Lên “bàn mổ” của Lê Minh Sơn

Chưa bao giờ các “ông lớn” trong âm nhạc Việt Nam, các ngôi sao ca nhạc lại được “phẫu thuật” kỹ đến vậy bởi một nhạc sĩ trẻ đang trên đường khẳng định tên tuổi mình: Nhạc sĩ Lê Minh Sơn.

Qua câu chuyện rất sinh động dưới đây, nhiều giai thoại về họ sẽ phần nào được hé mở.

Tôi vừa theo “đạo” cấm... ngoại tình

- Quay ra chặng đường mấy năm nay của anh, vinh quang nhiều mà sóng gió cũng không ít. Vậy trong những năm đó, Lê Minh Sơn đã kịp “bổ sung” những tật xấu và tính tốt nào?

- Đức tính tốt đẹp duy nhất mà tôi có là tôi vừa theo một “đạo”, “đạo” này không cho phép ngoại tình. Mà cái đạo ấy mới theo từ sáng nay thôi khi tôi gặp một cao nhân. Ông ta nói: “Cậu là một người khao khát một cuộc sống bình thường nhưng không bao giờ cậu được sống một cuộc sống bình thường cả.

Trong cuộc sống có luật đơn giản nhất chắc chắn cậu đã vi phạm, đó là Luật Giao thông. Nhưng Luật Hôn nhân và gia đình thì không được phép bởi đó là luật nhân quả. Những người như cậu rất hiếu thắng, cực đoan, ích kỷ. Cậu muốn có một người đàn bà của riêng mình thì cậu không được phép ngoại tình với người khác. Khi anh đã đi với một người đàn bà khác thì làm sao người đàn bà của anh trọn tình với riêng anh được”.

Còn tính xấu là tham công tiếc việc quá nên khi về nhà trở thành một người trì độn, gọi dạ bảo vâng. Với tôi, hút thuốc và uống rượu, không phải là tính xấu, nên không kể ra đây. 

Nhìn cái eo đẹp mà không rung rinh thì nên... treo cổ

- Nếu có người nói rằng Lê Minh Sơn giống cái xe máy Vespa mà anh đang đi, còn đàn bà giống như là xăng của cái xe ấy. Thiếu xăng thì không đi được. Anh thấy sao?

- Xin đính chính lại là bây giờ tôi đã đi ôtô. Nhưng nếu Lê Minh Sơn nhìn thấy cái eo của một người đàn bà đẹp đi qua mình mà không còn thấy rung rinh nữa thì Lê Minh Sơn... nên treo cổ mà chết đi. Và có khi chưa kịp treo cổ đã chết rồi vì khi đã không còn cảm giác thì hành động treo thòng lọng vào cổ là quá thừa.

Nguyễn Cường: Chuột núi; Phó Đức Phương: Chuột đồng; Dương Thụ: Dưa chuột; Trần Tiến: Chuột sa chĩnh gạo; Lê Minh Sơn: Chuột nhắt.

- Đã có lần anh nói: Nguyễn Cường là chuột núi, Phó Đức Phương là chuột đồng, Dương Thụ là dưa chuột, Trần Tiến là chuột sa chĩnh gạo, LMS là chuột nhắt? Tại sao lại có sự phân chia ấy?

- Thực ra đấy chỉ là mấy anh em, bố con ngồi với nhau nói vui thế thôi. Nguyễn Cường là chuột núi là bởi ông hay viết về rừng núi. Phó Đức Phương là chuột đồng vì ông thành công đề tài đồng bằng Bắc Bộ. Trần Tiến là chuột sa chĩnh gạo, Dương Thụ là dưa chuột vì cái tên cũng giải thích được rồi. Còn tôi đương nhiên là chuột nhắt rồi, chỉ tha được những hạt gạo nhỏ.

- Khi ngồi với nhau, những “con chuột” này thường nói đến  vấn đề gì?

- Thì chỉ nói đến đàn bà thôi. Và tôi thấy mừng vì các ông ấy vẫn yêu phụ nữ lắm. Có mấy thằng đực rựa với nhau thì các ông ấy khác nhưng khi có sự hiện diện của phụ nữ thì các ông ấy trở nên vô cùng duyên dáng.

