Đằng sau Dự án khu dân cư tự xây và khu tái định cư cho các dự án phía Đông TP Hạ Long tại phường Hà Khánh đang “gợn sóng” bởi những khiếu nại kéo dài của người dân xoay quanh thực hiện chính sách giải phóng mặt bằng (GPMB).
Người dân thì cho rằng chính quyền và bộ phận làm công tác GPMB chưa làm hết trách nhiệm, thiếu công tâm, không tuân thủ đầy đủ quy trình công tác GPMB theo quy định. Ngược lại, chính quyền địa phương bảo vệ và khẳng định cách làm của mình là đúng. Kết quả, ngày 4-4-2011, 19 hộ dân tổ 19C, khu 3, phường Hà Khánh đã bị cưỡng chế để lấy mặt bằng giao cho chủ đầu tư!
Phần đất giải toả để thực hiện dự án.
Quyết theo kiện đến cùng...
Đó là quan điểm của hầu hết các hộ dân khu dân cư 19C trong diện GPMB tại Dự án khu dân cư tự xây và khu tái định cư cho các dự án phía Đông TP Hạ Long tại phường Hà Khánh. Trong đơn gửi các cơ quan chức năng của tỉnh và TP Hạ Long các hộ dân nói trên khẳng định, phần đất hiện tại của các hộ dân đang sử dụng được hình thành từ trước năm 1990 và ngày 10-1-1991 được UBND phường Hà Khánh và UBND TX Hồng Gai (nay là TP Hạ Long) chính thức cho phép nhân dân đổ đất. Tiếp đó, trong năm 1993, 85 hộ dân trong tổ 19 được UBND TX Hồng Gai cho phép đổ đất lấn biển để làm nhà ở, đồng thời bảo vệ đê chắn sóng theo trục đường 337 (Quyết định số 985). Tuy nhiên, khi thực hiện công tác GPMB để thực hiện Dự án khu dân cư tự xây và khu tái định cư cho các dự án phía Đông TP Hạ Long tại phường Hà Khánh, các cơ quan chức năng của thành phố đã không tuân thủ đúng trình tự thủ tục, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải quyết các vấn đề khiếu nại của các hộ dân. Cụ thể: Tự lập hồ sơ kiểm đếm khi không có chính quyền địa phương, tổ dân khu phố và đại diện gia đình tham gia; tự xác nhận sai nguồn gốc đất trong khi đất khai hoang đổ lấn biển trước năm 1993 lại xác nhận là năm 2002-2003; Quyết định cưỡng chế lần 1 ngày 18-1-2011 đối với 19 hộ dân tổ 19C của UBND TP Hạ Long trái với quy định do tại thời điểm đó họ chưa nhận được Quyết định thu hồi đất và phương án bồi thường (ngày 24-3-2011 các hộ dân này mới nhận được)… Ông Dương Xuân Quảng, một trong những hộ dân kể trên bức xúc: Quá trình sử dụng đất của gia đình ông cũng như các hộ dân tổ 19C đã gần 20 năm, ổn định, không tranh chấp, không vi phạm pháp luật và thực hiện đóng thuế đầy đủ. Thế nhưng thay vì tìm hiểu, xem xét nguồn gốc đất để có quyết định đúng với Luật Đất đai thì Ban Quản lý Dự án công trình thành phố (đơn vị thực hiện GPMB) lại sử dụng bản đo vẽ của đơn vị tư vấn không có xác nhận của các gia đình có đất. Điều đó chính là nguyên nhân khiến việc GPMB đối với Dự án hơn 3 năm 6 tháng không được thực hiện chứ không thể là sự thiếu thiện chí hợp tác của các hộ dân. Ông Ngô Quý Hiền, bà Đoàn Thị Hương, Trần Thị Liệu là ba trong số các hộ nằm trong diện GPMB khi tiếp xúc với phóng viên cũng đều cho rằng, sự xác minh thiếu chính xác về nguồn gốc đất của bộ phận làm công tác GPMB đã dẫn đến những áp dụng sai chính sách. Ví thử phần đất được phép tôn tạo từ đầu những năm 1990 được coi là nằm ngoài phạm vi quy hoạch không được bồi thường mà chỉ hỗ trợ công tôn tạo ở mức rẻ mạt với hơn 10.000đ/m3. Do đó họ chỉ “tâm phục, khẩu phục” khi mọi việc được các cơ quan chức năng công tâm thực hiện và khẳng định sẽ tiếp tục theo kiện đến cùng khi quyền lợi chưa được đảm bảo, sự việc chưa được ngã ngũ.
