Theo thống kê của ngành Lao động-TB&XH thì hiện nay, Quảng Ninh có khoảng 17.000 người trong độ tuổi lao động đang thất nghiệp, chủ yếu là lao động phổ thông. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp có nhu cầu lại không tuyển được lao động. Câu chuyện về đào tạo nghề đang đứng trước thực tế "nơi thiếu vẫn thiếu, nơi thừa vẫn thừa".
Dự án chờ lao động
DN này luôn trong tình trạng thiếu LĐ từ nhiều năm nay.
Hiện Quảng Ninh có 4.675 DN, thu hút hàng vạn LĐ. Riêng ngành công nghiệp đã có khả năng đáp ứng công việc cho 45.000 LĐ, dự kiến đến năm 2010 sẽ thu hút khoảng 60.000 LĐ. Tuy nhiên, so với cả nước, Quảng Ninh vẫn xếp trong nhóm có tỷ lệ thất nghiệp cao. Ông Vũ Văn Thìn, Trưởng Ban Quản lý các KCN tỉnh cho biết: “Một trong những nguyên nhân dẫn đến việc thu hút đầu tư vào các khu công nghiệp ở tỉnh ta đang gặp nhiều khó khăn, trở ngại, đó là trình độ lao động có tay nghề và chuyên môn cao thiếu”.
Điều tiết, bố trí lao động để dần đáp ứng được nhu cầu của các dự án trong tỉnh đang là vấn đề cần đặc biệt quan tâm, bởi bất kể dự án nào khi đầu tư, một trong những điều quan tâm hàng đầu của chủ dự án là nguồn lao động huy động tại địa phương. Bản thân mỗi địa phương cũng rất mong muốn điều đó. Thế nhưng chúng ta chưa có sự phối hợp đồng bộ giữa các ngành chức năng, các cơ quan quản lý, các tổ chức, cơ sở đào tạo, hướng nghiệp, nên chưa đáp ứng được tối đa lao động cho các dự án.
Cũng theo ông Thìn, hàng năm, các khu công nghiệp, các dự án lớn chuẩn bị đầu tư phải xây dựng kế hoạch ngành nghề cần tuyển dụng đăng ký với tỉnh để tỉnh có phương án đào tạo lao động kịp thời. Hiện nay, tỉnh đang dành một phần kinh phí cho đào tạo nghề hàng năm, nhưng sự khớp nối với các dự án, các doanh nghiệp chưa cao, nên việc đào tạo lao động còn chưa sát nhu cầu thực tế.
Hiện nay, các cơ sở đào tạo phần lớn đào tạo theo năng lực của nhà trường và nhu cầu của người học, do đó, dẫn đến tình trạng sau khi tốt nghiệp, nhà trường thiếu học viên có tay nghề cung ứng cho DN, ngược lại, nhiều học viên không kiếm được việc làm phù hợp. Hơn nữa, DN chủ yếu tuyển dụng qua nhiều hình thức: Qua người thân, bạn bè, qua các TT giới thiệu việc làm, người LĐ tự đến với DN, DN tự tuyển dụng... chứ chưa có sự gắn kết chặt chẽ với cơ sở đào tạo. Nhiều ý kiến cho rằng, để hạn chế tình trạng người học nghề ra trường không tìm được việc làm, các cơ sở dạy nghề và TTGTVL phải gắn kết, phối hợp với nhau để giải quyết việc làm cho người LĐ.
Lay hoay bài toán đào tạo nghề
Nhiều DN phải tự tổ chức đào tạo nghề cho LĐ.
Ảnh: PV
Xét về lượng, Quảng Ninh hiện có 21 cơ sở dạy nghề, nhưng chất lượng chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển trong thời kỳ mới. Hệ thống dạy nghề còn mất cân đối giữa các khu vực và giữa các ngành nghề đào tạo, chất lượng lao động còn hạn chế; thiếu mặt bằng, cơ sở vật chất, trang thiết bị, đội ngũ giáo viên; phân luồng học sinh vào học nghề yếu... Đại diện nhiều trường dạy nghề cho biết, khó khăn nhất hiện nay là cơ sở vật chất chưa đáp ứng nhu cầu học nghề ngày càng đa dạng, trang thiết bị thực hành không theo kịp thực tế phát triển của công nghệ; nhu cầu của doanh nghiệp đối với lực lượng lao động kỹ thuật trình độ cao tăng nhanh nhưng số lượng tuyển sinh đào tạo không tăng tương xứng. Đặc biệt, nguồn lực đầu tư cho đào tạo nghề còn eo hẹp so với yêu cầu phát triển, hệ thống thông tin, dự báo về nhu cầu tuyển dụng, đào tạo chưa đáp ứng nhu cầu sử dụng...
Tình hình trên dẫn đến thực trạng học viên tốt nghiệp trường nghề của tỉnh không thể "bắt kịp" các loại máy móc hiện đại đang được nhiều công ty, xí nghiệp đầu tư trong cuộc chạy đua nâng cao chất lượng sản phẩm. "Cái doanh nghiệp cần thì trung tâm không có, cái trung tâm có thì doanh nghiệp không cần". Cái vòng luẩn quẩn này bám lấy nhiều trường, trung tâm dạy nghề có tiềm lực yếu ở Quảng Ninh.
Để khắc phục tình trạng trên, những người tâm huyết với công tác đào tạo nghề và giải quyết việc làm trên địa bàn tỉnh ta đều cho rằng, chúng ta cần đặc biệt ưu tiên xây dựng danh mục những ngành nghề mà trong tỉnh có thế mạnh, số lượng tham gia đông, thời gian đào tạo ngắn để giải quyết công ăn việc làm và phát triển kinh tế xã hội. Như du lịch (phục vụ khách sạn), dịch vụ ăn uống (ẩm thực), thủ công mỹ nghệ truyền thống (làng nghề)... Qua đó tạo đà cho phát triển các ngành nghề công nghệ cao như CNTT, tự động hóa, cơ khí chế tạo máy, đóng tàu...
Vấn đề cấp thiết hiện nay là cần khắc phục các điểm yếu trong công tác dạy nghề, đặc biệt là sự chồng chéo, chia cắt trong quản lý; đầu tư tốt hơn cho hệ thống trường, trung tâm dạy nghề và đặc biệt chú trọng đến công tác đào tạo nghề theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp. Cả doanh nghiệp, cơ sở đào tạo nghề và cơ quan quản lý là Sở Lao động Thương binh & Xã hội cần thống nhất chuyển mạnh dạy nghề sang hướng đáp ứng nhu cầu doanh nghiệp; ưu tiên đáp ứng nhu cầu nhân lực qua đào tạo cho doanh nghiệp thuộc ngành kinh tế mũi nhọn; đổi mới nội dung, chương trình đạo tạo nghề... Nhanh chóng rà soát và nâng cao các tiêu chuẩn nghề và các tiêu chuẩn chất lượng đối với công tác đào tạo nghề. Đẩy mạnh xã hội hóa công tác đào tạo nghề, có nghĩa là mọi lực lượng xã hội đều tham gia vào công tác đào tạo nguồn nhân lực cho xã hội.
Nền kinh tế đòi hỏi nguồn nhân lực có những trình độ khác nhau mà hệ thống đào tạo nghề phải cung cấp. Điều này đòi hỏi mỗi cơ sở đào tạo phải xây dựng và cung cấp được nhiều chương trình đào tạo, bồi dưỡng thích hợp.
