Với trên 500 hội viên, sinh hoạt ở 11 chi hội chuyên ngành, tổ chức Hội VHNT tỉnh đã ngày càng phát triển, mang tính chuyên nghiệp hơn. 6 năm qua với việc thực hiện các chủ điểm đã đem lại những thành tựu đáng kể cho hoạt động VHNT tỉnh nhà. Dẫu vậy, những thách thức mới cũng đang đặt ra để chất lượng nghệ thuật vươn tới những đỉnh cao, đi vào đời sống cộng đồng rộng rãi hơn nữa...
Hoà nhạc thính phòng trong hang Đầu Gỗ - một trong những hoạt động nổi bật của âm nhạc Quảng Ninh vài năm trở lại đây.
Ảnh: Đỗ Khánh
Trước tiên phải nhắc đến văn học, mảng sáng tác rất trọng tâm đã đóng góp tích cực vào sự phát triển VHNT tỉnh nhà và cả nước những năm qua. Các tác giả tiêu biểu vẫn là các nhà văn, nhà thơ giàu thành tựu đã định hình về phong cách sáng tác, về văn có Lý Biên Cương, Dương Hướng, Nguyễn Đức Huệ, Phan Thanh, Tạ Kim Hùng, về thơ có Trần Nhuận Minh, Lê Hường, Nguyễn Châu, Trần Ngọc Tảo v.v... Tác phẩm của họ được công chúng đánh giá cao, được chọn vào những tập sách có uy tín, dựng thành phim truyện, phim truyền hình. Đặc biệt, nhà thơ Trần Nhuận Minh đã được tặng Giải thưởng Nhà nước cho hai tập thơ Nhà thơ và hoa cỏ và Bản xô nát hoang dã là niềm tự hào cho những người làm văn học Quảng Ninh. Những tác giả khác vẫn nỗ lực trong sáng tạo đoạt nhiều giải thưởng của Trung ương và địa phương. Lớp tác giả trẻ cũng xuất hiện khá nhiều với một số tác phẩm bước đầu gây được sự chú ý của công chúng như Uông Triều, Thanh Nga, Huệ Ninh, Tằng A Tài, Lý Thanh Nguyện, Đặng Thị Thuý, Vũ Thị Hạnh...
Bên cạnh đó, cũng phải nhắc đến một đóng góp của Quảng Ninh trong đời sống văn hoá cả nước, đó là từ ý tưởng và thực tế của Ngày thơ Quảng Ninh đã được Hội Nhà văn Việt Nam cho ra đời Ngày thơ Việt Nam từ năm 2003.
Âm nhạc Quảng Ninh thời gian qua đánh dấu một sự khởi sắc mới. Hàng loạt những đêm nhạc được tổ chức như Tình quê, Biển và than, Quảng Ninh một tình yêu, Vùng than quê tôi, Tình người Quảng Ninh v.v... đã thể hiện cuộc trình diễn hoành tránh của giới làm nhạc tỉnh nhà. Đặc biệt, Năm âm nhạc Quảng Ninh 2005 với cuộc thi sáng tác âm nhạc về mảnh đất - con người Quảng Ninh đã khẳng định đẳng cấp của các nhạc sỹ Quảng Ninh với những giải thưởng lớn ở cả hai loại hình khí nhạc và thanh nhạc, đồng thời cuộc thi đã thu hút nhiều nhạc sỹ có tên tuổi trong làng âm nhạc cả nước viết về Quảng Ninh. Nhiều nhạc sỹ đoạt giải cao của Trung ương, tỉnh và các ngành, như Đỗ Hoà An, Lê Đăng Vệ, Xuân Nhật, Lê Thêm, Bá Quảng, riêng về biểu diễn, nổi bật với giải nhất dòng nhạc thính phòng Giải Sao Mai năm 2005 thuộc về ca sỹ Tuấn Anh...
