Yên Tử gắn liền với tên tuổi Trần Nhân Tông, vị vua anh minh, tài đức, vị Tổ đầu tiên của dòng thiền Trúc Lâm. Trong 9 năm tu hành tại đây, ông đã cho xây dựng hệ thống chùa, am, tháp... làm nơi tu tập và truyền giảng.
Trong đó nổi tiếng nhất là ngôi chùa Đồng dựng trên đỉnh núi Yên Tử, được người xưa ca ngợi là nơi “Nói cười với mây xanh”. Ngoài ra ngọn tháp đá cổ 3 tầng và rừng tháp tổ ẩn hiện trong núi rừng hùng vĩ, suối Giải Oan, chùa Hoa Yên, Vân Tiêu, Một Mái, Bảo Sái, tượng An Kỳ Sinh, hàng tùng thơm, cây đại 700 năm tuổi, bàn cờ tiên, thác Vàng, thác Bạc... gắn với bao huyền thoại huyền bí, đều là những điểm nhấn hút hồn du khách. Hàng năm, hàng triệu lượt du khách đổ về hội Yên Tử kéo dài từ ngày 10 tháng Giêng âm lịch đến hết mùa xuân. Không ít người trong đó trân trọng chuyến đi này như cuộc hành hương về cõi Phật...
Dòng người về Yên Tử dự Đại lễ tưởng niệm 700 năm ngày Đức vua - Phật hoàng Trần Nhân Tông nhập niết bàn.
Con đường được nâng bước
Từ xưa đến nay đi hội Yên Tử là một hành trình vất vả. Chỉ tính từ chân núi lên đến chùa Đồng đã dài hơn 6.000m, trong đó chùa Đồng nằm trên đỉnh núi cao 1.068m so với mặt nước biển. Muốn lên đây du khách phải leo qua hàng nghìn bậc đá cheo leo, có chỗ dốc thẳng đứng vô cùng nguy hiểm. Thế nhưng hầu hết các du khách về Yên Tử đều cố gắng đi đến cuối chặng đường, lên được đến đỉnh chùa Đồng để thắp một nén nhang thơm cho trời đất, tổ tiên, để được thoả hồn với mây trời gió núi. Họ tin rằng đó là con đường được Phật giúp sức, được Phật phù hộ, những ai có tâm, có thành ý đều được nâng đỡ đến cuối hành trình.
Quả thực, nếu ai đã từng đi hội Yên Tử sẽ thấy dòng người đông đúc với tư trang gọn gàng, chân đi giày ba ta, tay cầm gậy trúc, miệng lẩm bẩm nam mô a di đà Phật, chậm rãi bước từng bước vững chắc. Hành trình dài và khó khăn ấy dường như không làm nản quyết tâm leo lên đến đỉnh đất Phật của họ. Thậm chí những cụ già tuổi 60, 70 vẫn hăng hái bước cùng con cháu. Không những thế các cụ còn là những người dẻo dai nhất, qua mỗi bậc đá, nét mặt, ánh mắt, nụ cười của các cụ thêm rạng ngời, thanh thản, hết sức mãn nguyện. Nhiều cụ tâm sự với chúng tôi, xưa kia vua Trần Nhân Tông với bàn chân bó rơm còn đi bộ được từ kinh đô Thăng Long lên núi cao thâm sâu Yên Tử tu hành. Ngày nay khách hành hương mới chỉ đi từ chân núi lên thôi đâu có đáng kể gì. Đã về đất Phật thì phải có tâm, cái tâm sẽ giúp sức con người vượt qua mọi cản trở... Có lẽ bởi vậy mà các cụ càng đi càng thấy mình khoẻ khoắn như có người nâng bước. Khi lên đến đỉnh chùa Đồng, nét sung sướng thể hiện trên từng khuôn mặt thật khó có lời nào tả hết được. Những năm gần đây Yên Tử có dịch vụ cáp treo, đưa du khách lên đến tận Hoa Yên rồi Vân Tiêu bằng hệ thống dây cáp hiện đại, đỡ cho du khách quá nửa chặng đường dài. Thế nhưng với sự thành tâm, nhiều du khách vẫn chọn cho mình cách lên đất Phật bằng hành trình đi bộ.
