Khu giam giữ phạm nhân mang án tử hình, Trại Tạm giam (Công an tỉnh) một ngày nắng. Căn phòng chừng 10m2 của tử tù bớt đi hoang lạnh khi 2 lần cửa sắt được mở toang, nắng chiếu vào tận đầu giường, phủ lên lớp da nhợt nhạt của phạm nhân. Từ ngoài sân, bao nhiêu âm thanh ùa theo vào: Tiếng nồi niêu lách cách chuẩn bị cho bữa cơm lúc 9 giờ, tiếng cười nói của những phạm nhân đang lao động; tiếng gà gáy ngoài vườn nhãn... Những âm thanh đơn giản đời thường này với tử tù là điều vô cùng hiếm hoi, quý giá.
Từ “thiên đường” tới ngục tối
Trung tá Nguyễn Văn Sắc, phụ trách Đội Quản giáo, dẫn chúng tôi tới thăm khu giam giữ dành cho phạm nhân lĩnh án tử hình. 24 phạm nhân được chia làm 2 dãy phòng, mỗi phòng đều có 2 lần cửa sắt, cách biệt hẳn với thế giới bên ngoài. Căn phòng giam của tử tù Ngô Văn Nghị (SN 1984, trú phường Hồng Hà, TP Hạ Long) ẩm thấp, chỉ rộng chừng 10m2, nhưng ngổn ngang vật dụng. Khác với điều tôi hình dung trước đó, rằng trong buồng giam chỉ có vật dụng duy nhất là chiếc giường, thì phòng của Nghị khá đầy đủ những đồ dùng sinh hoạt cá nhân. Xô, chậu, hộp đựng đồ ăn, túi quần áo, kem đánh răng, sách báo, và có cả chai nước xả vải... Chỉ có điều, cũng như những tử tù khác, Nghị bị cùm chân 24h/ngày, nên mọi sinh hoạt của phạm nhân chờ ngày hành quyết chỉ gói gọn trên chiếc giường xi măng này.
Nghị vươn người lấy chiếc túi ở góc phòng, bới một lúc khá lâu để chọn một chiếc áo mà tôi đoán Nghị cho là đẹp nhất, rồi mặc vào, vuốt lại mái tóc trước khi “tiếp khách”. “Anh thông cảm, em quen cởi trần rồi, lâu lắm mới mặc áo, vì trong đây nóng lắm anh ạ!” - Nghị cười nói, cử chỉ vồn vã tỏ vẻ vui mừng khi tiếp chúng tôi. Tóc cắt cao, hàng ria con kiến, thân hình vạm vỡ, trắng trẻo, trông Nghị già dặn hơn rất nhiều so với hồi cách đây gần 2 năm đứng trước vành móng ngựa...
Nghị bị TAND tỉnh kết tội “Giết người” và xử phạt tử hình qua 2 phiên toà sơ thẩm và phúc thẩm. Mặc dù vụ án xảy ra đã lâu, nhưng nhiều người dân TP Hạ Long vẫn còn nhớ tới vụ thanh toán đẫm máu tại một quán ăn đêm ở khu vực Vườn Đào, phường Bãi Cháy. Vào khoảng 2 giờ sáng ngày 11-10-2009, một nhóm thanh niên đang ngồi ăn ở chiếc bàn phía ngoài sân, bất ngờ có gần 20 thanh niên đi trên 10 chiếc xe máy ập tới, nhằm nhóm thanh niên xả súng. Sau những tiếng súng kinh hoàng, nhóm đối tượng biến nhanh trong màn đêm. Hiện trường để lại là 2 người chết tại chỗ, 3 người bị thương, bát đĩa vỡ nát, thức ăn vương vãi lẫn cùng vũng máu. Nhóm sát thủ lần lượt bị bắt, trong đó có Nghị, kẻ bị kết tội là chủ mưu, chỉ đạo nhóm đàn em sang Bãi Cháy thanh toán nhóm đối tượng Minh “bò” do có mâu thuẫn trước đó tại sàn Royal club...
Trước khi vụ án xảy ra, thì giang hồ đất mỏ đã biết đến cái tên Nghị “lượt”. Dù làm ăn trong lĩnh vực mua bán than trái phép, dưới trướng có hàng chục đàn em “hùm, báo”, nhưng Nghị vẫn giữ phong cách như một công tử nhà giàu. Nước da trắng, khuôn mặt điển trai, đi một bước là có ô tô con đưa đón, cộng với phong cách hào sảng của mình, vì vậy xung quanh Nghị “lượt” không chỉ có đám du đãng, mà còn cả “mớ” tiểu thư, sẵn sàng “nâng khăn sửa ví” cho Nghị.