Lĩnh vực mỹ thuật sôi nổi với các triển lãm cá nhân, triển lãm nhóm rồi các triển lãm khu vực và toàn quốc. Đáng kể nhất về giải thưởng có thể nhắc đến giải B Triển lãm mỹ thuật khu vực sông Hồng năm 2003 của Trần Công Phú với tác phẩm Phân xưởng tuyển than, rồi ba hoạ sỹ Vũ Quý, Vũ Tư Khang, Trần Tuấn Lân được tặng thưởng của Hội Mỹ thuật Việt Nam... Vinh dự cho giới mỹ thuật tỉnh nhà là vừa qua, Cục Mỹ thuật và Nhiếp ảnh (Bộ Văn hoá - Thể thao và Du lịch) đã chọn bức tượng chân dung Bác Hồ của nhà điêu khắc Kiều Sỹ Khuê làm mẫu cho việc xây dựng bộ tượng chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh thống nhất trong toàn quốc.
Hoạt động sáng tác, dàn dựng và quảng bá những tác phẩm ở loại hình sân khấu được đẩy mạnh, với 105 kịch bản sân khấu, nhiều kịch bản đã được dàn dựng, biểu diễn ở các sân khấu lớn nhỏ của tỉnh và Trung ương. Năm Sân khấu Quảng Ninh có một số hoạt động đáng chú ý như mở trại sáng tác, tổ chức lớp bồi dưỡng kiến thức sáng tác và đạo diễn cho hơn 100 học viên tại Đông Triều, Uông Bí và Yên Hưng. Đặc biệt, Hội diễn sân khấu toàn tỉnh sau gần chục năm vắng bóng đã được tổ chức lại với 13 vở diễn của các địa phương, đơn vị tham gia. Một nét đáng chú ý nữa là số lượng hội viên sân khấu thời gian qua đã tăng đáng kể với 25 hội viên, nâng tổng số hội viên lên 87 người. Số hội viên được phong tặng danh hiệu Nghệ sỹ ưu tú tăng thêm 5 nghệ sỹ là Bắc Việt, Từ Diệu Hương, Tiến Mác, Trọng Bình và Phạm Thanh Bình...
Nhiếp ảnh ghi dấu ấn của mình trong hàng loạt triển lãm ảnh cá nhân và tập thể liên tục diễn ra, trong đó có một số triển lãm đáng chú ý như Vùng mỏ - Một thời để nhớ, Vịnh Hạ Long - Di sản và Quảng Ninh trên đường hội nhập... Nhiều tác giả có ảnh được treo ở triển lãm toàn quốc, được nhận các giải thưởng của Trung ương và tỉnh, trong đó đáng chú ý là tác giả Mạnh Hùng đoạt giải nhất Liên hoan ảnh nghệ thuật khu vực sông Hồng lần IX với Trở về từ lòng đất...
Các lĩnh vực khác cũng có nhiều hoạt động sôi nổi, đáng chú ý. Các hội viên Chi hội Văn nghệ dân gian hoàn thành nhiều đề tài về văn hoá, văn nghệ dân gian Quảng Ninh kết nạp thêm 3 hội viên vào Hội VNDG Việt Nam. Năm 2008, cùng với Chi hội VNDG Quảng Ninh đã được nâng cấp lên thành Hội VNDG Quảng Ninh, hứa hẹn một bước tiến mới. Hội viên múa dẫu số lượng còn ít nhưng đã có nhiều hoạt động tham gia vào các chương trình biểu diễn phục vụ các hội nghị quốc tế tại Quảng Ninh, lưu diễn tại nước ngoài. Một số hội viên có những tác phẩm được giải cao tại các kỳ hội diễn của các ngành trong tỉnh, khu vực... Các hội viên Điện ảnh có nhiều cố gắng trong sáng tác, cho ra đời hàng chục tác phẩm điện ảnh có giá trị tư tưởng và nghệ thuật về vùng đất, con người Quảng Ninh, được dư luận đánh giá cao, đoạt giải của Trung ương và địa phương. Đáng chú ý nhất ở lĩnh vực lý luận phê bình là sự ra đời của cuốn sách Sáng tạo và phát triển, một công trình tập thể, dày hơn 300 trang, tập hợp 54 bài lý luận phê bình về các lĩnh vực VHNT của tỉnh nhà những năm qua.
