Từ cuối năm 2007 đến nay, Quảng Ninh trải qua 2 vụ dịch tiêu chảy cấp nguy hiểm. Vụ đầu tiên xảy ra vào cuối tháng 11 với 6 trường hợp ở đội thợ xây, trú khu 2, phường Cửa Ông (TX Cẩm Phả), đã được xử lý, khống chế, dập tắt kịp thời. Ngày 30-3-2008, Quảng Ninh tiếp tục xuất hiện bệnh nhân tiêu chảy cấp nguy hiểm, khởi phát cho vụ dịch thứ 2 trên địa bàn. Bệnh nhân này trú tại thị trấn Mạo Khê (Đông Triều). Đến nay, dịch đang có chiều hướng lan rộng. Toàn tỉnh hiện có 10 bệnh nhân tiêu chảy cấp nguy hiểm ở 6 địa phương: Đông Triều, Uông Bí, Móng Cái, Hạ Long, Cẩm Phả, Yên Hưng.
Trước vấn đề cấp bách trong phòng chống dịch, tại cuộc họp ngày 11-4, ngoài các thành viên trong Ban Chỉ đạo phòng, chống dịch tiêu chảy cấp của tỉnh, UBND tỉnh còn mời các tổ chức đoàn thể: Mặt trận Tổ quốc, Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ... cùng tham gia. Các địa phương cũng đã tích cực vào cuộc, chỉ đạo mạnh mẽ công tác tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng, huy động các lực lượng cùng tham gia tuyên truyền, vận động người dân v.v. Tại phường Quang Hanh (Cẩm Phả), phường Quang Trung (Uông Bí), Trạm Y tế xã cùng chính quyền địa phương đã phối hợp tổ chức phát tờ rơi đến các hộ gia đình, các cửa hàng, quán ăn kinh doanh thực phẩm, các điểm chợ... Ngoài vật tư, hoá chất do ngành Y tế cấp, một số địa phương bố trí kinh phí phục vụ cho công tác phòng, chống dịch; thành lập các đoàn thanh tra, kiểm tra vệ sinh an toàn thực phẩm trên địa bàn. Nhiều doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh có bếp ăn tập thể cũng thực hiện nghiêm túc công tác VSATTP bằng cách quy định cụ thể loại thức ăn không được sử dụng trong thời gian có dịch; tuyên truyền cho cán bộ, công nhân viên trong đơn vị giữ gìn vệ sinh ăn uống. Tuy nhiên, công tác phòng chống dịch ở nhiều địa phương, nhất là các xã, phường chưa có bệnh nhân tiêu chảy cấp mới chỉ dừng lại ở tính hình thức, hô hào, chứ chưa có biện pháp hữu hiệu để người dân cùng vào cuộc. Đồng chí Nguyễn Hồng Quân, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh đã chỉ đạo cụ thể việc tăng cường phát tờ rơi tuyên truyền phòng chống tiêu chảy cấp nguy hiểm đến tận các nhà hàng, quán ăn, nơi sinh hoạt tập trung có nguy cơ cao; song thực tế việc phát tờ rơi này mới chỉ đẩy mạnh ở các phường, xã có dịch. Tại các phường Bạch Đằng, Hồng Hải (TP Hạ Long), rất nhiều cửa hàng kinh doanh, chế biến thực phẩm, cơ sở dịch vụ ăn uống, quán ăn đường phố vẫn chưa nhận được những tờ rơi như vậy. Trong khi đó đây là những đối tượng ít xem, nghe thông tin tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng. Chị Hoàng Công Phương, bán hàng ăn tại Chợ Hạ Long I (TP Hạ Long) nói: “Bệnh tiêu chảy cấp nguy hiểm mới chỉ có ở Hà Nội, còn ở Quảng Ninh chưa có”. Và dĩ nhiên, quầy hàng ăn của chị vẫn có rau sống phục vụ khách, bởi: “Rau sống đã ngâm qua nước muối nên các loại vi khuẩn, kể cả phẩy khuẩn tả đã bị tiêu diệt(?)”