Giờ thì cái thời “vàng son” ấy không còn nữa. Chiếc cùm sắt ghim chặt chân vào tường là lời nhắc nhở Nghị quay về với thực tại. Cái thực tại trong căn phòng giam này đã theo đuổi Nghị suốt hơn 3 năm qua, vậy mà khi được hỏi về tâm trạng của mình, Nghị nói: “Sinh hoạt có hơi bất tiện một chút, nhưng em không hề chán nản, hay có những suy nghĩ tiêu cực khác anh ạ”. Hỏi tại sao Nghị vẫn giữ vẻ lạc quan, khi hình phạt tử hình sẽ được áp dụng với mình bất cứ lúc nào, người tử tù trầm ngâm một lúc, rồi nói: “Mỗi tháng em vẫn gửi một lá đơn tới Chủ tịch nước xin được ân giảm.
Sự sống qua khung cửa
May mắn hơn so với Ngô Văn Nghị, 2 tử tù Nguyễn Văn Dương (SN 1990, trú tại Thôn Triều, xã Tân Dân, huyện Chí Linh, tỉnh Hải Dương) và Nguyễn Văn Hải (SN 1958, trú tại phường Gia Sàn, TP Thái Nguyên) được ở chung một phòng giam.
Nhiều tử tù từng là giang hồ cộm cán, coi cái chết “nhẹ tựa lông hồng”, “hiên ngang” đón nhận án tử, quay bước lạnh lùng mặc cho người nhà kêu gào thảm thiết, thậm chí thẳng tay từ chối viết đơn ân xá. Thế nhưng, khi ngồi trong phòng biệt giam hoang lạnh, chứng kiến sự ra đi của các “chiến hữu”, họ mới thấm thía nỗi sợ hãi khôn cùng. Thời gian thi hành án tử hình thường là 2 - 3h sáng, vì thế, mỗi khi bóng đêm đổ ụp xuống là một lần những gã “giang hồ gãy cánh” run lên bần bật. Kẻ yếu tim thì gào khóc thảm thiết, điên loạn, người cứng rắn nhất cũng… mềm nhũn người cầu mong cho bóng đêm qua mau.
Hơn 6 năm trong tù, bị bắt vì tội mua bán, vận chuyển trái phép chất ma tuý, giờ đây Nguyễn Văn Hải cũng đã quen với cảm giác sợ hãi chờ tử thần đến đón. Vậy mà thỉnh thoảng có những đêm, khi nghe đâu đó tiếng chân bước dồn dập, tiếng cửa sắt kẹt mở, Hải vẫn giật mình ngồi bật dậy lắng nghe. Mở mắt thức dậy nhìn thấy ánh sáng, mới chắc chắn rằng mình còn sống thêm được ngày nữa. Ngồi trước mặt tôi là một khuôn mặt khá dữ dằn, nhưng giọng nói chậm rãi, không còn pha tạp cái ngang ngạnh, bất cần của một tay giang hồ nữa. Tử tù Nguyễn Văn Hải kể: “Mới vào được mấy ngày, chưa kịp định tâm thì hai tội nhân phạm tội cướp của giết người ở Uông Bí bị đưa đi hành quyết. Đêm ấy, khi công an tới mở cùm, cả khu biệt giam đã sống trong hoảng loạn, sợ hãi đến tột cùng. Kẻ thì gào khóc, kẻ thì hát rống lên như bị tâm thần, kẻ thì cứ rì rầm nói chuyện một mình như bị ma ám. Những ngày chờ thi hành án là quãng thời gian kinh hoàng nhất trong cuộc đời...”. Như các tội nhân mang án tử khác, Hải thường ngủ vào ban ngày. Buổi tối nếu mệt thì ngủ tiếp ngay sau bữa cơm chiều. Còn từ sau 22 giờ thì tất cả các tội nhân đều thức.
Từ cuối năm 2011 đến nay, Hải có thêm người bạn tù, là Nguyễn Văn Dương, bị bắt và xử tử hình vì tội “giết người, cướp tài sản”. Nhìn khuôn mặt non nớt của Dương, sẽ chẳng ai ngờ lại là một kẻ đã ra tay giết người một cách tàn độc.
