Lò gốm cổ Tuần Châu

Trong nhiều cuộc khai quật các di chỉ văn hoá trên địa bàn tỉnh từ trước đến nay, chúng ta đều thu được nhiều hiện vật được làm từ chất liệu gốm nung. Tuy nhiên, việc xác định nguồn gốc những hiện vật này từ đâu đến, có phải là những sản phẩm gốm nung được sản xuất tại Quảng Ninh hay không thì vẫn chưa có lời giải chính xác.

Nhóm nghiên cứu đang báo cáo kết quả khai quật lò gốm cổ ở Tuần Châu trước đại diện các ban, ngành liên quan.

 Nhóm nghiên cứu đang báo cáo kết quả khai quật lò gốm cổ ở Tuần Châu trước đại diện các ban, ngành liên quan.

Song với việc một nhóm các nhà nghiên cứu của Viện Khảo cổ học phát hiện lò nung gốm tại Tuần Châu (TP Hạ Long) vừa qua, đã khẳng định ngay từ khoảng thế kỷ 7-9, cư dân Quảng Ninh đã biết cách sử dụng các nguyên liệu tại chỗ, với kỹ thuật nặn gốm từ thô sơ đến tinh xảo để tạo ra những sản phẩm gốm nung phong phú. Các hiện vật gốm nung tại di chỉ lò gốm Tuần Châu không chỉ nhiều về số lượng, chủng loại mà còn cho thấy trình độ làm gốm dần càng đạt đến trình độ cao.

Theo ông Trần Trọng Hà, Giám đốc Bảo tàng tỉnh, việc phát hiện lò gốm nung Tuần Châu khá tình cờ. Trong đợt điều tra thường kỳ vào tháng 7 năm 2005, đoàn khảo sát phát hiện tại khu đất vườn nhà ông Nguyễn Quang Minh, tổ 18, khu 4, phường Tuần Châu có nhiều mảnh gốm cổ nổi trên mặt đất. Xét thấy đây là một phát hiện mới, nên đầu tháng 7-2008, Viện Khảo cổ học đã tiến hành nghiên cứu sâu di chỉ này. Đợt khai quật diễn ra từ ngày 15 đến 28-10 đã thu được hàng ngàn hiện vật là các mảnh vỡ từ sản phẩm bát, đĩa, bình, ấm, chậu, liễn, âu v.v.. Tiến sĩ Nguyễn Tiến Đông, chủ trì nhóm nghiên cứu, khẳng định lò gốm nung Tuần Châu là khu lò nung gốm khá lớn; 2/3 số hiện vật trên là đồ gốm tráng men, nước men có màu xanh đục. Số hiện vật còn lại là đồ gốm thô, theo nhận xét của Wisniewski, Trường Cao đẳng EFEO (Pháp), một thành viên trong nhóm nghiên cứu, số đồ gốm nung này có thể được quét một lớp sơn bằng chất liệu hỗn hợp loãng giữa đất sét và nước. Hầu hết các hiện vật đều có hình dáng tròn đều, nhẵn chứng tỏ chúng được tạo hình bởi dạng khuôn, tựa như kỹ thuật khuôn xoay đã được phát hiện ở nhiều di chỉ gốm nung trong nước chứ không phải nặn bằng tay nữa. Các đồ gốm tráng men thường được tráng 2/3 thân, từ mép miệng xuống và khá dày; phần đáy, đế hoàn toàn không phủ men. Trong lòng gốm được phủ men, nhiều hiện vật tìm thấy có lẫn những viên đất nhỏ lẫn trong vết cạo men, các vết cạo men cũng nông sâu khác nhau. Điều này chứng tỏ kỹ thuật tráng men ở lò gốm nung Tuần Châu mới ở bước đầu, chưa thực sự tinh xảo. Một số đồ vật có những trang trí đơn giản như những đường viền nổi, các lỗ tròn, khắc chữ Hán. Tiêu biểu như chiếc bình đã có 4 quai để cầm nhấc dễ dàng và trông đẹp mắt, các quai phỏng theo hình con đỉa mập, dày, hơi vểnh lên trên, miệng vò có gờ nổi. Ngoài các sản phẩm gốm tại lò gốm nung Tuần Châu còn tìm thấy một số lượng không nhỏ các phế phẩm như các chồng bát đĩa dính, các bình, chậu... bị méo, biến đổi hình dáng ban đầu. Các dụng cụ, đồ dùng làm gốm, nung gốm cũng được phát hiện tại đây. Tiêu biểu như mảnh bao nung, nắp bao nung, con kê, những miếng đất chịu lửa dùng để kê lót phôi gốm, những mảnh đất thử men v.v.. Đặc biệt trong số đó có một số dụng cụ làm gốm mang dấu vết bàn tay của người thợ gốm Tuần Châu như miếng đất in hình 5 ngón tay.

Theo kết quả điều tra dân tộc học, vào khoảng năm 1966-1967 nước mặn vẫn còn vào đến tận khu vườn nhà ông Minh, nơi phát hiện ra lò gốm. Bởi vậy đây có thể chính là đường giao thông thuận tiện để chủ nhân lò gốm Tuần Châu vận chuyển sản phẩm ra bên ngoài. Và vì vậy sản phẩm gốm Tuần Châu hoàn toàn có khả năng là đồ gốm thương mại, một mặt hàng phổ biến trong thời bấy giờ.