. Không chỉ có chị Phương mà rất nhiều người dân hiểu mơ hồ về dịch tiêu chảy cấp nguy hiểm và cũng không hề biết Quảng Ninh đã có tới 10 bệnh nhân bị bệnh này. Nhiều trường hợp hiểu về dịch bệnh, song vẫn chủ quan trong việc ăn uống, giữ gìn vệ sinh. Ngay điểm chợ ở các vùng đang có dịch, hầu hết các quầy rau đều có rau sống bày bán và vẫn được người dân tiêu thụ nhiều; các hàng đều có mắm tôm bán, mặc dù không bày trên quầy... Chính sự chủ quan này là nguyên nhân khiến tình trạng bệnh nhân tiêu chảy cấp nguy hiểm trên địa bàn đang có chiều hướng tăng lên. Trong số 10 bệnh nhân, có 4 người khởi phát bệnh từ tỉnh, thành khác về, trong đó chủ yếu là ăn thịt chó, mắm tôm, rau sống ở Hà Nội. Quảng Ninh là tỉnh có nguy cơ lây lan dịch mạnh do lượng du khách đến từ khắp các nơi trong cả nước. Trong khi đó, nguồn thực phẩm tiêu thụ của người dân chủ yếu được nhập từ các tỉnh, thành khác về. Tuy nhiên, ngành Y tế cũng không loại trừ trường hợp nguyên nhân gây ra dịch là do có phẩy khuẩn tả lưu trú tại các địa phương, như trường hợp các bệnh nhân Dương Thị The, phường Quang Trung (Uông Bí), Nguyễn Thị Thá ở xóm Nam và Cao Thị Năm ở xóm Đông của xã Liên Vị (Yên Hưng). Những bệnh nhân này trước ngày phát bệnh chưa hề đi đâu ra khỏi phường, xã. Hiện nay, bất cứ loại thức ăn nào không rõ nguồn gốc, kể cả khi nấu chín, nhưng được đựng, cầm hoặc mang bởi bàn tay, dụng cụ nấu ăn có vi khuẩn tả đều có khả năng gây bệnh tả. Mọi loại thức ăn đều phải chế biến cho chín hẳn, tuyệt đối không ăn sống, ăn tái… Các loại củ, quả ăn sống phải được gọt vỏ sạch sẽ và cũng nên hạn chế dùng. Với những người không có điều kiện tự nấu nướng, phải mua thức ăn chế biến sẵn ở những quán hàng, thì nên đun, nấu trước khi dùng. Cách chống dịch hiệu quả cao nhất hiện nay vẫn là bảo đảm nguyên tắc ăn chín, uống sôi, bàn tay sạch. Theo khuyến cáo của các cơ quan chuyên môn, cứ 1 người bệnh tiêu chảy cấp nguy hiểm thì có 20 người xung quanh mang vi khuẩn gây bệnh. Những người này có khả năng đào thải vi khuẩn ra môi trường và là nguồn lây bệnh nguy hiểm. Chính vì vậy việc tăng cường hơn nữa công tác phòng, chống dịch tiêu chảy cấp nguy hiểm là nhiệm vụ trọng tâm của các địa phương trong thời điểm hiện nay. Trong đó, giải pháp hữu hiệu nhất là làm thay đổi thói quen, hành vi của mỗi người dân, để họ có ý thức giữ gìn vệ sinh trong sinh hoạt hàng ngày và áp dụng ngay các biện pháp để phòng bệnh. Các địa phương cần triển khai ngay việc tổ chức họp từng tổ dân, trực tiếp nói các biện pháp phòng, chống dịch tiêu chảy cấp và phát tờ rơi tuyên truyền cho các gia đình; các gia đình ký cam kết không sử dụng các thực phẩm có nguy cơ cao (rau sống, mắm tôm, nem chua, nem chạo v.v.); huy động người dân ở các tổ dân, khu phố tham gia dọn dẹp đường làng, ngõ phố, khai thông cống rãnh... Tiêu chảy cấp nguy hiểm là một bệnh truyền nhiễm dễ gây thành dịch, tỷ lệ tử vong cao nếu bệnh nhân không được phát hiện sớm và điều trị kịp thời. Tuy nhiên, bệnh có thể phòng được. Mọi người hãy thực hiện: 1. An toàn vệ sinh thực phẩm: Không sử dụng thực phẩm có nguy cơ cao lây bệnh tiêu hoá, tiêu chảy cấp nguy hiểm. (Nguồn: