Với mục tiêu nâng cao nhận thức và phát triển kinh tế theo hướng ổn định bền vững cho các gia đình ngư dân, đầu năm 2004, Ban Dân vận Trung ương và Uỷ ban DS,GĐ & TE Việt Nam đã chủ trương xây dựng mô hình “Gia đình ngư dân phát triển bền vững”.
Cùng với Quảng Nam và Nghệ An, Quảng Ninh được chọn làm điểm mô hình này. Thời kỳ đó, thôn 3, xã Tân An (huyện Yên Hưng) có trên 150 hộ dân làm nghề khai thác thuỷ sản ven bờ, chiếm trên 90% tổng số hộ trong thôn. Nhìn chung, đời sống người dân còn rất khó khăn, cơ sở hạ tầng yếu kém, nhận thức về sinh đẻ có kế hoạch cũng như chấp hành chính sách pháp luật rất thấp, còn nhiều trẻ em thất học, vi phạm pháp luật... Chính những đặc điểm này đã khiến mô hình quyết định lấy nơi đây để triển khai mẫu.
Nhà văn hoá thôn 3 Tân An trị giá 68 triệu đồng, trong đó có 7 triệu đồng do mô hình “Gia đình ngư dân phát triển bền vững” hỗ trợ.
Để đạt được mục tiêu này, ngay từ thời kỳ đầu triển khai mô hình, nhiều cơ quan chức năng liên quan đã khảo sát đời sống kinh tế nhân dân trong thôn, từ đó tìm hướng giúp đỡ tháo gỡ. Cụ thể người dân được tư vấn định hướng nghề nghiệp, giảm công việc khai thác gần bờ, vốn là nghề truyền thống để chuyển sang hướng làm ăn khác, đồng thời tạo điều kiện về vốn, kỹ thuật để ngư dân tiếp xúc hiệu quả với công việc mới. Đầu tư một phần kinh phí để xây dựng cơ sở hạ tầng. Hình thành một đội ngũ cán bộ tư vấn và cộng tác viên để làm nòng cốt trong tuyên truyền kiến thức pháp luật, sinh đẻ có kế hoạch, nuôi dạy con cái, gìn giữ hạnh phúc gia đình... Về phía thôn cũng đã được Đảng uỷ xã chỉ đạo chia nhỏ thành 10 tổ dân để cùng nhau sinh hoạt, vận động thực hiện mô hình hiệu quả hơn. Bác Phùng Minh Kiếm, Bí thư chi bộ thôn 3, phấn khởi thông báo: Ngoài tổ chức các lớp tập huấn nâng cao kiến thức về nhiều mặt pháp luật, hôn nhân, gia đình, sinh đẻ... bà con thôn 3 đã được đầu tư về cơ sở hạ tầng thiết yếu phục vụ dân sinh. Trong 3 năm đầu tiên, thôn được lắp đặt hệ thống cụm loa truyền thanh, xây dựng Nhà văn hoá, xây dựng hơn 600m đường liên thôn, tổng trị giá gần 100 triệu đồng. Song hoạt động có ý nghĩa hơn cả là các ban, ngành, đoàn thể tham gia giám sát mô hình như Uỷ ban DS,GĐ & TE, Hội Phụ nữ, Hội Nông dân, Hội Cựu chiến binh v.v... đã tiến hành bảo lãnh cho người dân được vay vốn ngân hàng với lãi suất ưu đãi để làm ăn. Trong những năm qua tổng dư nợ hàng năm lên đến vài trăm triệu đồng...