Chính quyền một mực khẳng định: Mình đúng
Dự án khu dân cư tự xây và khu tái định cư cho các dự án phía Đông TP Hạ Long được UBND tỉnh quyết định phê duyệt quy hoạch chi tiết xây dựng 1/500 ngày 2-5-2007 tại Quyết định số 1409/QĐ-UBND. Dự án có tổng diện tích trên 12ha tại khu đất trước đây là cụm công nghiệp địa phương trên địa bàn phường Hà Khánh. Để thực hiện dự án nêu trên, UBND tỉnh đã ban hành Quyết định 1472 ngày 15-5-2008 thu hồi toàn bộ diện tích trên và giao cho UBND TP Hạ Long bồi thường, GPMB thực hiện dự án.
Theo báo cáo của Ban Quản lý dự án công trình TP Hạ Long (đơn vị trực tiếp thực hiện dự án), dự án có gần 30 hộ dân nằm trong diện GPMB. Trong quá trình thực hiện công tác GPMB, Ban này đã thông báo tới các hộ dân nằm trong phạm vi GPMB và tổ chức công khai chế độ chính sách, các quy định hiện hành về thực hiện công tác GPMB và kế hoạch triển khai đo vẽ bản đồ GPMB, trích thửa ranh giới quản lý, sử dụng đất của các hộ ngay sau khi có Quyết định của UBND tỉnh. Đồng thời đã phối hợp với UBND phường Hà Khánh tổ chức kiểm đếm khối lượng, kiến trúc, cây hoa màu trên đất nhưng các hộ không hợp tác, không chấp nhận trích lục hồ sơ kỹ thuật thửa đất do đơn vị tư vấn lập và không ký biên bản kiểm đếm. Tuy nhiên, qua các tài liệu thu thập cũng như kết quả kiểm tra của tổ công tác thành phố và nội dung xác minh nguồn gốc nhà đất của UBND phường Hà Khánh đối với 22 hộ dân, Ban này đã lập các phương án bồi thường, hỗ trợ cho 21 hộ dân và được UBND thành phố phê duyệt 20 phương án. Tổng kinh phí bồi thường, hỗ trợ cho 20 phương án nói trên gần 671 triệu đồng. Sau 2 lần mời các hộ dân nhận tiền bồi thường, hỗ trợ nhưng đến hết ngày 25-3-2011 cũng chỉ có 2 hộ đến nhận.
Tại Thông báo số 266/TB-UBND ngày 18-5-2011 của UBND TP Hạ Long cũng cho rằng, toàn bộ phần diện tích đất của các hộ dân được xác lập tại trích thửa GPMB đo năm 2009, các hộ dân khẳng định được tôn tạo từ năm 1991 là không có cơ sở. Đồng thời khẳng định, phần diện tích đất trong phạm vi thu hồi GPMB là do các hộ tự tôn tạo, quản lý sau khi Nhà nước xác lập việc quản lý, sử dụng đất của khu vực này.
Trao đổi với phóng viên qua điện thoại, ông Phạm Hồng Hà, Phó Chủ tịch UBND TP Hạ Long tin tưởng các bộ phận và phòng ban chức năng của thành phố đã tuân thủ đúng quy định của pháp luật và công tác GPMB và việc cưỡng chế đối với 19 hộ dân tổ 19C là việc làm cần thiết để tạo quỹ đất tái định cư cho các hộ dân thuộc khu 5 tầng Cột 8 phường Hồng Hà và các hộ chính sách.