Ba tin nhắn của Trần Tiến, Nguyễn Cường, Dương Thụ

- Nói như thế có nghĩa là người Trần Tiến may mắn và không có tài năng?

- Không phải. Trần Tiến là một ông hoàng nhạc Pop và sinh ra là để viết ca khúc Việt Nam. Tôi luôn coi ông như thầy của mình. 20/11 năm nào tôi cũng nhắn tin cho Trần Tiến, Nguyễn Cường, Dương Thụ với nội dung: “Thầy ơi, mặc dù thầy không dạy em ngày nào và Ngày Nhà giáo Việt Nam chắc không có ai nhắn tin cho thầy cả, chỉ có một người là Lê Minh Sơn thôi. Các thầy đã dạy em bằng chính các tác phẩm của mình”.

Một tin nhắn nhưng tôi nhận được ba sự phản hồi khác nhau. Nguyễn Cường nhắn lại: “Ông anh của em hôm nay vui nhỉ?”. Còn Trần Tiến: “Và còn là một người bạn của em nữa, em ạ”. Dương Thụ im lặng không nói gì.

-Vậy sự im lặng đó được anh hiểu như thế nào?

- Tôi hiểu là: “Cậu ơi, cậu sến quá!”. Vì ông Dương Thụ là một người đầy lý trí. Nhưng lý trí đến độ không có một chút... lý tính nào, nghĩa là Dương Thụ quá mong manh. Tuy vậy Dương Thụ có tư chất được sinh ra để làm ông chủ, một “bố già” trong âm nhạc. Điều đó ông Cường và ông Tiến không có. Ông Tiến là “ông hoàng” của nhạc Pop, đi đâu dân chúng cũng biết mặt, cũng tung hô. Nguyễn Cường đi đâu cũng được mọi người kính trọng, quý mến vì ông ấy luôn mang lại sự vui vẻ cho mọi người. Còn ông Thụ thì không, trong ông Thụ không vui buồn thay cho người khác, cái sự đó dạy tôi nhiều điều, mặc dù tôi không thích ông ấy ở một số khía cạnh.

Dương Thụ: “Tôi với cậu là... mày tao”

- Nói Dương Thụ là một “ông trùm” trong âm nhạc, anh có chứng cứ gì không?

- Ông Thụ là người rất giỏi thuyết phục người khác. Khi tôi đọc “Đèn không hắt bóng”, tôi có nói với ông rằng: “Chú ạ, chú rất giống với nhân vật bác sĩ trong cuốn truyện đó” thì ông chỉ cười. Tôi có một kỷ niệm rất sâu đậm với Dương Thụ. Đó là năm tôi 19 hay 20 tuổi gì đó, ông hẹn gặp tôi ở quán cà phê Quỳnh trên phố Bát Đàn.

Hai chú cháu ngồi với nhau và ông nói: “Tôi với cậu không có chú cháu, không anh em mà là bạn bè mày tao”. Sau đó thì ông về Bắc Ninh dù lúc đó trời đang mưa rét. Tôi khuyên ông mai hãy về thì ông bảo: “Tại sao cứ phải trời nắng mới là trời đẹp? Cậu biết không, khi trời mưa, đi qua những ô cửa sổ có ánh đèn, nhìn thấy cảnh sum họp đầm ấm của các gia đình và mình thấy họ hạnh phúc. Và khi về đến nhà mình thấy quý giá vì mình được cảm nhận như vậy”. Dương Thụ là thế, thâm trầm, sâu sắc.

- Lê Minh Sơn có một điểm gần với Dương Thụ đó là ca từ tinh tế. Nhưng nếu so sánh thì ca khúc của Dương Thụ là dịu êm, thấm ngọt, còn của Lê Minh Sơn bạo liệt.

- Bởi vì thời khác nhau. Khác nhau ở tốc độ sống, thời gian và không gian sống. Nói về ông Thụ cả trăm ngày cũng không hết chuyện đâu. Ở ông Thụ có sự ám ảnh cả yêu và ghét vì ông đã vượt lên cả nỗi đau bình thường.