Trung tâm Y tế Dự phòng tỉnh) Tiếng nói các ngành chức năng và địa phương Đồng chí Phạm Hùng Sơn, Phó Chủ tịch UBND TX Uông Bí: Uông Bí có 7 trường trung cấp, cao đẳng trên địa bàn với khoảng gần 2 vạn học sinh, sinh viên; nhiều doanh nghiệp đứng chân với các bếp ăn tập thể lên đến hàng trăm người; lượng khách du lịch đến với Yên Tử hàng năm khá lớn. Bởi vậy, ngay khi nghe thông tin ở Hà Nội có dịch tiêu chảy cấp nguy hiểm, địa phương đã chỉ đạo các ban, ngành, phường, xã, tập trung cho công tác phòng chống dịch, đẩy mạnh kiểm tra vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP). Cuối năm 2007, thị xã đã cấp khoảng 150 triệu đồng từ nguồn Quỹ phòng chống thiên tai dịch hoạ của địa phương để mua hoá chất, vật tư, dịch truyền; thành lập 2 đội phòng chống dịch túc trực 24 giờ/ngày. Thời gian vừa qua, ở Uông Bí có 2 bệnh nhân tiêu chảy cấp. Khi có bệnh nhân, thị xã chỉ đạo các ban, ngành, đoàn thể, xã, phường vào cuộc quyết liệt, tăng cường công tác tuyên truyền nâng cao ý thức phòng bệnh cho người dân bằng nhiều hình thức, như: Qua các phương tiện thông tin đại chúng, phát tờ rơi đến hộ gia đình, quán ăn... Đoàn của Bộ Y tế về kiểm tra công tác phòng chống dịch khi Uông Bí xuất hiện bệnh nhân tiêu chảy cấp đã đánh giá cao công tác phòng chống dịch của địa phương. Sở Y tế, Trung tâm Y tế Dự phòng tỉnh rất quan tâm phối hợp với địa phương chỉ đạo khoanh vùng, xử lý kịp thời. Tuy nhiên hiện nay, ý thức tự phòng bệnh của người dân vẫn chưa cao, nên thị xã đang tìm giải pháp mạnh hơn để người dân vào cuộc trong phòng chống dịch. Uông Bí sẽ cố gắng đảm bảo chi phí đáp ứng đủ nhu cầu cho công tác phòng chống dịch. Chị Đặng Yến Chi, công nhân Công ty Vinanewtarp, Khu Công nghiệp Cái Lân (TP Hạ Long): Chúng tôi là công nhân, sống xa gia đình. Khu vực tôi ở trọ có gần 30 người, chủ yếu là công nhân của các công ty trong Khu Công nghiệp Cái Lân. Hàng ngày, chúng tôi đi làm, tối về đến phòng là nghỉ ngơi. Có lúc rỗi rãi thì rủ nhau đi chơi đây đó, nên ít có điều kiện xem ti vi, nghe đài, báo để biết về dịch tiêu chảy cấp. Tôi chỉ thấy rằng, vệ sinh môi trường nhiều quán ăn ở khu vực Giếng Đáy nơi gần chỗ chúng tôi ở trọ còn rất kém. Để phòng tránh dịch bệnh tiêu chảy cấp, nhất là những người thường xuyên sử dụng quán cơm đường phố như chúng tôi, các địa phương cần tăng cường kiểm tra, nhắc nhở các cửa hàng phục vụ ăn uống giữ gìn vệ sinh môi trường, VSATTP. Anh Đinh Văn Vinh, lái xe ôm ở phố Trần Phú, thị trấn Đầm Hà (Đầm Hà): Làm nghề xe ôm, nên tôi cũng có điều kiện đi các xã ở Đầm Hà. Tôi thấy nhiều gia đình vẫn sử dụng nhà tiêu không đảm bảo vệ sinh. Ruồi, nhặng, bọ, dòi, bay, bò tràn lan, khiến môi trường ô nhiễm. Nhiều gia đình xây nhà tiêu kiểu “cầu tõm” để lấy phân tưới cây, tưới rau. Nếu có dịch xảy ra trên địa bàn, chắc chắn những nhà tiêu không đảm bảo vệ sinh như thế cũng làm nguy cơ lây lan dịch bệnh rộng hơn. Theo tôi, địa phương cần đẩy mạnh tuyên truyền và có chính sách hỗ trợ những gia đình khó khăn để mọi nhà xây dựng nhà tiêu hợp vệ sinh hơn.
