịp thời giải quyết tốt những tồn tại nói trên, e rằng việc thực hiện Nghị quyết 32/CP của Chính phủ với yêu cầu “từ 1-1-2009 đình chỉ hoạt động các phương tiện thuỷ nội địa không đăng ký đăng kiểm an toàn kỹ thuật theo quy định của pháp luật” rất khó thực hiện.