Hãy nhìn lại bệnh sử của những người thân trong gia đình trước khi đổ tại cái số hẩm hiu khiến mình mắc phải những căn bệnh nan y.
Khi hoàn thiện các xét nghiệm kiểm tra ung thư vú, Kartini A.S (Singapore) cảm thấy nhẹ cả người. Việc tự kiểm tra này của Kartini xuất phát từ việc cô biết mình không thể lơ đễnh với sức khoẻ của mình. Đặc biệt năm 19 tuổi, Kartini đã chứng kiến cảnh cô ruột của mình phải trải qua kỳ điều trị với căn bệnh quái ác này. Kartini lo sợ có ngày mình cũng mắc một thứ bệnh giống với cô mình… Những lo sợ của Kartini hoàn toàn có cơ sở khi 19 tuổi cô phát hiện một u lành và gần đây nhất là một u nang. Tất nhiên nhờ phát hiện sớm, cả hai khối u đều được nhanh chóng tách bỏ khỏi cơ thể cô.
Bên cạnh người cô đáng thương, cả bà và bố Kartini đều được chẩn đoán mắc bệnh tiểu đường. Năm ngoái, một người cô khác của Kartini cũng được chẩn đoán mắc bệnh ung thư vú. Tất cả những điều này đã khiến Kartini có ý thức bổ sung nhiều hoa quả và rau xanh vào trong mỗi bữa ăn của mình. Và cô cũng chăm tập thể dục hơn trước. Kartini khẳng định việc xem xét hồ sơ bệnh án của gia đình giúp cô kiểm soát tương lai sức khoẻ của mình. "Nó thúc giục tôi tìm tòi xem có thể thực hiện bất kỳ điều gì để ngăn ngừa hoặc giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh không", cô nói. Cuộc sống của Kartini chắc chắn sẽ tốt hơn những người thân của cô!
Thực vậy, biết được hồ sơ bệnh án của các thành viên trong gia đình (lớn và nhỏ) giống như có trong tay đáp án đề thi vậy. Nếu được cảnh báo về các căn bệnh xuất hiện ở anh em, bố mẹ, cô chú, ông bà… bạn và bác sỹ của bạn sẽ có nhiều lợi thế hơn trong việc phòng và trị bệnh. Các căn bệnh xuất hiện trong gia đình là đầu mối cho biết các điểm yếu trên chiếc áo giáp sức khoẻ của mỗi người. Đó cũng là thông tin để mỗi người có thể dựa vào mà phòng ngừa trước khi bệnh phát triển hoặc chữa trị khi cơ thể bắt đầu có những triệu chứng nguy hại, bất thường. "Bạn chung một dòng máu với các thành viên khác trong gia đình, vậy nên bất kỳ chuyện gì xảy ra với họ cũng có thể xảy ra với bạn", tiến sỹ Paul Wuh - Liang Hwu, phó giáo sư khoa Nhi và Di truyền học tại Đại học Quốc gia Đài Loan nói.
Cũng theo tiến sỹ Lee Soo Chin, chuyên gia tư vấn tại khoa Huyết - Ung thư học của Đại học Quốc gia Singapore, tiến trình phát triển bệnh của mỗi người phụ thuộc vào số họ hàng mắc căn bệnh đó và cả mối quan hệ của những người mắc bệnh đối với anh ta. Ông cho biết, mối quan hệ càng gần (chẳng hạn cha mẹ, anh chị em), càng xuất hiện nhiều gene chung và nguy cơ sở hữu những gene lỗi gây bệnh càng lớn. "Việc xem xét hồ sơ bệnh án của những người thân khác ngoài bố mẹ và anh chị em ruột cũng rất quan trọng. Những người thân này gồm có ông bà, cô chú, anh chị em họ bởi họ cùng chia sẻ với bạn tối thiểu một vài mẩu gene", tiến sỹ Lee khẳng định. Tiến sỹ Goh Kiat Seng, giám đốc khoa Nội Bệnh viên Parkway Shenton Excutive Health Screeners của Singapore cũng cho biết khoảng 5% tất cả các loại bệnh ung thư đều có liên quan với nhau về mặt gene. Cũng theo ông, với bệnh tiểu đường type 2, cơ hội phát triển là 33% nếu bố mẹ bạn mắc, và sẽ lên tới 40% nếu một trong số các anh chị bạn cũng mắc phải chứng bệnh này.
Trong hầu hết mọi trường hợp, việc bệnh có tiến triển hay không cũng còn nằm ở lối sống và điều này, ai cũng hiểu, là có thể kiểm soát được. Mỗi loại bệnh cần có những chiến lược phòng ngừa khác nhau, nhưng nhìn chung tất cả các chiến lược đều hướng tối bốn điểm sau: ăn uống hợp lý, luyện tập thể dục, không hút thuốc lá, thực hiện thường xuyên các xét nghiệm hoặc kiểm tra, chiếu chụp sớm nhằm phát hiện những dấu hiệu bất thường để có những điều chỉnh kịp thời.
Trong bốn điểm kể trên, việc xét nghiệm phát hiện bệnh sớm có tác dụng không nhỏ, đặc biệt trong trường hợp gia đình bạn có tiền sử mắc bệnh. Wayne Yu, nhân viên quản lý tại một trung tâm giáo dục tư đã có một bài học lớn về tầm quan trọng của việc này. Mẹ Yu mất do ung thư thận gây ra bởi bệnh Von Hippel Lindau - một bệnh hiếm về gene - khi anh mới 17 tuổi. 4 năm sau, Yu phải thực hiện phẫu thuật loại bỏ một khối u ở thận. Từ đó, Yu bắt đầu thực sự quan tâm tới kiểm tra toàn thân để phát hiện sớm các khối u. Anh cũng đặt mua một tạp chí y học Mỹ để cập nhật các thông tin mới nhất về căn bệnh. "Khi khối u được phát hiện trong thận, tôi hiểu tôi không thể coi thường sức khoẻ của mình nữa", Yu nói.
