Theo giấy phép đầu tư số 221.21000057 (ngày 2-4-2008), dự án Nhà máy Xử lý rác thải TP Móng Cái sử dụng bằng công nghệ sinh học, lên men hiếu khí tốc độ cao với công suất ban đầu là 150 tấn/ngày. Dự án có tổng vốn đầu tư khoảng 92 tỷ đồng với thời hạn hoạt động là 50 năm.
Đây là công trình xử lý rác thải vào loại lớn, xử lý toàn bộ rác thải sinh hoạt khu vực TP Móng Cái và huyện Hải Hà. Tuy nhiên, trong quá trình khảo sát của các cơ quan chuyên môn và chính quyền địa phương, cụ thể là xã Hải Đông và TP Móng Cái đã dẫn đến những bất hợp lý của việc lựa chọn địa điểm đặt Nhà máy. Chính vì vậy đã dẫn đến sự phản đối gay gắt của người dân, kể cả khi dự án này đã làm lễ khởi công.
Người dân thôn 8, xã Hải Đông, TP Móng Cái chỉ vị trí trước đây được chọn để đặt Nhà máy xử lý rác thải.
Trao đổi với phóng viên Báo Quảng Ninh, ông Đỗ Xuân Thính, một người dân thôn 8, xã Hải Đông nói: “Dự án xây dựng Nhà máy xử lý rác thải TP Móng Cái đã có chủ trương từ năm 2006, đến cuối năm 2007 đã được UBND tỉnh phê duyệt địa điểm; tháng 9-2008 được UBND tỉnh phê duyệt dự án và tháng 4-2009 có Quyết định về việc thu hồi đất để thực hiện dự án, thế nhưng mãi đến tháng 9-2009 mới công bố quy hoạch. Với từng ấy thời gian, người dân chúng tôi không hề được biết để tham gia ý kiến. Qua tìm hiểu chúng tôi được biết, nhân dân thôn 8, xã Hải Đông và thôn 8, xã Hải Tiến đã nhiều lần kiến nghị lên các cấp có thẩm quyền về sự bất cập của địa điểm đặt Nhà máy nhưng họ chưa nhận được sự giải đáp, trả lời thoả đáng. Trong đơn kiến nghị của gần 250 hộ dân thôn 8, xã Hải Đông (ngày 16-11-2009) cũng nêu rõ: “Chủ trương xây dựng Nhà máy xử lý rác thải làm trong sạch môi trường, đảm bảo sức khỏe nhân dân là hoàn toàn đúng. Thế nhưng đáng tiếc ngay từ đầu nhân dân không được biết”. Nội dung đơn cũng nhấn mạnh: “Dù Nhà máy có hiện đại đến mức nào đi chăng nữa cũng có nhiều nguy cơ ảnh hưởng tới môi trường sống và đời sống dân sinh khi nó được đặt ngay gần nhà dân với khoảng cách 150m. Trong khi TP Móng Cái còn có quá nhiều diện tích đất đảm bảo khoảng cách cần thiết đối với khu dân cư thì lại không xem xét lựa chọn”.
Để chứng minh cho những bất hợp lý nói trên, ngày 23-1, gần 10 người dân đã đưa chúng tôi đến địa điểm đặt nhà máy xử lý rác. Một người dân vừa chỉ tay vừa nói: “Cả vùng này sẽ là toàn bộ diện tích của nhà máy xử lý rác, điều đó chẳng khác gì biến cả vùng sinh thái nơi đây thành một bãi rác lớn”. Quả thật, theo quan sát của chúng tôi, vị trí đặt Nhà máy Xử lý rác của TP Móng Cái chỉ cách trục đường QL18 khoảng 500m, cách nhà dân khoảng 150m, cách hồ Quất Đông khoảng 100m và cách hồ Dân Tiến 70m. Như vậy, không cần phải bình luận thêm cũng đủ thấy những bất hợp lý khi các cơ quan chức năng và chính quyền địa phương xác lập vị trí của Nhà máy. Việc xây dựng Nhà máy xử lý rác tại thôn 8 xã Hải Đông chẳng khác nào “cõng” rác về đây, đổi môi trường trong lành lấy sự ô nhiễm lâu dài! Thế nhưng thêm một bất hợp lý khi các ngành chức năng và TP Móng Cái không sớm nhận ra? Đây cũng chính là nguyên nhân dẫn đến bức xúc của người dân và hệ quả là sự ngăn cản quyết liệt đối với đơn vị thi công ngay trong ngày tiến hành khởi công dự án (20-1-2010).
Trong cuộc họp thường kỳ tháng 1-2010 của UBND tỉnh, câu chuyện vị trí Nhà máy Xử lý rác thải TP Móng Cái đã được đặt lên bàn nghị sự. Tại cuộc họp này, ý kiến phát biểu của một số đại biểu sở, ngành mà chúng tôi ghi lại đều nhận định vị trí đặt Nhà máy không phù hợp. Điều này càng khẳng định rõ sự chủ quan cũng như thiếu cẩn trọng của công tác khảo sát, lập quy hoạch, đề xuất địa điểm của các cơ quan chức năng và chính quyền địa phương có liên quan đến dự án.
Cũng tại cuộc họp này, đồng chí Vũ Đức Đam, Chủ tịch UBND tỉnh đã kết luận sẽ chuyển Nhà máy rác tới một địa điểm khác. Theo đó, vị trí được xem xét có thể là khu vực giáp ranh giữa TP Móng Cái và huyện Hải Hà hoặc một địa điểm nào đó phù hợp. Đồng chí Chủ tịch UBND tỉnh cũng chỉ đạo phải làm tốt công tác khảo sát địa điểm, có sự đánh giá, phân tích kỹ lưỡng. Đối với vị trí cũ của dự án nhà máy xử lý rác thải tiếp tục thực hiện công tác giải phóng mặt bằng để kêu gọi dự án đầu tư khác.
Cần khẳng định rằng, quyết định chuyển dự án Nhà máy Xử lý rác thải TP Móng Cái ra khỏi khu vực thôn 8 xã Hải Đông là hết sức đúng đắn. Không chỉ vậy, nó còn góp phần củng cố niềm tin của người dân với các cấp lãnh đạo trong việc kịp thời điều chỉnh những bất hợp lý. Cũng từ sự việc của Nhà máy xử lý rác thải nêu trên cho thấy, để tạo được sự ủng hộ, đồng thuận của nhân dân trong việc triển khai các công việc phục vụ sự phát triển kinh tế -xã hội thì các cấp chính quyền, đặc biệt là cơ sở cần chú trọng tới yếu tố “dân biết, dân bàn”.