Về Yên Tử, nhiều khách hành hương còn tin rằng vùng đất này sẽ cho con người thêm sức lực, sự thanh thản và tự tin vào cuộc sống. Dù rằng là những người đang tuyệt vọng, đang bị bỏ rơi, những người đã từng phạm tội nhưng nay đã nhận ra con đường sáng và sám hối, thậm chí những người đang bị bệnh nặng... khi có lòng đến với Yên Tử đều được đoái thương, được cứu vớt (?). Tôi đã tình cờ được nghe một vị sư ở Thiền viện Trúc Lâm kể câu chuyện cảm động về một người phụ nữ bị bệnh nặng, và đang trong giai đoạn khủng hoảng vì không chấp nhận được thực tế phũ phàng. Sau một ngày tha thẩn bên những gốc tùng già, bên vườn tháp Tổ và thắp nén hương thơm trên chùa Đồng, thật kỳ diệu chị đã trở về nhà trong tâm trạng bình thản đến lạ thường, tự mình sắp xếp việc gia đình và chịu để cho người nhà chăm sóc cho đến khi nhắm mắt xuôi tay. Còn đối với chị Nguyễn Thị V., một người họ hàng thân thiết của tôi, thì Yên Tử đã cho chị sức mạnh. Sau một thời gian chống chọi với căn bệnh ung thư, trong khi sức khoẻ suy yếu, chị vẫn cương quyết đòi gia đình cho chị về Yên Tử. Sau khi đi cáp treo lên chùa Hoa Yên, chị lần từng bước qua từng bậc đá, cuối cùng cũng leo qua chùa Vân Tiêu, Bảo Sái rồi lên đến chùa Đồng, hành trình mà với một người sức tàn lực kiệt như chị tưởng như không thể vượt qua nổi. Ngạc nhiên hơn nữa là từ lúc đó chị vui vẻ, hoạt bát, sảng khoái, nhanh nhẹn cứ như không có bệnh tật gì. Trở về nhà, những ngày sau đó chị V. tỏ ra thanh thản hơn, cuối cùng chị đã ra đi trong nhẹ nhàng và không nuối tiếc điều gì. Gia đình chị dù vô cùng thương tiếc, song cũng cảm thấy như được an ủi phần nào...
Niềm tin vào cõi Phật
Tại sao khi đến với Yên Tử du khách đều tìm thấy cảm giác thanh thản, thoải mái? Yên Tử thật sự là cõi linh thiêng, nơi có thể vấn an cho những con người đang cần điểm tựa? Để trả lời câu hỏi này, trong dịp diễn ra Đại lễ tưởng niệm 700 năm ngày vua Trần Nhân Tông nhập niết bàn được tổ chức vào cuối tháng 11-2008, Hoà thượng Thích Thanh Quyết, Trưởng Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Quảng Ninh, Trụ trì chùa Đồng Yên Tử đã tâm sự: Vấn đề ở đây không phải là phép thần thông biến hoá gì, mà chỉ là mặt tâm lý của con người khi tiếp xúc với tín ngưỡng tôn giáo. Nó đã đem đến cho người ta sự thanh thản và sự giải toả rất nhiều lo lắng, bức xúc trong cuộc sống... Hoà thượng Khai Bi, một người gắn bó với quần thể di tích Yên Tử nhiều năm nay, cho biết thêm: Phật giáo với những triết lý mang tính hướng thiện, giúp con người nhận thấy căn nguyên của khổ hạnh và sự sám hối, đồng thời cũng chỉ ra con đường sáng, con đường thiện cho họ đi. Bởi vậy lẽ thường khi con người ta tuyệt vọng và đau khổ, cần đến sự giải thoát, lấy lại những sinh khí mới để tiếp tục cuộc sống, lúc đó họ tìm đến tín ngưỡng Phật giáo...
Trong điều kiện xã hội hiện đại ngày nay, khi con người đang thường nhật chịu không biết bao nhiêu áp lực do cuộc sống đem lại như cường độ công việc, ô nhiễm môi trường, những bất trắc cuộc sống... tất yếu sẽ nảy sinh nhu cầu cần giải toả về tâm lý. Bởi vậy du khách chọn điểm đến Yên Tử, nơi phát tích Thiền phái Trúc Lâm, dòng Phật giáo thuần chất Việt Nam, âu cũng là điều tự nhiên như nước chảy về nguồn vậy.
