Mấy ý kiến về việc phục dựng đền Thái

Như vậy là lăng Đồng Thái (Thái Lăng) đã mở đầu cho việc đưa thi hài các vua triều Trần về quê gốc Đông Triều. Không chỉ có vậy mà cùng với việc xây dựng Thái Lăng, triều đình nhà Trần còn xây dựng đền Thái để thờ các vị tiên đế, cụ thể là thờ “Tam vị Thánh Tổ Trần Triều” gồm Thái tổ Trần Thừa, vua Trần Thái Tông và vua Trần Thánh Tông. Chính vì vậy mà đền Thái còn được gọi là Thái Miếu. Thái Miếu là Tổ miếu - miếu thờ vua sáng lập cả một triều đại, vua khai quốc. Trong chữ Hán, chữ “Thái” có nghĩa là cực lớn, nghĩa phái sinh là tuyệt đỉnh, là tối cao. Không phải ngẫu nhiên mà ngôi đền được gọi là “đền Thái”.

Đền Thái ngay từ khi khởi dựng đã có quy mô lớn. Nếu Lăng Thái có 3 lớp vuông vắn giật cấp theo sườn quả đồi Táng Quỷ thì đền Thái lại bề thế ở phía trước với kết cấu kiểu chữ “Tam” trên diện tích xây dựng rộng tới 1.200m2 (Tôi đã được xem kỹ bản vẽ trên giấy croquis khổ lớn miêu tả di tích này của PGS Nguyễn Du Chi). Như vậy đây là một công trình kiến trúc lớn và sớm nhất trong hệ thống các lăng mộ đền miếu tại An Sinh. Các nhà khảo cổ đã nhiều lần khảo sát để tìm ra các di vật điêu khắc, kiến trúc cụ thể, tôi xin không nói lại.

Một ý nữa cần chú ý là lăng mộ của vua Trần Thái Tông và vua Trần Thánh Tông từ Thái Bình đều đã chuyển về An Sinh (ở Thái Bình vua Thái Tông có Chiêu Lăng, vua Thánh Tông có Dụ Lăng và ngôi đền thờ chung là Thái Đường). Sách Đại Việt sử ký toàn thư viết: “Tháng 6 rước thần tượng các lăng ở Quắc Hương, Thái Đường... đưa về lăng lớn ở Yên Sinh để tránh nạn người Chiêm Thành vào cướp”. Việc di chuyển này là chính xác bởi sau đó quân Chiêm - do Chế Bồng Nga cầm đầu đã đánh vào Thăng Long rồi ra thả neo ở đúng khúc sông Luộc ngay bến Lưu Xá (nay là thôn Lưu Xá, xã Canh Tân, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình). Rồi chính Chế Bồng Nga cũng tử trận tại đây (Xin nói thêm sau này một số gia đình người Lưu Xá di cư lên Thái Nguyên lập làng mới trên đó vẫn giữ tên làng Lưu Xá. Nói như vậy để thấy việc rời mộ vua Thái Tông và Thánh Tông khỏi nơi đất thiêng là bất đắc dĩ nhưng mặt khác cũng là để quy tập về quê gốc An Sinh, lúc này đã xây dựng Đền Sinh thờ chung tất cả các vị vua Trần. Ta chưa có căn cứ để biết chính xác hai mộ vua Thái Tông và Thánh Tông đưa về đây đặt ở chỗ nào. Rất có thể hai mộ đó cũng đặt trong Thái Lăng bởi đền Thái thờ các vị ấy đã xây ở đó. Đây lại là một lẽ để ta nhấn mạnh thêm vị trí đặc biệt của Đền Thái.

Một điều đáng chú ý nữa là nơi Đền Thái xưa sau có tên là Đồi Đình bởi dân làng Đốc Trại đã xây dựng ngôi đình tại đây và thờ tám vị vua Trần làm Thành hoàng làng. Cũng tại đây, năm 1993, nhân dân địa phương đã xây một ngôi đền nhỏ đặt tên là “Đại Vương đền” và cũng gọi là Đền Thái.

Các nhà khảo cổ của Viện Khảo cổ đã cùng với Ban Quản lý các di tích trọng điểm tỉnh tổ chức nhiều đợt khai quật để tìm các di vật kiến trúc và thờ phụng, đồng thời xác định nền móng và diễn biến của các quá trình xây dựng tại nơi này. Các kết quả khai quật cho thấy quy mô rất lớn và các vật liệu kiến trúc, trang trí rất đặc sắc của thời Trần để thêm căn cứ kết luận vị trí đặc biệt của Đền Thái.