Nếu để ý một chút sẽ thấy những ca từ của Dương Thụ khác hẳn Trần Tiến. Ca từ của Dương Thụ rất trong sáng, không có đau đớn. Nó có cái gì đó giống với tư tưởng của tác giả cuốn “Rừng Nauy” mà tôi đã đọc. Và như thế mới vượt qua được nỗi đau, nỗi buồn và niềm vui để hướng đến một sự đơn giản, sự trong sáng, thanh tao.

Trần Tiến như Mạc Ngôn; Dương Thụ như Murakami

- Nhưng nói như thế có lẽ nào lại đụng chạm đến một trong những người thầy của anh là nhạc sĩ Trần Tiến, bởi Trần Tiến là người vui cùng nỗi vui, buồn cùng nỗi buồn và tất cả những gì diễn ra xung quanh mình.

- Đó là 2 cách làm. Nếu nói theo ngôn ngữ văn chương thì ông Thụ như tác giả cuốn Rừng Nauy, ông Haruki Murakami, còn Trần Tiến như Mạc Ngôn. Mà tôi thì vẫn thích Mạc Ngôn hơn. Ca khúc Trần Tiến là những gì bình dị nhất, đi vào lòng người nhất, thuộc về số đông nhưng không tầm thường. Và chỉ có những kẻ ngu xuẩn mới coi đó là thứ nhạc vớ vẩn. Bởi vì anh nào chê hãy cứ làm như thế đi. Không làm được đâu. Với tôi, người đã viết nên Tuỳ hứng lý ngựa ô đã làm thay đổi những cảm nhận về âm nhạc của  tôi: “Đêm phương Nam nằm nghe dừng chân vó ngựa...”. Hoặc: “Con sáo sang sông bạt gió, con xít thương ai...”.

Thật sự các ông ấy đã thổi một làn gió mới, mới lắm cho âm nhạc Việt Nam.

Tôi và Nguyễn Cường không thích “Sắc màu” của Trần Tiến

- Ca ngợi rồi, giờ đến lượt “chê”. Anh có thể chỉ ra trong số những ca khúc của Trần Tiến có những ca khúc mà anh thấy chưa đạt?

- Trần Tiến cũng có những ca khúc mà tôi không hài lòng lắm, nhưng những cái gì tôi không thích thì lại được công chúng đón nhận nhiệt tình.

- Ví dụ?

- Ví dụ như bài Sắc màu, cả tôi và Nguyễn Cường đều không thích. Tôi và ông Cường cũng không thích bài Về quê của Phó Đức Phương, dù cả 2 bài đó được công chúng rất thích. Điều đó cũng giống như món ăn vậy, chỉ có thích và không thích. Nhưng với những người tài năng, dù không thích thì cũng là một cái gì đó rồi.

- Vì sao anh và Nguyễn Cường đều không thích Sắc màu, có lý do gì không?

- Trần Tiến rất thích Sắc màu, còn tôi  không thích bởi vì ông ấy chơi chữ. Và cái gì cho vào cuộc chơi thì tôi không thích. Có cái tôi thích vì ông ấy viết thương lắm, như: “Em đi đâu về mà tóc đầy me, em ngồi em chải, nghĩ gì vui thế...”. Hay: Tạm biệt chim én, Vết chân tròn trên cát, Tóc gió thôi bay... nghe sao hay thế! Nhưng đến Sắc màu thì tôi không thích.

Trần Tiến: “Sơn ơi, con cẩn thận cái mồm”

- Trong những lần ngồi với nhau như thế, cái mà anh được Trần Tiến “nhắc nhở” là gì?

- “Sơn ơi! Con ơi, con vụng dại lắm, con phải cẩn thận cái mồm của con vì bố vừa khổ vì mồm, vừa khổ vì tác phẩm. Đến thời của con đã đỡ khổ vì tác phẩm rồi thì phải cẩn thận cái mồm đấy”.

- Về phần anh, nếu phải góp ý với Trần Tiến thì anh sẽ nói điều gì?

