Trong khi không ít người Việt ở Nga tích cực tìm lời giải cho bài toán hóc búa thời hậu 1-4, thì một số người có vẻ như vẫn không chịu thay đổi tâm lý chờ nước chảy bèo trôi.
Tiến trình Chính phủ Nga thực thi triệt để lệnh cấm người nước ngoài buôn bán lẻ hàng may mặc và thực phẩm tại các chợ Nga từ ngày 1-4, trên thực tế, diễn ra khá từ tốn. Dẫu sao, theo con số thống kê từ cả các thành phố xa và thủ đô Moscow, thì kế hoạch đặt ra cũng đã đạt được gần 50%.
Những người Việt ở Nga với tư cách người trong cuộc, hiểu rõ rằng chắc chắn chỉ một thời gian không xa nữa, tỉ lệ này sẽ là 100% trên toàn lãnh thổ liên bang, cho dù nó có gây ra những trở ngại đến thực tế đời sống của chính người dân sở tại. Hiện câu hỏi lớn nhất với đa số người Việt là trước mắt làm sao "tầm" được các vị chủ người Nga phù hợp?
"Tầm" chủ Nga
Đó được cho là lựa chọn thông minh nhất lúc này, không chỉ đối với người mình, mà còn cả với đa số người nước ngoài buôn bán lẻ ở Nga. Tuy nhiên, "núp bóng" ra sao để công chuyện làm ăn vẫn trôi chảy đâu phải chuyện đơn giản.
Nếu như cách đây không lâu, đa số người Nga bán hàng thuê cho người nước ngoài đều chỉ để có được khoản lương tháng cộng thêm tiền phần trăm số lượng hàng bán được trong ngày, thì bây giờ vị thế của họ khác hẳn - người Nga nay đứng ra làm chủ dù chỉ trên danh nghĩa, từ làm chủ các trung tâm thương mại (TTTM), tổ hợp, chủ chợ tới chủ công, quầy, chủ hàng... Nghĩa là họ chịu trách nhiệm về thuế má và điều quan trọng nhất là chịu trách nhiệm trước pháp luật Nga.
Còn cánh nước ngoài buôn bán lẻ nay chuyển sang vị thế đứng phía sau, dù theo nghĩa đen vẫn là ông, bà chủ để lo việc điều hành vốn liếng, nguồn hàng... Sự hợp tác lúc này giữa đôi bên xem ra bình đẳng, chỉ khác là sự hoán đổi vị trí số 1, số 2. Song làm ăn có được hay không lại phụ thuộc rất nhiều vào mức độ nhiệt tình của vị chủ nhân người Nga này.
Với kinh nghiệm lận lưng qua hàng chục năm sống ở Nga, chúng tôi cũng chia sẻ quan điểm với bà con người Việt ta rằng không dễ "tầm" được người Nga chịu giúp người nước ngoài buôn bán lẻ theo tỉ lệ 50/50 như vậy.
Lý do ư? Thứ nhất là tiền lương và khoản phần trăm sẽ khác trước, bởi thoả thuận song phương bây giờ không phải do quân ta quyết định hoàn toàn. Thứ hai là số lượng người Nga còn trong độ tuổi lao động để có thể đi làm cho người nước ngoài buôn bán lẻ không phải lúc nào cũng sẵn, vì hầu hết đã có công ăn việc làm ổn định, có chăng còn lại chỉ là số ít thất nghiệp hoặc làm việc thất thường do mức lương nhà nước không đủ đảm bảo cuộc sống cho họ. Còn số đã hưu trí thì mấy ai còn đủ sức hàng ngày ra chợ bán hàng, dù chỉ mang tính tượng trưng?