Dẫu đã đạt nhiều kết quả nhưng VHNT tỉnh nhà cũng còn một số hạn chế cần khắc phục. Đó là tác phẩm thiếu hơi thở cuộc sống, chất lượng đỉnh cao còn ít. Một số hội viên bỏ sáng tác nhiều năm, số sáng tác thì chậm đổi mới về tư duy và phương pháp sáng tác, ít có những đột phá, tìm tòi về nghệ thuật. Các cây bút phê bình mỏng, yếu nên không thúc đẩy được sáng tác và không đủ sức định hướng tư tưởng, thẩm mỹ cho người viết và công chúng...
| Ý kiến người trong cuộc Tâm huyết trong sáng tác, tâm huyết với sự đi lên của phong trào, với tinh thần ấy, một số văn nghệ sĩ đã chia sẻ với chúng tôi những ý kiến của mình bên thềm Đại hội Hội VHNT toàn tỉnh lần thứ IX. Dưới đây là 4 trong rất nhiều những ý kiến ấy... Hiện nay, Hội VHNT tỉnh và Báo Hạ Long rất thiếu lực lượng cán bộ ở lĩnh vực văn học. Một loạt tác giả văn học tên tuổi của mình hiện đã về nghỉ hưu, số khác cũng đang cận kề, sẽ nghỉ trong một vài năm tới trong khi lớp cán bộ kế cận lại gần như chưa có ai. Ngay lãnh đạo Hội hiện nay cả 3 người đều không có tác giả văn học nào. Như vậy, liệu có thể nhìn thật thấu đáo những vấn đề về văn học - mảng sáng tác tôi cho là trọng tâm nhất trong các lĩnh vực VHNT? Mặt khác, việc phát huy, duy trì tờ báo Văn nghệ Hạ Long, linh hồn của Hội thì văn học là rất quan trọng, sự thiếu hụt này chắc chắn đã, đang và sẽ còn ảnh hưởng mạnh đến chất lượng tờ báo. Rõ ràng là trong một thời gian dài, chúng ta không nhìn ra sự thiếu hụt này, đã không có chiến lược đúng đắn về nhân lực văn học trong cơ cấu tổ chức. Do không có sự chuẩn bị trước, không chủ động nên lâu nay cứ ở tình trạng được chăng hay chớ, vơ bèo gạt tép. Đấy là lỗ hổng của lãnh đạo văn nghệ mà không phải một chốc, một lát là thay đổi được ngay; tôi nghĩ Hội cần quan tâm đến vấn đề này, khẩn trương xây dựng một đội ngũ cán bộ văn học kế cận thật vững vàng. Họa sĩ Duy Mạnh: Ở Quảng Ninh có một lớp họa sĩ đàn anh từng nổi danh trong cả nước. Vậy nhưng nay họ đã tuổi cao sức yếu rồi, tôi nghĩ, họ đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình. Trọng trách với mỹ thuật Quảng Ninh hôm nay phải đặt vào lớp họa sĩ trẻ. Lớp họa sĩ trẻ hôm nay, nhiều người được học hành bài bản đã chọn con đường ở lại các đô thị lớn, như Hà Nội chẳng hạn, để sống được bằng nghề. Còn ở địa phương, lực lượng họa sĩ tương đối lớn nhưng tính chuyên nghiệp gần như không có. Đa phần họ vào cơ quan nhà nước, rồi hưởng đồng lương công chức để sống, việc sáng tác nghệ thuật chỉ là tay trái, thậm chí bỏ cả sáng tác. Xét một cách khách quan thì dẫu họ có muốn sống bằng tác phẩm cũng rất khó khăn. Bởi một lẽ, thị trường cạnh tranh của Quảng Ninh chưa mở rộng, chưa đủ mạnh, tranh bán được không nhiều để họa sĩ có thể sống được bằng nghề. Hơn nữa, có hiện tượng bụt chùa nhà không thiêng. Ngay các hợp đồng làm nghệ thuật ở các công trình lớn của tỉnh cũng