Các kết quả thu được từ các kiểm tra chiếu chụp cho thấy trong khi nhiều bệnh nhân nhận thức được tầm quan trọng của việc gia đình có tiền sử mắc bệnh, rất ít người có khả năng cung cấp cho bác sỹ các thông tin chi tiết và chính xác. Theo tiến sỹ Lee, càng có nhiều thông tin về bệnh sử các thành viên trong gia đình bạn thì càng tốt cho sức khoẻ của bạn. Tiến sỹ Goh bổ sung: bạn nên tìm ra những thông tin chi tiết về các chẩn đoán, khi nào bệnh bắt đầu, lối sống, các điều kiện sức khoẻ…
Tất cả chúng ta đều có những khiếm khuyết trong bảng mã gene. Điều quan trọng là chúng ta phải nhận biết được và biết cách chung sống hoà bình và an toàn với chúng!
Những khiếm khuyết di truyền
- Loãng xương
Tỉ lệ di truyền của bệnh này là 50%.
- Hen suyễn
2/3 số bệnh nhân hen suyễn có một người thân mắc bệnh này. Nếu cha mẹ không mắc bệnh, con cái sẽ giảm được 15% nguy cơ phát triển chứng bệnh.
- Béo phì
Các nghiên cứu chỉ ra rằng có mối liên quan mật thiết giữa kích thước cơ thể cha mẹ với con cái.
- Răng miệng
Tỷ lệ di truyền trong căn bệnh này là khoảng 50%.
- U ác tính
Bạn càng có nhiều người thân có u ác tính, mức độ nguy hiểm càng cao.
Khống chế 3 bệnh di truyền quái ác
- Tim mạch
Là nguyên nhân chính gây ra các khuyết tật và tử vong. Mỗi năm số người chết do bệnh tim mạch lên tới 17 triệu, chiếm 1/3 số người chết trên toàn thế giới, Nguy hiểm hơn nữa khi một nửa số bệnh nhân tim mạch sống trong khu vực châu Á Thái Bình Dương.
Yếu tố gene: Nguyên nhân cơ bản thuộc về gene, nhưng các thói quen xấu như chế độ ăn uống bất hợp lý, lười thể dục, hút thuốc lá cùng những ảnh hưởng lớn tới sự tiến triển của bệnh.
Phòng bệnh: Ăn uống khoa học, luyện tập thể dục, kiểm soát huyết áp, quản lý trọng lượng, kiểm tra cholesterol và nói không với thuốc lá. Nếu bạn hoặc một thành viên trong gia đình bạn từng bị đột quỵ hay đau tim trước tuổi 60, hoặc có lượng cholesterol cao, cần tới gặp ngay bác sỹ để hỏi xin tư vấn về nguy cơ phát triển bệnh.
- Tiểu đường type 2
Châu Á là nới có số người mắc bệnh tiểu đường cao nhất thế giới. Hơn 83 triệu người ở châu Á Thái Bình Dương mắc bệnh tiểu đường type 2 nhưng có lẽ đây vẫn chưa phải là con số thực.
Yếu tố gene: Nếu bố hoặc mẹ mắc bệnh, 10% bạn sẽ có nguy cơ mắc bệnh trước tuổi trung niên. Tỷ lệ này sẽ tăng lên 20% nếu cả bố và mẹ cùng mắc. Các nhân tố khác như những người thân có mối quan hệ xa hơn cùng mắc bệnh, quá béo, lười vận động, huyết áp cao, chế độ ăn không hợp lý, cholesterol cao và hút thuốc.
Phòng bệnh: Người có nguy cơ mắc bệnh có thể trì hoãn thậm chí đẩy lùi chứng bệnh này nhờ vào một lối sống khoẻ mạnh bao gồm việc thường xuyên tập thể dục, một chế độ ăn khoa học và kiểm soát trọng lượng. Tốt nhất nếu trong nhà có người mắc bệnh, hãy tới gặp bác sỹ và thực hiện các kiểm tra cần thiết.
- Ung thư
Mỗi năm, trên thế giới có hơn 10 triệu người được chẩn đoán mắc bệnh ung thư. Đáng báo động khi số ca mắc chứng bệnh này ở châu Á tới năm 2020 dự đoán sẽ đạt 7,1 triệu người.
Yếu tố gene: Gene với bệnh ung thư thực tế chỉ là một đột biến ở các mã gene bảo vệ ung thư thông thường. Chỉ khoảng 5% bệnh ung thư ruột, vú, tử cung là được chẩn đoán có liên quan tới một gene lỗi thừa hưởng từ cha mẹ.
Phòng bệnh: Tối thiểu 1/3 số ca ung thư là có thể phòng ngừa. Nói không với thuốc lá vẫn là yếu tố quan trọng nhất. Các yếu tố có thể phòng tránh khác là chế độ ăn khoa học, chăm thể dục và kiểm soát trọng lượng. Những người mà tiền sử gia đình có người mắc bệnh ung thư vú, tử cung, hoặc ruột cần thường xuyên tới bệnh viện để thực hiện các xét nghiệm, chiếu chụp cần thiết.