2. Thực hiện 6 không:
- Không ăn rau sống.
- Không ăn tiết canh.
- Không ăn mắm tôm, mắm tép sống.
- Không ăn gỏi cá, hải sản sống.
- Không ăn nem chua, nem chạo.
- Không uống nước lã, nước đá mất vệ sinh.
Đồng chí Nguyễn Minh Chung, Trưởng Phòng Nghiệp vụ, Sở Y tế:
Tập trung mọi nguồn lực, ngăn chặn dịch lan rộng
Ngay khi có dịch tiêu chảy cấp nguy hiểm ở Hà Nội vào cuối năm 2007, ngành Y tế Quảng Ninh đã tham mưu cho UBND tỉnh ra các văn bản chỉ đạo huy động nguồn lực để phòng dịch và sẵn sàng ứng phó nếu có dịch xảy ra trên địa bàn tỉnh. Cụ thể như thành lập Ban Chỉ đạo phòng chống dịch cấp tỉnh do Phó Chủ tịch UBND tỉnh làm Trưởng ban; thành lập Đội phòng, chống dịch tại các đơn vị y tế; chuẩn bị sẵn sàng nơi thu dung, tiếp nhận, điều trị bệnh. Đồng thời đẩy mạnh việc tập huấn điều tra, giám sát, phát hiện bệnh nhân tiêu chảy cấp nguy hiểm, phương pháp điều trị... để các đơn vị trong ngành chủ động phòng, chống dịch. Như vụ tiêu chảy cấp nguy hiểm ở phường Cửa Ông (Cẩm Phả) xảy ra vào cuối tháng 11-2007 đã được ngành Y tế phối hợp cùng địa phương xử lý, khống chế dập tắt dịch trong vòng 10 ngày.
Hiện nay, dịch tiêu chảy cấp trên địa bàn tỉnh đang có chiều hướng lan rộng ra các địa phương với số lượng người bị tiêu chảy cấp tăng lên. Chính quyền các địa phương cũng đã vào cuộc trong việc phòng chống dịch, nhưng xem ra, ý thức của người dân vẫn chủ quan với dịch bệnh. Với chức năng, nhiệm vụ của mình, ngành Y tế tiếp tục chỉ đạo các đơn vị y tế trên địa bàn tỉnh tập trung mọi nguồn lực để khống chế, không để dịch lan rộng, đồng thời xử lý dập dịch một cách nhanh nhất. Tuy nhiên, để làm được điều này, chúng tôi rất mong chính quyền địa phương, các ban, ngành, đoàn thể, các cơ quan vào cuộc quyết liệt hơn nữa trong công tác phòng chống dịch, VSATTP, vệ sinh môi trường sống. Với người dân, bằng chính hành động, việc làm của mình trong việc giữ gìn vệ sinh ăn uống: ăn chín, uống chín, rửa tay sạch trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh, tổng vệ sinh đường làng, ngõ xóm khu dân cư, nguồn nước sinh hoạt để góp sức cùng chúng tôi phòng chống, ngăn chặn dịch bệnh. Đặc biệt lưu ý phải đến ngay bệnh viện hoặc trạm y tế xã, phường khi có các dấu hiệu tiêu chảy để được khám, điều trị kịp thời, tránh diễn biến bệnh nặng.
