Nằm trong dự án phục dựng những giá trị văn hoá truyền thống của cư dân trên Vịnh Hạ Long, lễ rước nước trong hội đình Giang Võng (phường Hà Khánh, TP Hạ Long) vừa được phục dựng thành công. Lễ hội này đã tái hiện lại những nét đẹp văn hoá, đặc trưng của một vùng đất - một vùng biển vốn giàu cảnh quan và thơ mộng.
Nghi lễ xin nước thiêng trên dòng sông Bang.
Đậm chất văn hoá biển
Đình Giang Võng có lịch sử lâu đời. Xưa ngư dân thuỷ cư làng Giang Võng (nay thuộc phường Hà Khánh, TP Hạ Long) dựng đình ở phía Nam một bán đảo nhỏ (gọi là Cái Đá) nhô ra Vịnh Cửa Lục. Vì vậy đình Giang Võng còn được gọi là đình Cái Đá. Đình được xây vào khoảng cuối thế kỷ XIX. Ngoài thờ thành hoàng, thánh, 7 cụ tổ của 7 dòng họ lớn trong làng… đình còn là nơi thể hiện tín ngưỡng thờ thần biển, thờ các đức thánh Trần có công bảo vệ vùng biển Đông Bắc. “Linh hồn” của lễ hội đình Giang Võng là nghi lễ rước nước. Đây là một nghi lễ độc đáo, hiếm thấy trong các lễ hội của cư dân miền biển trong tỉnh như ở vùng Trà Cổ, Quảng Yên...
Lễ hội này mang ý nghĩa báo cáo với các thần linh, thành hoàng làng, tổ tiên về công việc của gia tộc, làng xóm. Song ý nghĩa lớn vẫn là để tưởng nhớ tới công ơn Đức thánh Trần (Hưng Nhượng Vương Trần Quốc Tảng, Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn…). Lễ rước được diễn ra trong không khí trang trọng từ không gian đình Giang Võng ra tới vùng sông Bang lịch sử. Kiệu rước nước mang theo một bình gốm lớn để đựng nước thiêng được hộ tống bởi các đội trống, kèn, đội rồng lân rực rỡ dẫn đường. Tới đầu bến nước sông Bang, kiệu rước nước lại được chủ tế và các bô lão trong đoàn trịnh trọng chuyển xuống thuyền rồng lớn. Đoàn thuyền rồng hàng chục chiếc theo sau là thuyền của ngư dân, thuyền của người trẩy hội… tiếp tục rước kiệu trên sông trong tiếng nhạc lễ, đàn sáo. Địa điểm được lựa chọn để lấy nước thiêng là giữa dòng sông Bang, nơi có dòng thuỷ lưu trong, có nguồn nước tinh khiết nhất. Sau khi làm các thủ tục xin phép thần linh, nước thiêng sẽ được một bô lão đức độ trong làng đại diện múc vào bình và chuyển về thờ ở vị trí trang trọng nhất ở đình. Tất cả các nghi thức đều diễn ra trong không khí trang nghiêm, với hàng trăm nam thanh nữ tú, trẻ khoẻ được chọn lựa kỹ lưỡng trong làng…
Thạc sĩ văn hoá Cao Đức Bình (Sở VH-TT&DL) người nghiên cứu và phục dựng lễ hội này cho biết: Đây là lễ hội rước nước độc đáo và cũng là duy nhất trong tỉnh. Nó thể hiện tín ngưỡng thờ thần biển, cầu no ấm hạnh phúc, yên bình cho những người dân gắn cuộc đời nơi sóng nước.
Theo ông Hoàng Quốc Thái, Phó Giám đốc Sở VH-TT&DL, Phó Trưởng Ban Quản lý dự án “Phục dựng, bảo tồn và phát huy một số sinh hoạt văn hóa dân gian của ngư dân làng chài Cửa Vạn (Vịnh Hạ Long)” thì việc phục dựng lại lễ hội đình Giang Võng cũng như lễ rước nước có một ý nghĩa hết sức quan trọng, nhằm bảo tồn và phát huy vốn văn hóa dân gian của người dân làng chài. Trong lễ hội du lịch Hạ Long năm nay dự kiến sẽ tái hiện, quảng bá để người dân trên khắp cả nước được biết về lễ rước nước trong lễ hội đình Giang Võng ở Hạ Long. Mặt khác việc phục dựng lễ hội cũng là yếu tố bổ sung hồ sơ đề nghị tổ chức UNESCO công nhận giá trị văn hóa Vịnh Hạ Long.
Đua thuyền rồng trong khuôn khổ lễ rước nước lễ hội đền Giang Võng.
Hướng tới một sản phẩm du lịch văn hóa độc đáo
Mục tiêu cuối cùng của dự án phục dựng các giá trị văn hoá của cư dân làng chài là bảo tồn, phát huy trong cuộc sống hiện đại ngày nay. Bên cạnh hát giao duyên, đua thuyền chải, lễ rước nước sẽ là “chất liệu” chính được Sở VH-TT&DL lựa chọn và đưa vào các tour du lịch trên Vịnh Hạ Long. Dự kiến trong năm 2010 tới nghi lễ rước nước, hát giao duyên, đua thuyền rồng… sẽ là một trong những nội dung của các tour tham quan Di sản. Các địa điểm sẽ được lựa chọn để tái hiện là các làng chài Cửa Vạn, Vông Viêng... Bước đầu, cơ quan chức năng sẽ hỗ trợ người dân địa phương và sau này sẽ do chính các ngư dân tự bảo quản “vốn quý” của chính mình. Chắc chắn, các tiết mục biểu diễn thực cảnh do chính người dân làng chài tham gia sẽ là một điểm nhấn tạo nên sự hấp dẫn với khách du lịch.
Ông Đinh Mạnh Linh, Trưởng Phòng Nghiệp vụ Du lịch, Sở VH-TT&DL đánh giá: Lượng du khách tham quan Vịnh Hạ Long ngày càng nhiều. Theo đó, khách tham gia các tour dài ngày, ngủ đêm trên Vịnh tăng. Hiện trên Vịnh có hơn 1.000 phòng ngủ đêm trên các tàu. Hơn nữa loại hình du lịch ngủ đêm trên biển đang ngày một thu hút du khách. Đó là yếu tố cần thiết để tạo thêm sản phẩm mới, độc đáo thu hút khách lưu trú dài ngày ở Hạ Long.
Với sự tái hiện của lễ rước nước trong lễ hội đình Giang Võng thêm một lần nữa khẳng định tính phong phú cùng nét đặc sắc của văn hoá biển - Đây cũng chính là điểm nhấn tạo ra nét riêng cho vùng đất Quảng Ninh.
