Theo đáng giá chung, quá trình hội nhập lệ thuộc cơ bản vào nền tảng khoa học công nghệ. Vậy ở Quảng Ninh “thước đo’’ này ra sao và hiện trạng cơ sở khoa học công nghệ hiện có đáp ứng như thế nào cho quá trình hội nhập?
Công ty Tuyển than Cửa Ông đã đầu tư hiện đại hoá Trung tâm điều hành sàng tuyển than, góp phần nâng cao năng lực sản xuất, chất lượng sản phẩm.
Ảnh: Đỗ Giang
Đến nay Quảng Ninh có gần 4.000 doanh nghiệp đăng ký hoạt động nhưng mới có khoảng 300 doanh nghiệp; 5 sở, ban, ngành cấp tỉnh đã và đang hướng tới quản lý sản xuất theo tiêu chuẩn ISO. Đây là hệ thống quản lý chất lượng tiên tiến và khoa học, quy định rõ công việc trách nhiệm phải làm của từng cá nhân, tập thể trong bộ máy vận hành sản xuất.
Việc thực hiện mã số, mã vạch trên sản phẩm làm ra thì ở Quảng Ninh chưa doanh nghiệp nào làm được, có thể nói ngoài “hòn than” đã có thương hiệu khẳng định thì các sản phẩm khác hầu như không có. Thiếu mã số, mã vạch nên đã làm sức cạnh tranh kinh tế thiếu tính bền vững. Việc phát triển các ngành kinh tế mũi nhọn trong những năm gần đây phải sớm đảm bảo chỉ tiêu 20% sản phẩm có mã số, mã vạch là một yêu cầu cấp thiết trong quá trình cạnh tranh, hội nhập. Song ở lĩnh vực này điều còn thiếu là nguồn nhân lực có chuyên môn kỹ thuật cao, mà trước hết phải có đội ngũ chuyên gia đầu ngành. Theo tính toán, Quảng Ninh cần phải có nguồn nhân lực chất xám như sau: 27.000 người có trình độ đại học, trên đại học và cao đẳng. Hiện nay toàn tỉnh mới có 250 tiến sĩ, thạc sĩ, nhưng việc sử dụng vẫn chưa có hiệu quả vì hầu hết chưa đúng người, đúng chuyên môn nên không phát huy được tác dụng. Số tiến sĩ, thạc sĩ trên đa phần là học về quản lý xã hội nên ít người hoạt động trong lĩnh vực kinh tế. Bởi vậy còn thiếu những “sức kéo đầu tàu” trong việc điều hành công việc quyết định công nghệ đầu tư có hiệu quả cao. Hiện tại các ngành kinh tế mũi nhọn chưa quản lý được công nghệ mới, hiện đại theo chiều sâu mà mới ở giai đoạn tập dượt. Vì sự quản lý nhà nước và công nghệ còn hạn chế ở các ngành chuyên môn nên các doanh nghiệp tự đầu tư thiết bị đưa vào những dây chuyền công nghệ lạc hậu, công nghệ bẩn mà chưa bị các cơ quan quản lý “thổi còi”. Thực trạng này do các doanh nghiệp thiếu kiến thức, thiếu tinh tường và không đủ chuyên môn tiếp cận thông tin tiên tiến, đôi khi còn do vốn đầu tư eo hẹp. Bên cạnh đó, doanh nghiệp hoặc cơ quan nhà nước có thông tin song bị chi phối ràng buộc nên hạn chế chất lượng tư vấn đầu tư. Bởi vậy việc mua thiết bị công nghệ chưa nằm trong tầm kiểm soát cần có.
Cơ chế chính sách đảm bảo hoạt động quản lý về chất lượng hàng hoá đến nay chưa có quy định cụ thể, trong quá trình hội nhập sẽ dần phải xoá hàng rào thuế quan, để bảo vệ cho hàng nội địa phải thay thế bằng hàng rào kiểm tra kỹ thuật (cho hợp vớithông lệ quốc tế). Nhằm đánh thuế cao, hạn chế hàng ngoại nhập, cảnh báo người tiêu dùng không mua hàng ngoại thiếu tiêu chuẩn, nhưng ở Quảng Ninh chưa có chuyên gia để quản lý lĩnh vực này. Muốn làm được trước hết cần có cơ sở hạ tầng kỹ thuật đảm bảo hàng hoá có chất lượng tốt. Hiện ở Quảng Ninh hệ thống các trung tâm kiểm định, kiểm nghiệm chất lượng hàng hoá năng lực yếu, lại còn có tính cát cứ, phân tán nên việc thực hiện dịch vụ khoa học công nghệ còn bỏ ngỏ. Toàn tỉnh có 8 đơn vị sự nghiệp làm chuyên môn kiểm định, thế nhưng hiện tại mỗi đơn vị có một phòng thí nghiệm riêng và chỉ làm phần việc ngành mình nên công việc ít, thiết bị để không, trong khi những nơi khác lại thiếu thiết bị để làm. Thực trạng đó cần có sự hợp tác tương trợ để phát huy hiệu suất thiết bị nâng cao trình độ chuyên môn của các cá nhân và tập thể đồng thời tạo ra thị trường cung cấp thông tin dịch vụ công nghệ. Được biết việc liên kết các trung tâm nghiên cứu kiểm định là một quy định của các nước công nghiệp tiên tiến.
Cơ cấu phát triển kinh tế của tỉnh được xác định: Công nghiệp - Thương mại - Du lịch - Dịch vụ- Nông-lâm-ngư nghiệp, song hiện tại các đề tài khoa học kỹ thuật chiếm đến 70% tổng số tiền đầu tư vào mảng nông-lâm-ngư. Trong khi đó động lực kinh tế mũi nhọn để tiếp cận với quá trình hội nhập là công nghiệp lại không được đầu tư thoả đáng. Đồng thời việc nghiên cứu có hệ thống, bài bản vạch ra chiến lược phát triển công nghiệp theo hướng công nghệ cao, hiện đại hoá một cách bài bản cụ thể, hiện chưa làm được. Việc xây dựng phát triển thêm cơ sở sản xuất công nghiệp, khai thác tài nguyên đang dẫn đến mất cân đối phá vỡ quy hoạch chung và ảnh hưởng đến môi trường nhất là các khu công nghiệp miền Tây của tỉnh.
Sở Khoa học-Công nghệ là cơ quan tham mưu, quản lý nhà nước về lĩnh vực chuyên môn này song còn chậm xây dựng cơ chế chính sách khuyến khích phát triển, chưa tập hợp được chất xám mà chỉ mới loanh quanh trong việc lập danh mục và giải ngân cho các đề án để cấp vốn khoa học công nghệ. Những hiện thực đó đang là thách thức cho Quảng Ninh trong quá trình hội nhập.
