Ở Quảng Ninh chưa có thống kê về số người kiếm sống bằng nghề bán hàng rong. Những người làm nghề này đa phần là người dân thành thị nghèo khó, nông dân hoặc người ở nơi khác đến. Cho dù vất vả, hoặc gặp nhiều rủi ro, nhưng nghề bán hàng rong vẫn là cứu cánh cho cuộc mưu sinh của những người phụ nữ vốn không có nhiều cơ hội tìm những việc nhẹ nhàng hơn...
Gánh hàng rong là “cần câu cơm” của nhiều gia đình có hoàn cảnh khó khăn.
Gánh gồng muôi nỗi...
Nhớ lại những năm tháng học trò, tôi cùng lũ bạn thân ''nghiện'' món ngô nướng, khoai nướng của chị Thơm, bán hàng ngay cổng trường cấp 3. Cứ tan học về là cả lũ lại sà vào hàng của chị nằm khiêm nhường nơi hè phố. Những hôm trời mưa, chị loay hoay chăng tấm vải mưa cũ vừa che cho khách hàng vừa che cho bếp than hồng trên xếp đầy ngô nướng. Bẵng đi mấy năm, vô tình gặp chị đang gánh hoa quả trên phố. Hỏi chuyện, chị cười: ''Không được ngồi vỉa hè nữa, chị sắm gánh hàng hoa quả. Rong ruổi thế này, cũng đủ tiền cho cháu đi học. Mệt nhưng được cái cơ động, vừa bán hàng vừa về tranh thủ chợ búa, cơm nước''. Nhà chị có hai cháu, con trai lớn học lớp 12, cô út đang học lớp 7. Chừng ấy năm vun vén cho gia đình bằng gánh hàng nhỏ, nước da chị sạm đi nhiều, gương mặt hằn nhiều nếp nhăn, tuy vậy nghĩ về các con đang được ăn học như người, chị lại cười rạng rỡ. Còn với chị Mận, quê ở tận Hải Dương, ra Hạ Long bán hàng rong kiếm sống đã nhiều năm nay, vài chục nghìn đồng tiền lãi là những gì chị mong có được sau một ngày đạp xe qua các dãy phố với chiếc xe thồ hoa quả. Số tiền đó tuy không nhiều với người có điều kiện, nhưng với chị là tiền học, tiền ăn, đồng quà, tấm áo cho 3 đứa con ở quê. Chị Mận bộc bạch: ''Cả nhà có 3 sào ruộng nên thu nhập chẳng đáng là bao, may lắm đủ gạo ăn khoảng 7-9 tháng trong năm. Theo một số người cùng xã về đây bán hàng rong kiếm chút ít trang trải nhu cầu cuộc sống gia đình, tằn tiện mỗi tháng cũng để ra được hơn triệu bạc lo cho mấy đứa con''.
Không có chuyên môn, tay nghề, vốn ít, đa số người nghèo chọn vỉa hè làm nơi kiếm sống. Như tâm sự của chị Bùi Thị Hà, ở chợ Loong Toòng: ''Cả nhà trông vào gánh bánh khoai, bánh gối này đây. Đứa con lớn học Trường cao đẳng Bách Khoa (Hà Nội), đứa nhỏ học lớp 10. Tiền học, tiền ăn, tiền nước, tiền điện... trăm thứ bà rằn trong khi thời giá cứ liên tục leo thang''. Tâm sự của chị Hà cũng là nỗi niềm của bao người làm nghề gánh gồng trên những nẻo đường thành phố. Không chỉ lo miếng cơm, manh áo hằng ngày, họ còn phải lo nhiều vấn đề phát sinh trong nghề rong ruổi ấy. Hôm trước, đang chọn hoa quả cho tôi, một chị bán hàng rong ở chợ Hạ Long 1 hốt hoảng: ''Em cầm đi, lát trả tiền chị cũng được''. Chưa kịp định thần, tôi đã thấy chị tong tả gánh hàng đi như chạy. Mấy hàng bên cạnh cũng đồng loạt di chuyển. Thì ra, mấy anh ''trật tự'' phường đang cầm gậy tiến đến. Tôi cũng đã từng chứng kiến cảnh một chị dáng lam lũ, chất phác khóc tức tưởi bên gánh na chỉ còn vài quả dập nát. Không một lời ca thán, kể lể, chị lặng lẽ nhặt những quả na còn sót lại, lặng lẽ gánh hàng đi. Những bước chân dường như chậm hơn, gánh hàng dường như trĩu nặng hơn. Bóng chị đổ dài trên đường, hòa trong dòng người vẫn ngược xuôi với biết bao lo toan hối hả.
Vài gợi ý...
Chỉ với một gánh hàng hoa quả tươi, những người bán hàng rong ở khu phố cổ Hà Nội trước đây có thể yên tâm với thu nhập mỗi ngày. Điều đặc biệt ở chỗ đó không phải thu nhập từ tiền bán dứa, bán chuối mà từ việc ''cho mượn chụp ảnh''. Khách du lịch nước ngoài được trải nghiệm cảm giác trở thành một cư dân Việt Nam đích thực với gánh hàng rong kĩu kịt trên vai. Những khoảnh khắc khó quên đó mang lại niềm vui cho những vị khách đến từ nhiều miền đất xa lạ và tất nhiên, trong đó không thể thiếu niềm vui cho những dân nghèo lam lũ, vất vả. Tuy nhiên, chúng ta không còn bắt gặp những hình ảnh như vậy trên các phố phường Hà Nội khi thành phố chính thức ra quyết định cấm bán hàng rong. Một biện pháp quyết liệt để giữ gìn mỹ quan, trật tự đô thị, song lại khiến cho nhiều gia đình lâm vào tình cảnh khó khăn. Mặc dù Quảng Ninh chưa có quy định cấm bán hàng rong, song tại nhiều khu vực đã có biển cấm bán hàng rong, họp chợ, lấn chiếm vỉa hè, lòng đường, lề đường làm nơi kinh doanh buôn bán như khu du lịch Bãi Cháy, TP Hạ Long. Với nhiều người, những gánh hàng rong là cách mưu sinh cho cả gia đình, hoặc thậm chí họ gần như khó có cơ hội kiếm sống khác nếu mất nơi bán hàng.
Và vì vậy, nên chăng thay vì cấm bán hàng rong hoặc bố trí lực lượng trật tự dẹp bỏ hiện tượng này khá gắt gao như một số nơi đang làm, các cấp chính quyền xem xét phương án chuyển đổi nghề phù hợp đối với một số người có nhu cầu; sắp xếp khu vực riêng dành cho những người bán hàng rong, buôn bán nhỏ với những yêu cầu, quy định nghiêm về an toàn vệ sinh thực phẩm, phương tiện di chuyển, thiết bị, dụng cụ bán hàng và hàng hóa... Thậm chí ngay tại khu du lịch Bãi Cháy và trung tâm TP Hạ Long, nếu biết tổ chức tốt thì gánh hàng rong có thể là một gợi ý ''đắt'' cho một dịch vụ phục vụ du khách nữa. Vẫn là những người lao động nghèo lam lũ, tần tảo sớm hôm, vẫn gánh hàng rong chở theo bao nhọc nhằn vất vả nhưng là hình ảnh đẹp hơn, lạc quan hơn, văn minh hơn. Cách làm này không chỉ bảo đảm cuộc sống của họ mà rất có thể sẽ phát triển trở thành mô hình ''chợ văn hóa - du lịch'', thu hút khách du lịch đến Quảng Ninh.
