Công tác nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ (NCKH&PTCN) của tỉnh trong những năm qua đã ngày càng được quan tâm đầu tư cả về số lượng và chất lượng. Nếu như giai đoạn 2001-2005 tổng kinh phí đầu tư cho hoạt động NCKH&PTCN là 10,6 tỷ đồng thì chỉ riêng 3 năm từ 2006-2008 đã đầu tư 14,3 tỷ đồng, tăng 34%.
Giai đoạn 2006-2009 bình quân vốn đầu tư cho 1 nhiệm vụ trên dưới 400 triệu đồng, trong đó có những nhiệm vụ lên đến gần 2 tỷ đồng. Các đề tài dự án nghiên cứu đã từng bước phát huy hiệu quả, mang lại lợi ích thiết thực cho nhiều địa phương, đơn vị… Có thể nói, NCKH&PTCN thực sự là một trong những nguồn lực vững chắc để phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
Tàu 53.000 tấn được đóng mới tại Công ty đóng tàu Hạ Long. ảnh: Trung thành
Trong công nghiệp, một số ngành mũi nhọn của địa phương đã ứng dụng KHCN mới vào sản xuất mang lại hiệu quả cao tạo ra sản phẩm ngày một tốt hơn, đáp ứng yêu cầu hội nhập nền kinh tế thế giới. Ngành Than đã ứng dụng nhanh các công nghệ hiện đại vào khai thác, vận tải và chế biến than. Việc ứng dụng thành công cột chống thuỷ lực đơn và dàn chống mềm di động cùng công nghệ khấu than ở các mỏ hầm lò đã làm tăng năng suất lao động, giảm tổn thất tài nguyên, hạn chế sử dụng gỗ trụ mỏ. Gần đây, với việc đưa công nghệ cảnh báo tự động khí mê-tan trong hầm lò vào hoạt động đã đóng góp một phần quan trọng trong việc nâng cao công tác đảm bảo an toàn cho người lao động. Ngành công nghiệp đóng tàu đã vận dụng các công nghệ tiên tiến của thế giới vào đóng những con tàu có trọng tải lớn. Điển hình như Công ty Đóng tàu Hạ Long (Tập đoàn Công nghiệp Tàu thuỷ Việt Nam) đã đóng mới và hạ thuỷ những con tàu có trọng tải 53.000 tấn và những con tàu trọng tải lớn chuyên chở gỡ, ô tô... Trong ngành sản xuất vật liệu xây dựng, các công nghệ mới cũng được đưa sản xuất và cho ra các sản phẩm như: Xi măng, gạch ốp lát cao cấp có khả năng chịu lực và chịu nhiệt tốt hơn trước đây, đủ sức đáp ứng những đòi hỏi ngày càng khắt khe của người tiêu dùng. Nhờ vậy, doanh nghiệp có thể đứng vững trên thương trường.
Ở lĩnh vực nông - lâm nghiệp, bên cạnh việc khảo nghiệm các giống lúa mới thì những nghiên cứu về phát triển một số loại cây công nghiệp, cây vụ đông có năng suất cao, chất lượng tốt cũng từng bước được đầu tư nghiên cứu ứng dụng, đã gắn chặt với nhu cầu phát triển kinh tế của địa phương, góp phần thúc đẩy kinh tế trang trại phát triển như: Chương trình khảo nghiệm giống cây ăn quả có múi tại huyện Vân Đồn, nghiên cứu hoàn thiện một số biện pháp kỹ thuật làm tăng năng suất và chất lượng quả, giống vải chín sớm Bình Khê tại Uông Bí; mô hình trồng thử nghiệm cây Kim giao núi đá, cây lim xanh tại vườn Quốc gia Bái Tử Long.... Thành công có tính nổi bật trong lĩnh vực lâm nghiệp là đã ứng dụng thành công, công nghệ nuôi cấy mô, xuất giống bạch đàn U6 trên quy mô công nghiệp, góp phần phủ xanh đất trống, đồi núi trọc và chương trình Quốc gia trồng 5 triệu ha rừng. Trong lĩnh vực thuỷ sản, nhiều công nghệ sản xuất con giống chất lượng cao được triển khai, nhiều mô hình nuôi trồng thuỷ sản theo phương pháp khoa học được ứng dụng vào thực tế, tạo việc làm, tăng thu nhập cho nông dân, như mô hình nuôi ba ba giai ở Tiên Yên, nuôi lươn thương phẩm ở Móng Cái, nuôi cá vược ở Yên Hưng, nuôi tu hài ở Vân Đồn. Dự án thành công, không những bảo đảm cung cấp giống tốt, mà còn mở ra một nghề nuôi thuỷ sản mới, có giá trị thương phẩm cao, cho nhân dân trong vùng phát triển kinh tế, xoá đói giảm nghèo với mức thu nhập từ vài chục triệu đến hàng trăm triệu đồng/năm. Không dừng lại ở đó, NCKH&PTCN hiện nay đã mở ra những hướng đi mới cho nhiều ngành, nghề lĩnh vực kinh tế khác tại địa phương như du lịch, dịch vụ, thương mại... đóng góp chung vào sự phát triển KT-XH của tỉnh nhà.
Có thể nói, với những ứng dụng rộng rãi từ hoạt động NCKH&PTCN trong nhiều lĩnh vực đã giúp cho các ngành phát triển, mở rộng quy mô sản xuất theo hướng hiện đại hoá, đem lại lợi ích thiết thực cho người dân. Tuy nhiên, hoạt động NCKH&PTCN hiện nay vẫn còn vấp phải một số khó khăn như: Hệ thống bộ máy tổ chức quản lý chưa được hoàn thiện; nguồn nhân lực đầu tư cho nghiên cứu còn hạn chế cả về số lượng và chất lượng, cơ chế chính sách chưa được đầu tư nghiên cứu thoả đáng; cơ sở thông tin, phương tiện và thiết bị kỹ thuật chưa đủ sức đáp ứng yêu cầu đặt ra…. Do đó, nhiều đề tài nghiên cứu khoa học có kết quả, mô hình ứng dụng tốt nhưng lại chậm chạp trong việc phổ biến và triển khai nhân rộng. Đối với các đơn vị doanh nghiệp ứng dụng các đề tài nghiên cứu khoa học cũng chưa có nhiều chính sách hỗ trợ từ phía Nhà nước. Chính vì vậy để NCKH-PTCN phát triển bền vững và có hiệu quả hơn nữa trong từng ngành, từng lĩnh vực rất cần có sự chung tay góp sức của các cấp, ngành. Trong đó, yếu tố hoàn thiện nguồn nhân lực thực sự phải được đặt lên hàng đầu. Cùng với đó là việc đầu tư thoả đáng và đúng trọng điểm các nhiệm vụ, đề tài NCKH&PTCN.