Liệu có "Đường xa... vạn dặm" ?

Tính đến tháng 12-2006, tất cả các bộ, ngành và 52/64 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương đã có website. Đây là bước tiến quan trọng trong quá trình xây dựng Chính phủ điện tử (CPĐT) của Việt Nam. Tuy nhiên, trên các website này, việc cung cấp cho người dân các dịch vụ công trực tuyến (DVCTT) - thể hiện sự phát triển cao của mô hình CPĐT - vẫn chưa thực hiện được bao nhiêu..

Nhận thức được tầm quan trọng của việc tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và người dân tiếp cận nhanh chóng và hiệu quả các dịch vụ công, Chính phủ đã có nhiều chỉ thị nhằm cải thiện lĩnh vực này như một phần trong tiến trình cải cách hành chính. Đó là việc đưa vào sử dụng các tiện ích của CNTT với mục đích hình thành các DVCTT, thông qua website. Tuy nhiên, theo Báo cáo Thương mại điện tử Việt Nam năm 2006, việc cung cấp thông tin trên các website hành chính hiện vẫn còn tình trạng vừa thừa vừa thiếu. Nhiều website đăng lại cùng một nội dung thông tin trùng lặp trong khi thiếu thông tin đầy đủ về lĩnh vực chuyên môn của mình để đáp ứng nhu cầu tra cứu của người sử dụng. Thực tế, các cổng giao tiếp điện tử của một số tỉnh, thành phố chưa trở thành những trung tâm dữ liệu cho phép người sử dụng truy xuất nhiều loại thông tin đa dạng. Nhiều thông tin tồn tại dưới dạng văn bản, công văn, quy định hoặc bài trích từ các báo, chưa có sự biên tập kĩ lưỡng và phù hợp với đặc trưng thông tin điện tử.

Trong các yếu tố để có thể triển khai thành công DVCTT, mức độ sẵn sàng cho ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) - truyền thông, hay còn gọi là mức độ sẵn sàng điện tử là một yếu tố quan trọng. Năm 2006, Hội Tin học Việt Nam, Văn phòng Ban chỉ đạo quốc gia về CNTT cũng đã xếp hạng với nội dung nêu trên cho 26 bộ, ban, ngành Trung ương và các tỉnh có website. Trong nhóm 10 cơ quan bộ, ngành đứng đầu bảng xếp hạng thì có đến 7 cơ quan thuộc khối kinh tế, trong đó 3 cơ quan xếp hạng cao nhất là Bộ Thương mại, Bộ Bưu chính - Viễn thông, Bộ Tài chính đều là những đơn vị đã có đầu tư đều khắp cho cả hạ tầng kĩ thuật, nhân lực. Đối với các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, không quá bất ngờ khi ba vị trí dẫn đầu vẫn thuộc về TP Hồ Chí Minh, Hà Nội và Đà Nẵng.
 
Đến nay, một số cơ quan Nhà nước đã nỗ lực trong việc đưa các dịch vụ công lên mạng, điển hình là UBND TP Hồ Chí Minh và Tổng cục Hải quan. Một số DVCTT tiêu biểu như khai báo thuế, đăng kí kinh doanh qua mạng, khai hải quan điện tử, cấp giấy chứng nhận xuất xứ điện tử... được các bộ, ngành và địa phương quan tâm triển khai nhưng cũng đang trong quá trình thí điểm, chưa có định hướng thống nhất. Cung cấp các DVCTT chủ yếu mới dừng ở mức cung cấp thông tin về các biểu mẫu, quy trình, chưa đạt tới mức thay thế thủ tục giấy tờ và giao tiếp trực tiếp giữa doanh nghiệp, công dân với các cơ quan Nhà nước.
 
Đáng lưu ý là tần suất cập nhật thông tin của phần lớn các website bộ, ngành là không đều đặn mà thường chỉ có nội dung khi có sự kiện mới. Chỉ có 8/30 website cập nhật thông tin theo ngày. Trong khi việc cung cấp thông tin trên các trang web bộ, ngành tương đối đa đạng thì việc cung cấp trực tuyến các dịch vụ công khác còn rất hạn chế. Thậm chí, việc công khai quy trình, thủ tục cung cấp dịch vụ công trên website cũng chỉ được vài bộ, ngành thực hiện. Điều này dẫn đến việc đến nay vẫn chưa có đơn vị nào thực sự cung cấp trực tuyến dịch vụ công cũng không phải là điều quá khó hiểu. Trong bối cảnh trên, việc Bộ Thương mại tích cực triển khai cấp giấy chứng nhận xuất xứ điện tử (eCoSys) có thể coi là một tín hiệu tích cực liên quan đến cung cấp trực tuyến các dịch vụ công...
 
Theo Vụ Thương mại điện tử (Bộ Thương mại), chỉ có 35/52 website của các tỉnh, thành phố công khai quy trình, thủ tục, hồ sơ, cơ quan chịu trách nhiệm giải quyết các dịch vụ công. Về đăng kí kinh doanh trực tuyến, những website đi đầu hiện nay là của TP Hồ Chí Minh, Hà Nội, Đà Nẵng. Người sử dụng chỉ việc khai báo thông tin theo mẫu và gửi thông tin, nhận phản hồi về mã hồ sơ và theo dõi kết quả đăng kí. Trong số các tỉnh, thành phố đã triển khai dịch vụ công qua mạng, TP Hồ Chí Minh (www.hochiminhcity.gov.vn) được đánh giá là đơn vị đi đầu không chỉ với số lượng DVCTT đa dạng mà còn có sự tham gia của chính quyền cấp cơ sở với 22 quận, huyện chấp nhận thủ tục đăng kí kinh doanh trực tuyến, 7 nơi nhận đăng kí cấp phép xây dựng theo phương thức trực tuyến.
 
TS Trần Minh Tiến, Viện trưởng Viện chiến lược Bưu chính, viễn thông và CNTT cho biết, xếp hạng CPĐT do Liên hợp quốc đưa ra thì trong khu vực Đông Nam á, Việt Nam chỉ xếp trên Mi-an-ma, Cam-pu-chia và Lào. Khó khăn khi triển khai CPĐT vẫn là vấn đề thiếu kinh phí, chính sách, người có năng lực chịu trách nhiệm triển khai các dự án... Mục tiêu trong xây dựng CPĐT ở nước ta là đến năm 2010 bảo đảm cung cấp kịp thời, đầy đủ thông tin thiết yếu và từng bước cung cấp DVCTT một cửa cho người dân và các doanh nghiệp mọi nơi, mọi lúc, giúp họ làm việc với các cơ quan chính phủ nhanh, thuận lợi và tiết kiệm hơn.
 
Năm 2006 tiếp tục chứng kiến tốc độ phát triển nhanh của các dịch vụ Internet và viễn thông tại Việt Nam. So với năm 2005, số thuê bao quy đổi tăng 38%, số người dùng Internet tăng 36%, chiếm 17,5% dân số. Nếu như năm trước đánh dấu tỉ lệ người sử dụng Internet Việt Nam vượt ngưỡng trung bình của châu á (9,78%) thì đến cuối năm 2006, tỉ lệ này đã đạt ngưỡng trung bình của thế giới. Đây là tín hiệu đáng mừng, nhưng rõ ràng rằng, không phải có máy tính kết nối được Internet, có website, hạ tầng mạnh là có CPĐT khi các tiện ích ứng dụng đúng với nghĩa của nó chưa được bao nhiêu. Nếu không có những kế hoạch cụ thể về chất lượng trong triển khai CPĐT, còn rất lâu nữa người dân mới được sử dụng các tiện ích từ các DVCTT.