Nhờ đó, chỉ sau thời gian ngắn, thôn 3 Tân An đã có diện mạo mới, không chỉ về mặt kinh tế có bước phát triển mà trật tự an toàn xã hội cũng ổn định hơn. Thôn đã nhanh chóng chuyển dịch cơ cấu việc làm, từ trên 90% số hộ làm các nghề đánh bắt hải sản ven bờ kém hiệu quả giảm xuống chỉ còn một nửa, đa số các hộ chuyển đổi đều chọn được những ngành nghề có thu nhập khá như làm tàu du lịch, buôn bán nhỏ và khai thác hải sản xa khơi. Tổng thu năm 2006 đạt trên 4,5 tỷ đồng, bình quân thu nhập đầu người 470.000 đồng/tháng, tăng lên 1,5 lần so với năm 2004. Tỷ lệ hộ nghèo chỉ còn 8,5%, giảm 4 lần so với năm 2004. Kinh tế tăng trưởng đã tạo điều kiện để các chỉ tiêu khác đạt hiệu quả cao hơn. Năm 2006 toàn thôn chỉ có 1 trường hợp sinh con thứ 3, tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng còn 11,4%, giảm trên 5% so với trước khi tham gia mô hình, toàn thôn không còn trẻ em lang thang, trẻ em vi phạm pháp luật. Đáng mừng nhất, người dân trong thôn đã nắm bắt đúng, đủ các nội dung về quy chế dân chủ ở cơ sở, kể cả những người thường xuyên sản xuất ở ngoài biển và các hộ thuỷ cư...
Có thể nói, sau 3 năm thực hiện mô hình “Gia đình ngư dân phát triển bền vững”, thôn 3 xã Tân An đã đạt được hầu hết các mục tiêu đề ra. Trong sơ kết 3 năm thực hiện của Ban Dân vận Trung ương tổ chức hồi cuối năm 2006 đã đánh giá mô hình thôn 3 Tân An của Quảng Ninh thực hiện hiệu quả hơn các mô hình của Nghệ An và Quảng Nam. Mô hình này sẽ được giao lại cho cơ quan chức năng của tỉnh quản lý và phát huy, nhằm nhân rộng trên nhiều địa phương khác. Tuy nhiên, cũng từ thời gian đó đến nay, đã gần 2 năm, mô hình “Gia đình ngư dân phát triển bền vững” tại Tân An không nhận được sự chỉ đạo cũng như các hoạt động giám sát, kiểm tra, hỗ trợ nào từ phía các cơ quan chức năng. Bác Phùng Minh Kiếm, Bí thư chi bộ thôn, bày tỏ: - Chúng tôi cứ đinh ninh rằng sau khi thôn được Trung ương khen thưởng, thời gian tới sẽ tiếp tục được tham gia nhiều hoạt động phát triển kinh tế, xã hội khác, nhằm phát huy và nhân rộng ý nghĩa của mô hình này. Song từ đó đến nay không hề có cơ quan, đoàn thể nào quan tâm nữa, phần kinh phí cho đội ngũ cộng tác viên hoạt động cũng bị cắt luôn; thậm chí đến cuối năm tôi gọi điện hỏi Ban Dân vận huyện có phải gửi báo cáo không, các ông trên đó cũng không trả lời dứt khoát được.
Anh Nguyễn Văn Chiến, Bí thư Đảng uỷ xã Tân An cho biết thêm: - Thực sự mô hình “Gia đình ngư dân phát triển bền vững” rất hữu ích và phù hợp với người dân xã ven biển như Tân An, bởi vậy chúng tôi muốn được nhân rộng ở nhiều thôn xóm khác của xã. Tuy nhiên, hiện nay mô hình này gần như đang chững lại vì chưa có sự chỉ đạo cụ thể của cấp trên. Trước mắt chúng tôi chỉ biết cố gắng tiếp tục phát huy những hoạt động mà mô hình đã gây dựng được một cách tốt nhất mà thôi.
Mô hình “Gia đình ngư dân phát triển bền vững” có lộ trình từ 2004-2010, song như tình hình hiện nay nếu không có những động thái thúc đẩy tích cực hơn thì e rằng mô hình này sẽ kết thúc sớm mà không đạt được kết quả như mong muốn !!
