Rõ ràng điều luật, quy định, chế tài xử phạt đối với việc nhái tranh, chép tranh đều đã có, vậy mà tranh chép vẫn tồn tại đầy thách thức cho thấy những khiếm khuyết lớn trong khâu quản lý hiện nay.
Những người có trong tay công cụ thực thi pháp luật dường chưa có cách sử dụng hiệu quả.
Giải pháp... Buông xuôi!
Trong khi ngành văn hóa đang gặp vô vàn các nạn lậu như nạn sách lậu, nạn băng đĩa lậu, nạn văn hóa phẩm đồi truỵ và nạn tranh chép thì phòng thanh tra của Sở VH-TT lại quá bé nhỏ. Thị trường Hà Nội lại quá rộng lớn và phức tạp với sự phát triển chóng mặt của các loại hình kinh doanh văn hóa.
Chục con người mỗi ngày đương đầu với hàng trăm nạn lậu, giả rõ ràng là quá sức và giải pháp được chọn là... buông xuôi. Không mấy khi nghe thấy thông tin về cuộc thanh tra của ngành văn hóa thông tin Thủ đô đối với các gallery.
Nạn tranh chép cứ mỗi ngày thêm lớn mạnh và các họa sỹ nạn nhân của tranh chép đã chán kêu than vì vừa mệt lại chẳng được việc gì.
Lẽ ra khi các quy chế về sao chép tác phẩm tạo hình cũng như Luật Sở hữu trí tuệ ra đời thì các thanh tra văn hoá phải đỡ vất vả hơn vì dễ dàng dựa vào luật để xử lý các hành vi sai phạm. Bên cạnh đó, nếu phối hợp tốt với các ngành chức năng cũng như chính quyền sở tại thì việc “dẹp loạn” cũng không đến nỗi khó khăn.
Họa sỹ Lê Thiết Cương đưa ra ví dụ: “Nếu thanh tra phát hiện ra gallery nào vi phạm, ngoài việc lập biên bản xử phạt hành chính, họ có thể yêu cầu công an vào cuộc. Kèm theo đó, UBND phường – nơi cấp giấy phép kinh doanh cho cơ sở đó - hoàn toàn được áp dụng các biện pháp xử phạt như thu hồi giấy phép chẳng hạn... Chỉ cần làm tổng thể và mạnh tay như thế với một vài cơ sở trọng điểm thôi, tôi nghĩ không thể nào mà các gallery khác không sợ”. Thế nhưng...
Nhân lực thiếu, chuyên môn yếu
Đó là nhận định của ông Vi Kiến Thành, Vụ trưởng Vụ Mỹ thuật - Nhiếp ảnh: “Hiện nay, việc đương đầu với nạn tranh chép của các nhà quản lý văn hoá thực sự rất khó khăn. Không phải vì không có hành lang pháp lý, các quy chế, chế tài, văn bản đều có hết và có tính răn đe, nhẹ thì xử phạt hành chính đến 50 triệu đồng, nặng thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Song lực lượng quá ít, quá mỏng, thêm nữa, sở không đủ người có trình độ mỹ thuật cao, có khả năng thẩm định chính xác. Các cơ sở tranh chép rất tinh vi và rất khó phát hiện sai phạm nếu không có chuyên môn sâu về mỹ thuật.
Vì trên thực tế, người ta được phép chép tranh khi có sự thoả thuận với tác giả hoặc tác giả đã qua đời quá thời hạn bảo hộ 50 năm. Bởi vậy, chuyên môn yếu, nhân lực lại thiếu nên khó khăn là điều tất nhiên”. Việc khó phát hiện ra những sản phẩm hội hoạ vi phạm quyền tác giả là điều đương nhiên.
Đúng là các thợ chép tranh rất tinh vi, các mẫu tranh đều sao y bản chính đến mức ngay tác giả nếu nhìn qua cũng khó có thể nhận biết. Song một số lượng lớn sản phẩm tranh chép rất kém chất lượng, màu sắc dễ dàng bong tróc, nét vẽ thô kệch, vô hồn thì không cần một trình độ mỹ thuật cao cũng có thể nhận ra dễ dàng.
Hơn thế nữa, với các nghệ sỹ đã qua đời chưa quá 50 năm bảo hộ như Bùi Xuân Phái, Nguyễn Tư Nghiêm... tác phẩm của họ lại được chép lại rất công khai, mà đến 90% không có sự thoả thuận nào với người thừa kế quyền tác giả. Những sai phạm ấy chắc là không hề khó phát hiện.
Nếu chưa làm quyết liệt không thể nói là khó. Nguyên nhân yếu chuyên môn hoàn toàn có thể khắc phục được bằng việc tham khảo ý kiến của các chuyên gia mỹ thuật, các hoạ sỹ bị chép tranh...
Lý do thiếu nhân lực có thể cải thiện bằng sự phối hợp với các cơ quan hữu quan khác. Không lẽ các nhà quản lý vì hai sự “yếu và thiếu” đành phải bó tay đứng nhìn các gallery kinh doanh hàng giả vô tư làm ăn, bất biết đến sự hiện hữu của luật pháp cũng như các công ước quốc tế?
