(Thạc sĩ, bác sĩ Lương Tố Quyên, Trưởng Khoa Huyết học, Bệnh viện Đa khoa tỉnh trả lời phỏng vấn Báo Quảng Ninh)
- Hiện có ý kiến cho rằng, người nhiễm vi rút HIV ít nhất từ tháng thứ 6 khi xét nghiệm mới phát hiện được. Có đúng vậy không, thưa bác sĩ?
+ Hiện nay khoa học chưa có phương pháp nào xét nghiệm vi rút HIV cho kết quả ngay trong trường hợp người có khả nghi bị truyền nhiễm HIV trong vòng vài ba ngày. Bởi khi vi rút bắt đầu xâm nhập vào cơ thể chưa kịp sản sinh, mà đang tồn tại một lượng vi rút quá thấp, nên rất khó có thể xác định được. Một phương pháp xét nghiệm nhanh nhất hiện nay là dùng kỹ thuật khuếch đại gen phát hiện sự có mặt của vi rút HIV (gọi tắt là PCR), người nghi nhiễm sau 7 ngày mới có thể lấy máu xét nghiệm được, nhưng lại phải mất 1 - 2 tuần mới cho biết kết quả. Phương pháp này mặc dù rút ngắn được thời gian lấy máu xét nghiệm, nhưng lại không phù hợp trong trường hợp cần máu nhanh để tiếp nhận cho bệnh nhân. Bên cạnh đó, để thực hiện xét nghiệm này lại đòi hỏi khá nhiều các yếu tố, nhất là về kinh phí. Phương pháp xét nghiệm phổ biến hiện nay là bằng Elisa (kỹ thuật phát hiện kháng thể kháng vi rút HIV). Với kỹ thuật này tuy người nghi nhiễm phải mất khoảng từ 3 tháng trở lên mới có thể lấy máu xét nghiệm, nhưng lại chỉ sau 2 tiếng là cho ra kết quả. Trong trường hợp, khi ngân hàng máu hết, bệnh nhân đang ở tình thế cấp bách liên quan đến tính mạng, lúc đó buộc Bệnh viện phải dùng Test thử nhanh, sau khoảng 30 phút là cho biết kết quả. Biện pháp này đôi khi phải chấp nhận độ rủi ro nhiễm bệnh trong máu tiếp ứng.
- Như vậy là người nhiễm HIV vẫn có khoảng thời gian không biết mình đã bị nhiễm... Những trường hợp này không loại trừ trong các đối tượng thường xuyên hiến, bán máu...?
+ Đúng vậy! Như xét nghiệm bằng PCR đối với người nghi nhiễm vi rút HIV sau 7 ngày mới có thể lấy máu xét nghiệm được, điều muốn nói là từ ngày thứ 1 đến thứ 6 (đây gọi là thời gian cửa sổ của người đã nhiễm HIV), khi lấy máu xét nghiệm cũng không thể biết kết quả, và phương pháp xét nghiệm bằng Elisa cũng vậy. Hiện nay trung bình 1 năm Bệnh viện tỉnh nhận được khoảng 3.200 đơn vị máu, trong số này, 30% mua của hầu hết những người làm nghề tự do); trên dưới 30% máu hiến từ CBCNVC-LĐ, sinh viên, còn lại Bệnh viện thường phải mua của Bệnh viện Việt Tiệp Hải Phòng, Bệnh viện Việt Nam – Thuỵ Điển (Uông Bí). Mặc dù với lượng máu có được như vậy, nhưng cũng chỉ đáp ứng 65% nhu cầu máu cho bệnh nhân. Với cách xét nghiệm máu mới như hiện nay, đó là tách thành phần máu ra làm 2 chế phẩm: Khối hồng cầu và huyết tương, loại bỏ khối bạch cầu (đây là tế bào mà vi rút HIV xâm nhập, phát triển mạnh), đã mang lại hiệu quả không chỉ kéo dài được thời gian lưu trữ máu, như khối hồng cầu hiện nay lưu được khoảng 42 ngày, máu huyết tương tới 1 năm; mà còn tạo ra phương pháp truyền máu mới cho bệnh nhân. Như trước kia thường truyền toàn phần, nhưng nay có thể truyền tách từng khối máu... Cách làm này khá tiết kiệm máu và cũng mang lại tương đối an toàn cho bệnh nhân.
Cho đến thời điểm này, Bệnh viện tỉnh chưa có trường hợp bệnh nhân nào bị nhiễm vi rút HIV do truyền máu từ Bệnh viện. Tuy nhiên, theo kết luận của Viện Huyết học truyền máu T.Ư, cứ 1 triệu đơn vị máu tiếp nhận, thì có 1 đơn vị máu nhiễm vi rút HIV. Chính vì thế, máu của người hiến, bán an toàn nhất là họ phải biết tự “sàng lọc” mình trước khi cho, như không quan hệ tình dục bừa bãi, không xăm trổ, tiêm chích thiếu an toàn... trong vòng 3-5 tháng trước thời điểm hiến, bán máu... Nếu làm được điều đó, việc hiến máu mới thật sự có ý nghĩa: Hiến máu cứu người.