Những vấn đề liên quan
Theo nhận định của nhiều cơ quan quản lý nhà nước và đơn vị tư vấn luật, vấn đề nêu trên xuất phát từ chính quá trình tiến hành các thủ tục xác minh nguồn gốc đất mà ở đây là thời điểm tôn tạo và được phép tôn tạo của các hộ dân tổ 19C. Việc xác định thời điểm tôn tạo và được phép tôn tạo của các hộ dân sẽ liên quan trực tiếp đến việc áp dụng các chính sách bồi thường hoặc hỗ trợ về đất theo quy định của Luật Đất đai và các quy định liên quan của Trung ương và của UBND tỉnh đối với các hộ dân.
Theo tài liệu mà phóng viên thu thập được, từ những năm 1991 các hộ dân nêu trên đã có phiếu thu lệ phí đổ đất của chính quyền địa phương tại khu vực này để làm cơ sở chứng minh vào thời điểm năm 1991 các hộ đã thực hiện việc tôn tạo đất. Thêm nữa năm 1993, sau khi có Quyết định số 985 của UBND TX Hồng Gai cho phép 85 hộ gia đình đổ đất lấn biển, các hộ này đã đóng tổng số tiền trên 4 triệu đồng cho các khoản thu của Nhà nước. Năm 1995, các hộ dân đã được Phòng Quản lý đô thị thành phố bàn giao thực địa với chiều rộng 6m và chiều sâu hộ ít nhất là 20m, hộ nhiều là 26,5m. Tuy nhiên sau năm 1995, nhiều hộ dân tiến hành xin cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và chỉ được UBND TP Hạ Long cấp với diện tích đất sử dụng 4,5m chiều rộng và 12m chiều sâu. Phần đất còn lại, trước thời điểm thu hồi (theo biên bản bàn giao đất của Phòng Quản lý đô thị) các hộ dân vẫn tiếp tục quản lý, sử dụng ổn định và không có tranh chấp. Hiện, toàn bộ diện tích này nằm trong phần đất GPMB phục vụ cho dự án.
Qua nghiên cứu toàn bộ hồ sơ vụ việc, dưới góc độ của một đơn vị tư vấn luật, luật sư Vũ Văn Lợi (Đoàn Luật sư Hà Nội, người được các hộ dân mời về) cho rằng, gậy chống lưng của vấn đề nằm ở chính Quyết định cho phép các hộ dân đổ đất lấn biển để làm nhà ở năm 1993 của UBND TX Hồng Gai và biên bản bàn giao đất của cơ quan chức năng tại thời điểm đó. Chỉ cần như vậy đã cho thấy, các quy trình thực hiện việc thu hồi đất, bồi thường hỗ trợ và tái định cư đối với dự án nêu trên chưa sát với quy định của Luật Đất đai 2003 và các nghị định hướng dẫn thi hành. Đất của dân có nguồn gốc do khai hoang lấn biển theo quyết định của UBND TX Hồng Gai năm 1993 là đất hợp pháp của dân, khi thu hồi phải bồi thường. Ban đền bù chỉ tính hỗ trợ cho dân tiền đổ đất tôn tạo tính theo m3 là không có căn cứ.
Cũng liên quan vấn đề này, tại Khoản 3, Điều 8, Chương II, Nghị định 197/2004/NĐ-CP của Chính phủ ngày 3-12-2004 về các điều kiện bồi thường đất khi bị thu hồi quy định rất rõ ràng: Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất ổn định, được uỷ ban nhân dân xã, phường, thị trấn (sau đây gọi chung là uỷ ban nhân dân cấp xã) xác nhận không có tranh chấp mà có một trong các loại giấy tờ về quyền được sử dụng đất đai trước ngày 15 tháng 10 năm 1993 do cơ quan có thẩm quyền cấp trong quá trình thực hiện chính sách đất đai; giấy tờ do cơ quan có thẩm quyền thuộc chế độ cũ cấp cho người sử dụng đất...
Với những quan điểm nêu trên, thiết nghĩ TP Hạ Long và các cơ quan liên quan của tỉnh cần quan tâm xem xét, kiểm tra xác minh lại sự việc để phân định rạch ròi trách nhiệm của cơ quan chức năng và quyền lợi của người dân.
