Về Mạo Khê (Đông Triều), một vùng quê cách mạng của tỉnh những ngày này, tôi được các anh lãnh đạo thị trấn cho biết địa phương vừa mới tiến hành sơ kết việc thực hiện nghị quyết đại hội đảng bộ các cấp, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thị trấn lần thứ XIII. “Kết quả sau hai năm rưỡi triển khai thực hiện nghị quyết của Đảng bộ thị trấn đạt được là khá toàn diện”, anh Vũ Đình Khoa, Phó Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch HĐND thị trấn khẳng định. Biết tôi lần này về muốn tìm hiểu sự kiện giành chính quyền ở Mạo Khê trong Cách mạng Tháng Tám 1945, anh Khoa tặng tôi cuốn Lịch sử Đảng bộ và nhân dân thị trấn Mạo Khê, giai đoạn 1929 - 2005 mà các anh vừa biên soạn, phát hành.
* Mạo Khê - vùng quê giàu truyền thống cách mạng
Cuốn Lịch sử Đảng bộ và nhân dân thị trấn Mạo Khê mà các anh lãnh đạo địa phương tặng đã giúp tôi có cái nhìn khái quát về một vùng quê giầu truyền thống cách mạng nằm trong vùng đất Đệ tứ chiến khu. Trước khi có Đảng lãnh đạo, ở vùng rừng núi Mạo Khê, Đông Triều có tới trên 30 thủ lĩnh phất cờ tụ nghĩa hưởng ứng phong trào Cần Vương chống thực dân Pháp xâm lược nước ta. Những cuộc khởi nghĩa của nghĩa quân Đốc Tít (Nguyễn Văn Hiệu), Lưu Kỳ, Lương Tự Xuân, Tạ Sỹ Hiền… ở vùng này tuy cuối cùng đều thất bại nhưng đã thể hiện lòng yêu nước, tinh thần đấu tranh bất khuất của người dân nơi đây. Trong thời kỳ đất nước bị thực dân Pháp xâm lược, Mạo Khê là một trong những cái nôi hình thành giai cấp công nhân ở nước ta. Khu phố văn hóa Quang Trung, thị trấn Mạo Khê.
Những người nông dân vùng đồng bằng sông Hồng bị bần cùng hoá do chịu “một cổ hai tròng” bị thực dân Pháp “mộ phu” về đây để khai thác than cho chúng tiếp tục bị bóc lột tinh vi, nặng nề hơn, bị đánh đập, áp bức dã man hơn. Chính vì thế nên lòng yêu nước, tinh thần đấu tranh trong mỗi người phu mỏ ngày càng trở nên nồng nàn, quyết liệt hơn. Những cuộc đấu tranh ban đầu của công nhân ở đây còn mang nặng tính tự phát, nhưng đây chính là môi trường tốt để gieo mầm cách mạng. Phong trào đấu tranh ở vùng mỏ Mạo Khê thực sự sôi nổi khi được các đồng chí Hoàng Quốc Việt, Nguyễn Văn Lịch trong Tổ chức Việt Nam thanh niên cách mạng đồng chí hội về đây “vô sản hoá”. Tháng 3-1929, Chi hội Việt
Có Đảng lãnh đạo, công nhân, nông dân Mạo Khê đã tổ chức nhiều cuộc đấu tranh trong các phong trào, cao trào cách mạng để chuẩn bị cho cuộc đấu tranh giành chính quyền về tay công nông. Ngày 6-8-1945, công nhân, nông dân, lực lượng vũ trang ở Đông Triều dưới sự chỉ huy trực tiếp của đồng chí Nguyễn Bình đã chiếm được đồn Đông Triều, phá kho thóc của Nhật để cứu đói cho đồng bào, giải tán chính quyền tay sai của Nhật. Với uy tín và sức mạnh của Việt Minh, việc tước vũ khí của bọn chủ mỏ ở Mạo Khê cũng diễn ra suôn sẻ. Hơn 100 công nhân cứu quốc đã hoà vào anh em công nhân đi làm ca sáng, tiến về án ngữ các ngả đường rồi bất ngờ giương cao cờ đỏ sao vàng bao vây sở mỏ. Bị bất ngờ nên chủ mỏ người Pháp, bọn chỉ huy người Nhật và toàn bộ lính bảo an đều xin quy phục. Cuộc nổi dậy giành chính quyền ở Mạo Khê, Đông Triều diễn ra sớm, thành công vang dội là cơ sở để thành lập chính quyền cách mạng lâm thời ở các làng, xã và thành lập “Đệ tứ chiến khu” để tiến hành giải phóng các vùng khác trong Cách mạng Tháng Tám long trời lở đất. * Mạo Khê hôm nay Phó Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch HĐND thị trấn Mạo Khê, anh Vũ Đình Khoa cho tôi biết, vừa rồi biên soạn lịch sử Đảng bộ và tiến hành đánh giá kết quả hai năm rưỡi thực hiện nghị quyết ĐH đảng bộ các cấp, Nghị quyết ĐH Đảng bộ thị trấn lần thứ XIII, là dịp để Ban Chấp hành Đảng bộ địa phương nhìn lại quá trình xây dựng, phát triển KT - XH của địa phương một cách toàn diện. Sau hơn hai mươi năm thực hiện công cuộc Đổi mới do Đảng khởi xướng và lãnh đạo, Mạo Khê hôm nay đã là một đô thị lớn, hiện đại với 24 khu phố, gần 4 vạn dân. Những năm qua, với những chính sách thu hút đầu tư thông thoáng, nhiều doanh nghiệp đã chọn mảnh đất này để đầu tư, kinh doanh. Vì thế mà đô thị Mạo Khê ngày càng trở nên sầm uất, năng động. Tốc độ tăng trưởng kinh tế của Mạo Khê những năm qua đều đạt trung bình từ 12 - 13%.