- “Ông ơi, còn miếng gì ngon trên đời thì ông ăn đi, còn cô gái nào ông còn cảm thấy rung động thì yêu đi vì ông không thể sống được quá 10 năm nữa đâu. Hơn 60 tuổi rồi, đã cắt hơn nửa mét ruột rồi”. Quả thật, Trần Tiến là người đáng lo lắng về sức khỏe nhất trong số mấy “anh em”chúng tôi.

Nguyễn Cường: “Nếu là chim sẻ, thì mày chết đi!”

- Tóm lại, khi anh có một tâm sự về âm nhạc thì người đầu tiên Lê Minh Sơn gọi điện sẽ là ai?

- Đó là Nguyễn Cường. Cách đây 5 năm tôi gặp một cú “phốt” phải nói là khủng khiếp. Nhiều người tẩy chay, những anh em trong ban nhạc thậm chí cũng không dám chơi với tôi. Ai cũng vì miếng cơm manh áo thôi.

Lúc đó, Nguyễn Cường có nhắn tin cho tôi nói: “Nếu là đại bàng, sợ gì bão tố. Còn nếu là chim sẻ, mày chết đi!”. Câu nói đấy đã vực tôi lên.

Người thứ hai là Trần Tiến, ông nói tại sao con lại phải nhắc đến người thứ ba trong một bàn tiệc của mình. Nếu không thích một người nào đó, hãy gặp họ trực tiếp. Và điều đầu tiên con làm là: chửi. Cấp độ cao hơn: Cầm cốc nước hắt thẳng vào mặt anh ta. Cao hơn nữa, con đấm thẳng vào mặt hắn.

Trần Tiến dạy cho tôi biết thế nào là thằng đàn ông. Còn Dương Thụ thì tôi không quá gần gũi được ông ấy vì một điều gì đó mà tôi không giải thích được nhưng tôi luôn kính trọng và ngưỡng mộ ông ấy. Ông ấy mỉm cười trước mọi chuyện. Vì có ai khổ bằng ông ấy? Tôi biết ông đã vượt qua những khó khăn mà không ai vượt qua được cả. Dương Thụ là một chiều sống riêng biệt.

- Nếu phải đúc rút một điều ngắn gọn về 3 ông lớn âm nhạc  này thì đó sẽ là gì, theo cách của Lê Minh Sơn?

- Linh ứng của dân tộc vẫn còn vượng lắm, khi đã sản sinh ra một thế hệ đẹp như vậy về hình thức lẫn nội dung. Tất nhiên vẫn còn nhiều nhạc sĩ tài năng với những tác phẩm để đời nhưng vì tôi không có điều kiện được tiếp xúc, được chơi với họ, nên không nhận xét được.

Còn với ba ông này, tôi được gắn bó, mà lại được chơi với một tinh thần rất khoái là: Không phải đệ tử, không phải cắp tráp theo hầu mà chơi trên tinh thần sòng phẳng, ông tôi, bạn bè, bố con và mày tao. Đó là một điều sung sướng đối với tôi. Và tôi được như ngày hôm nay là vì được quen với những người như thế. Và tôi có nói, khi nào các ông ấy nhắm mắt, tôi sẽ đến thắp hương lạy, khóc ba tiếng và cười lên ba tiếng.

Tôi vẫn chưa đủ điều kiện để được gọi là tác giả

- Theo anh, những người trẻ cùng và sau lứa của anh, có ai đáng chú ý?

- Đây lại là một câu tổng kết mà những sự tổng kết đều là ngu xuẩn. Tôi không tổng kết. Tôi chờ những tác phẩm nổi lên. Ở thời đại này mà mỗi tác giả chỉ loé lên bằng một vài tác phẩm là vứt đi,  không tính đến. Bởi vì tôi cũng chưa đủ điều kiện để được gọi là tác giả, nếu so với lứa thế hệ của Phạm Duy, Đỗ Nhuận, Hoàng Vân, cho đến thế hệ sau là Nguyễn Cường, Trần Tiến...

Con đường tôi đi chính là con đường vươn tới một tác giả, không phải là một bài hai bài.