Trưa 30-12-2006, trên đỉnh cao Yên Tử, tôi đi tìm một chữ đồng ngay trước chùa Đồng mới đang chuẩn bị được khánh thành khá long trọng.
Nhọc nhằn hành hương
Gần đến chùa Yên Kỳ Sinh, tôi gặp các nông dân mặc đồ lụa xanh đỏ hồng lam súng sính, tay cầm cờ phướn, đàn nhị, phèng la. Họ vừa đi vừa hát văn: “Cô bắn súng lục cô bơi thuyền rồng... Xin cô, cô cho đi mau về mắn”. Đây là cửa Phật hay đền thờ Mẫu nhỉ?
Trên chóp núi chênh vênh, vài trăm phật tử dường như đã rũ hết sức lực sau một đêm vật lộn với cái rét trên độ cao 1.068m mà không có chút gì che chắn. Từ giờ tý đêm qua, họ đã cùng các sư tăng làm lễ yểm địa, lễ bồi hoàn long mạch, lễ yểm tâm, lễ hô thần nhập tượng, họ đã tụng hàng vạn câu thần chú úm ma ni bát mê hồng, hàng vạn câu nam mô...
10g50, một đại diện ban tổ chức lại sang sảng đọc trên loa: “Hôm nay, trên đỉnh non thiêng Yên Tử, chúng ta long trọng cử hành đại lễ khánh thành chùa Đồng Yên Tử-một ngôi chùa độc nhất vô nhị ở Việt Nam, là một trong những ngôi chùa bằng đồng to và đẹp nhất thế giới”. Tôi đứng ngay cạnh vị này. Kết thúc bài phát biểu, tôi cầm đỡ ông tờ văn bản cỡ A4, vậy mà thấy trĩu tay.
Chữ đồng
Phật truyền dạy sắc - không nhưng người ta cứ cao giọng tưởng thưởng về vỏ lốt to lớn, kiến trúc kỳ vĩ, cố tìm những cái hơn nhất, phù du để chứng tỏ lòng thành, mộ đạo? Và kể lể số tiền đã huy động 20 tỉ, 70 tấn đồng nhập khẩu từ bên Úc, rồi khoe chùa được làm bởi 3.500 chi tiết gò đúc tinh xảo, lắp ráp kỳ công.
Nếu tự nhận mình là đệ tử của thiền phái Trúc Lâm thì sao có thể quên cuộc sống:
khuất tịch non cao
Náu mình sơn dã
Vượn mừng hủ hỉ
Làm bạn cùng ta
Vắng vẻ ngàn kia
Thân lòng hỉ xả
(Đắc thú lâm tuyền thành đạo ca - Trần Nhân Tông)
Còn nếu hiểu Trần Nhân Tông là vua - bụt thì đừng quên ông từng dùng kế sách mở hội nghị Diên Hồng trước nạn giặc Nguyên, vẫn trọng dụng Trần Hưng Đạo mặc cho Quốc Tảng có ý cướp ngôi. Và khi gần cuối đời Trần Nhân Tông đã truyền y bát, nhường ngôi tổ cho Pháp Loa... Nhất cử nhất động, từ khi còn là bậc quân vương đến khi xuất gia tu hành đã chứng tỏ Trần Nhân Tông là người cố kết được lòng dân, biết dùng Phật giáo như năng lực tín ngưỡng tạo ra sức mạnh Đại Việt. Ngoài ra cũng nên nhớ Yên Tử là nơi trấn giữ những giao lộ quan trọng trên tuyến đường xâm lược quen thuộc của phong kiến phương Bắc. Bởi vậy có lẽ phải hiểu chữ đồng của chùa Đồng với ý nghĩa là đồng đức với trời đất, là đồng tâm, đồng lòng, hòa hợp ý chí, sức mạnh muôn người để chống ngoại xâm, mưu nghiệp lớn tạo nền quốc thái dân an.
Có thể từ chỗ hiểu sai chữ đồng mà ngày nay nhiều tín dân đi chùa chỉ cầu đoạt được thật nhiều tiền đồng, mới có cảnh nhốn nháo, tranh cướp xô đẩy chốn cửa thiền.
| Bây giờ người ta phóng chiếu những tham muốn trần tục nên chùa Đồng mới được làm to hơn, đúc bằng nhiều đồng hơn. Sự phình ra trong không gian chỉ càng cho thấy dấu hiệu xa lệch so với những tôn chỉ, quan niệm về kiến trúc vốn không tìm cái kỳ vĩ, hoành tráng mà chỉ giản đơn, nép, dựa nhờ cậy thiên nhiên của thiền phái Trúc Lâm. |