Phải có sự vào cuộc của người dân
Đồng chí Lưu Đức Dũng, Trưởng Phòng Y tế, Phó BCĐ Phòng chống dịch tiêu chảy cấp nguy hiểm TX Cẩm Phả:
Tăng cường công tác kiểm tra, cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện VSATTP
Vụ dịch tiêu chảy cấp nguy hiểm diễn ra cuối tháng 11-2007, Cẩm Phả là địa phương duy nhất có bệnh nhân tiêu chảy cấp, bởi vậy các cấp chính quyền, các đơn vị y tế trên địa bàn đã có kinh nghiệm trong công tác phòng chống dịch. Đến thời điểm này, UBND thị xã đã chỉ đạo tất cả các xã, phường phải vào cuộc, nhất là khi phường Quang Hanh có bệnh nhân tiêu chảy cấp. Thị xã đã làm việc với 4 bệnh viện trên địa bàn (Đa khoa khu vực Cẩm Phả, Đa khoa TX Cẩm Phả, Bảo vệ sức khoẻ tâm thần, Điều dưỡng phục hồi chức năng) để phối hợp trong việc chuẩn bị nơi thu dung, tiếp nhận, điều trị bệnh nhân trong trường hợp dịch tiêu chảy cấp lan rộng. Ban Chỉ đạo phòng chống dịch của thị xã cũng đã tổ chức lớp tập huấn về tuyên truyền và công tác xử lý, khoanh vùng, dập dịch cho Trưởng Ban Chỉ đạo phòng chống dịch của các xã, phường, các đơn vị y tế trên địa bàn; có công văn gửi các doanh nghiệp trên địa bàn cùng vào cuộc; đẩy mạnh công tác tuyên truyền phòng chống dịch. Tại phường Quang Hanh, UBND phường đã tổ chức cho các hộ kinh doanh thực phẩm, các cơ sở dịch vụ ăn uống ký cam kết thực hiện việc đảm bảo VSATTP. Tuy nhiên, do các điểm chợ ở Cẩm Phả xây dựng từ lâu, nên xuống cấp trầm trọng, điều kiện vệ sinh không đảm bảo; tình trạng thực phẩm sống, thực phẩm chín bán xen kẽ vẫn còn nhiều. Thị xã quyết tâm đẩy mạnh công tác VSATTP trên địa bàn, cấp giấy đủ điều kiện VSATTP cho những cơ sở sản xuất kinh doanh, chế biến thực phẩm đủ tiêu chuẩn, qua đó sẽ làm tốt hơn việc phòng chống dịch bệnh.
Ý kiến của người dân
Chị Phạm Thị Thơm, Chủ cơ sở dịch vụ ăn uống ở khu 2, phường Hồng Hải (TP Hạ Long):
Cần hướng dẫn cụ thể cho các cơ sở
Gia đình tôi kinh doanh thực phẩm, đối tượng chủ yếu là sinh viên Trường Cao đẳng Văn hoá nghệ thuật và Du lịch Hạ Long. Sống bằng nghề này nên chúng tôi luôn xác định đảm bảo VSATTP là quan trọng. Hàng năm chúng tôi đều đi khám sức khoẻ theo đúng quy định. Hiện tôi cũng có nghe qua phương tiện thông tin đại chúng nói về dịch tiêu chảy cấp. Chúng tôi sẽ cố gắng hết sức với việc đảm bảo VSATTP để phòng bệnh cho khách hàng. Nhưng theo tôi, đơn vị chức năng nên đến các cơ sở phát tờ rơi tuyên truyền hoặc tổ chức buổi hướng dẫn cụ thể để các cơ sở không chủ quan trong việc phòng chống dịch, bởi thực tế, nhiều người cũng không có điều kiện theo dõi thông tin về dịch bệnh.
Nên chú trọng công tác tuyên truyền
Hỗ trợ Xây dựng nhà tiêu hợp vệ sinh