Ngày 10-12-2011, anh Trần Chí Thảo (SN 1978, trú tại số 1159/07, Quốc lộ 1, TP Sóc Trăng, tỉnh Sóc Trăng) rủ Dương ra Móng Cái chơi và quan hệ đồng tính. Trong những lần “quan hệ”, anh Thảo hứa trả công cho Dương 2 triệu đồng. Quá trình ở cùng với anh Thảo, Dương biết anh Thảo có nhiều tiền, xe máy đẹp, nên nảy sinh ý định giết anh Thảo để lấy tài sản. Ngày 12-11-2011, do có ý định từ trước, nên khi anh Thảo đang từ trong phòng trọ đi ra cửa không để ý, Dương đi phía sau dùng dao nhọn (loại dao bấm) đâm một nhát vào nách trái anh Thảo. Anh Thảo kêu lên bỏ chạy vào phòng tắm, Dương cầm dao đuổi theo đâm nhiều nhát vào bụng. Anh Thảo cố vùng vẫy chạy tiếp ra phòng ngủ, Dương đuổi theo đâm nhiều nhát liên tiếp lên khắp người anh Thảo. Khi thấy anh Thảo không còn phản ứng gì, Dương lấy chăn phủ kín xác nạn nhân, sau đó thay quần áo, lục soát lấy trên người anh Thảo 1 ví da, trong có 450.000 đồng; 2 điện thoại di động; chùm chìa khoá xe máy. Rồi Dương đóng cửa phòng lại đi xuống tầng 1 lấy xe máy phóng về Hải Dương...
Theo một cán bộ quản giáo: Hành vi dùng dao đâm liên tiếp của Dương với anh Thảo là hành vi dã man, tàn ác, không chỉ làm cho anh Thảo đau đớn trước khi chết, mà còn thể hiện sự hung hãn cao độ, mất hết tính người. Chính vì điều này nên Dương mới bị xử hình phạt cao nhất, không thể xem xét giảm nhẹ...
Cũng như mọi ngày, hôm nay Hải, Dương cùng thức dậy lúc 6 giờ. Công việc đầu tiên là tập thể dục, đặc biệt là xoa bóp cho cái chân bị cùm. “Nếu không làm vậy, thì chẳng bao lâu chân sẽ bị teo đi do không được vận động” - Hải nói. Mọi công việc vệ sinh cá nhân diễn ra nhanh chóng trên chiếc giường xi măng. Tới khoảng 7 giờ, có người phục vụ (là một phạm nhân khác có án nhẹ hơn) thu dọn phòng và lấy phiếu ăn. Mỗi tháng gia đình phạm nhân chỉ được gửi 500.000 đồng qua lưu ký, sau đó phạm nhân tự liệu số tiền mà đăng ký chọn thức ăn có trong thực đơn của căng tin. Sau bữa ăn, hầu hết thời gian còn lại là nằm, ngồi, nhớ, nghĩ và sợ hãi...
Trước khi chia tay, tôi kể cho Hải, Dương nghe câu chuyện về anh chàng tử tù tên là Meursault trong tác phẩm “Người xa lạ” của nhà văn người Pháp Albert Camus. Ngày cuối cùng trước khi bị tử hình, có một giây phút ý thức đã xảy đến với Meursault. Lúc nằm ngửa trong gian phòng giam của mình, Meursault ngẩng lên chợt thấy một lỗ cửa tò vò, và đột nhiên, anh được tiếp xúc với một khung trời xanh nhỏ bé. Từ đó trở về sau, Meursault sống trong ý thức về một cuộc sống mầu nhiệm, đẹp đẽ. Anh không để thừa phút giây nào để ý thức về sự có mặt của mình với khoảng trời xanh kia. Thậm chí khi có một vị giáo sĩ đến làm lễ rửa tội cho mình, Meursault đã từ chối vì cho rằng, điều ấy chỉ làm lãng phí thời gian của anh đối với việc tiếp xúc với sự sống. Meursault cho rằng, khi mình sống mà không ý thức được rằng mình đang có mặt để tiếp xúc sâu sắc với sự sống, thì chỉ như những xác chết mà thôi...
Hải chăm chú hơn cả khi nghe tôi kể chuyện. Ngoài kia, nắng mỗi lúc thêm tràn ngập. Lớp cửa thứ 2 trong phòng giam luôn được mở trong giờ hành chính, đón ánh sáng từ khoảng trời bên trên, rộng hơn rất nhiều so với lỗ cửa tò vò trong phòng giam của Meursault. Tôi biết, câu chuyện của tôi kể cho Hải, Dương nghe có ý nghĩa khi ngày nào họ còn được tiếp xúc với sự sống trên thế gian này.
Nguyễn Quý - Tuấn Hương