không rơi vào tay các họa sĩ trong tỉnh, mà chưa chắc đã là do trình độ thấp hơn... Họa sĩ trẻ không sống được bằng nghề phải làm những việc khác để kiếm sống, xao lãng với nghệ thuật nên tay nghề không những không được nâng cao mà còn bị mài mòn dần đi. Lúc nghỉ hưu, họ có thời gian để sáng tác nhiều hơn nhưng lúc ấy thì cả sức lực lẫn tay nghề đều hạn chế đi nhiều rồi. Đó cũng là một lý do để mỹ thuật Quảng Ninh cứ dậm chân tại chỗ mà không có đỉnh cao những năm gần đây. Hiện nay chưa có vị thuốc thần nào để chữa “căn bệnh nan y” này! Đáng tiếc là như thế! NSNA Đỗ Khánh: Ảnh Quảng Ninh so với khu vực và toàn quốc là yếu, không nổi trội. Hàng chục năm nay, chúng ta chỉ có 6 tác giả có ảnh treo ở triển lãm toàn quốc mà không đoạt giải nào, có chăng được vài giải ở khu vực sông Hồng mà thôi. Vì sao ảnh Quảng Ninh ít những tác phẩm nổi trội? Thực tế, nhiếp ảnh hiện nay đầu tư về con người là một chuyện nhưng quan trọng là động viên tâm huyết sáng tác của anh em. Một số người tiếng là hội viên nhưng thực tế đã lâu không sáng tác, ốm yếu hoặc sáng tác ít hiệu quả. Phương tiện cũng còn nghèo nàn, nhìn ra các tỉnh thành bạn, toàn hàng khủng, đời máy hiện đại lắm. Còn ta chủ yếu sử dụng máy bán chuyên nghiệp, máy cơ dòng trung trở xuống, nhiều lắm đến hơn chục triệu là cùng. Thêm nữa, việc đầu tư để có hiểu biết về công nghệ làm ảnh của các tay máy còn rất hạn chế, đa phần sử dụng ảnh phóng đơn thuần mà chưa qua xử lý nên giá trị nghệ thuật chưa cao. Để có ảnh đoạt giải cao thì việc phát triển phong trào là rất quan trọng. Quảng Ninh cũng chưa làm được điều này, số lượng hội viên kết nạp những năm gần đây không nhiều. Đặc biệt, đội ngũ sáng tác trẻ hiện nay quá ít, chỉ có một vài người. Tôi nghĩ, việc tập hợp, quan tâm, đầu tư cho đội ngũ nhiếp ảnh, trong đó có nhiếp ảnh trẻ là điều cần thiết nhất hiện nay để thúc đẩy phong trào nhiếp ảnh của tỉnh đi lên. Nhạc sĩ Xuân Nhật: Ngoài những sáng tác về hợp xướng, thanh nhạc, các nhạc sĩ Quảng Ninh đã chú ý tới mảng khí nhạc như Đỗ Hòa An, Xuân Nhật, Bá Quảng... Điều này thể hiện sự cố gắng của giới nhạc sĩ Quảng Ninh, bởi viết ca khúc dễ hơn lại nhanh được dàn dựng và biểu diễn ở các chương trình nghệ thuật còn đa phần viết khí nhạc ở địa phương rất ít khi được sử dụng. Năm 2008, bản giao hưởng Biển trời Hạ Long do tôi sáng tác đã được dàn dựng, lần đầu tiên vang lên trên Vịnh Hạ Long. Có được điều ấy phải ghi nhận sự quan tâm đặc biệt của tỉnh chứ chỉ riêng nhạc sĩ thì không làm được. Âm nhạc Quảng Ninh đã đi được bằng hai chân của mình là khí nhạc và thanh nhạc. Nhạc sĩ dễ nổi tiếng nhờ thanh nhạc hơn nhưng phải có cái căn bản tri thức âm nhạc, thể hiện rõ nhất trong sáng tác khí nhạc. Điểm đáng mừng là nhiều nhạc sĩ Quảng Ninh đã có trình độ, được học hành về khí nhạc, đây là cái gốc tốt để âm nhạc Quảng Ninh phát triển... |