Một góc Mạo Khê hôm nay. Ảnh: Trần Minh
Cơ cấu kinh tế của thị trấn mấy năm gần đây chuyển dịch một cách nhanh chóng và đúng hướng. Nếu không tính công nghiệp khai thác than trên địa bàn thì lĩnh vực sản xuất tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ thương mại đang là những ngành kinh tế mũi nhọn, mang lại hiệu quả kinh tế cao của thị trấn. Các ngành nghề sản xuất truyền thống như gốm sứ, vật liệu xây dựng, cơ khí, đồ mộc, đóng và sửa chữa phương tiện vận chuyển… của Mạo Khê tiếp tục được đầu tư và có bước phát triển mạnh. Thành công trong sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp: Công ty TNHH gốm sứ Quang Vinh, Công ty CP Quang sứ mỹ nghệ xuất khẩu, Công ty TNHH Thành Tâm, Công ty CP Vĩnh Tiến… đã giải quyết được việc làm cho nhiều lao động và góp phần quan trọng vào sự phát triển KT - XH của Mạo Khê. Sản xuất nông nghiệp của Mạo Khê đang thu hẹp dần do tốc độ đô thị hoá, công nghiệp hoá diễn ra nhanh chóng. Chính vì thế, Mạo Khê đã và đang đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi theo hướng đưa các giống cây, con có năng suất, chất lượng cao vào để canh tác, nuôi trồng. Hiện tỷ trọng giá trị các ngành trong cơ cấu kinh tế của Mạo Khê là: công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ chiếm trên 95%, nông nghiệp trên 4%. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch nhanh, đúng hướng đã làm cho đời sống nhân dân không ngừng được nâng cao. Số hộ khá và giàu về kinh tế ở Mạo Khê ngày càng nhiều, số hộ nghèo trên địa bàn đến nay chỉ còn 128 hộ (1,42%).
Đảng bộ thị trấn cũng làm tốt công tác lãnh đạo thực hiện việc thu, chi ngân sách, đầu tư cơ sở hạ tầng và các lĩnh vực quản lý nhà nước. Đến nay, Mạo Khê đã hoàn thành cơ bản việc xây dựng các hạng mục công trình do ĐH Đảng bộ thị trấn lần thứ XIII đề ra gồm: Đài tưởng niệm liệt sĩ, nhà truyền thống, chợ chiều Công Nông, 20/24 nhà văn hoá các khu phố, các tuyến đường liên khu và đường tiểu mạch… Thời gian qua, thực hiện chủ trương lập lại trật tự trong khai thác, vận chuyển, kinh doanh than trên địa bàn của tỉnh, chính quyền Mạo Khê đã chủ động phối hợp thực hiện nhiều giải pháp hữu hiệu để ngăn chặn những việc làm vi phạm pháp luật ở địa phương. Vì thế, tình hình an ninh trật tự trên địa bàn được đảm bảo. Công tác xây dựng Đảng, chính quyền ở Mạo Khê ngày càng được chú trọng và đạt được những kết quả quan trọng, đáp ứng tốt các yêu cầu của nhiệm vụ cách mạng trong tình hình mới.
Cách mạng Tháng Tám và các cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc đã mang lại độc lập, tự do thực sự cho người dân Mạo Khê. Ngày nay, thực hiện công cuộc Đổi mới của Đảng, cán bộ và nhân dân Mạo Khê đang đoàn kết, thi đua phát huy nội lực để xây dựng vùng quê cách mạng này trở thành một điểm sáng về công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở vùng Đông Bắc của Tổ quốc.