Một chủ quầy nước ngoài ở chợ Vòm vào thời điểm tháng tư này muốn thuê một người Nga đứng ra làm chủ quầy hàng cho mình, thường phải chấp nhận chi khoản lương tối thiểu là 19.000 rúp/tháng (khoảng 700USD). Vậy mà tìm được một người Nga chấp nhận làm việc đó vẫn không dễ chút nào. Đó là chưa kể không phải chủ quầy người Việt nào cũng đủ khả năng về tài chính để trả mức lương như vậy cho người Nga.
Nhìn chung ai cũng có những băn khoăn, lo lắng riêng. Nhưng không "đứng đằng sau" người Nga thì không được phép bán hàng ở chợ, bởi lệnh đã ban hành ai dám không tuân thủ.
Nhưng tìm đối tác quả thật là khó khăn, nhất là với đa số quân ta lưng vốn mỏng tích cóp được phần nào chủ yếu nhờ năng nhặt chặt bị qua bao năm tháng dãi dầu ngoài chợ. Với số không có khả năng tài chính này, hướng chính là phải dẹp quầy tìm kế khác hoặc chấp nhận ra đi.
Thời gian không chờ đợi
Sự hợp pháp hóa hoàn toàn xem ra mới có được ở các TTTM và tổ hợp, nơi từ các ông chủ chợ đến người bán hàng nay đều đã được hợp thức hóa. Những người Việt đứng sau quầy đều là nhân viên có giấy tờ đàng hoàng và đeo phù hiệu trên ngực áo, từng món hàng đều có bảng giá cụ thể, kasa (quầy thu ngân)... đầy đủ.
Dẫu vậy, chúng tôi cũng hiểu rằng ngay cả các ông chủ TTTM và tổ hợp cũng đang đau đầu không kém. Để có được giấy phép hoạt động, họ cần huy động nguồn vốn và nguồn lực rất lớn. Mà muốn vậy, không thể thiếu được sự hỗ trợ của bà con người Việt ta bởi chính họ cũng là những người có quyền lợi sát sườn và thiết thực.
Đổi lại, bà con ta cũng mong các TTTM, tổ hợp phải là bộ máy hoạt động tốt nhất theo đúng các quy định mới của Nga. Còn nếu không "tầm" được một người Nga làm chủ hộ vì quá eo hẹp về tài chính, thì phương cách cấp thời tốt nhất như chúng tôi đã nêu ở phóng sự trước, vẫn là chung sức vài chủ Việt thuê chung một người Nga để giảm phần nào gánh nặng chi phí.
Tuy nhiên, việc núp bóng chủ Nga vẫn không phải là cách tốt, vì không phải ai cũng đáng tin cậy, đó là chưa kể người đáng tin cậy thì có thể lại nghiện rượu. Đây cũng chỉ là cách đối phó nhất thời.
Trong khi không ít người Việt trăn trở tìm lời giải cho bài toán hóc búa thời hậu 1-4, thì đáng tiếc vẫn còn một số người có vẻ như "điếc không sợ súng". Họ vẫn không chịu thay đổi tâm lý chờ nước chảy bèo trôi.
Nguyên nhân phần nào cũng có thể do họ đã quá chai sạn với các cuộc kiểm tra của cảnh sát; hoặc do họ chẳng có ý định ở lại thêm, chỉ đợi xem nếu sự cố xảy ra thì khăn gói ra đi hoặc thu xếp xoay xở một công việc tạm khác. Mà cũng có thể có tới hàng chục lý do khác, khiến họ vẫn tỏ ra thờ ơ trước "cơn lũ" cận kề.
Là những người trong cuộc, chúng tôi nghĩ rằng hơn ai hết trong điều kiện hiện nay, người Việt muốn tồn tại và trụ lại làm ăn hợp pháp để phát triển trên đất Nga thì buộc phải hiểu rằng đầu tư và hợp tác là phương án tốt nhất. Nếu không tôn trọng luật pháp nước sở tại, chúng ta không thể tự cứu mình.
Chỉ khi đã vượt qua được ngưỡng này, cánh cửa mới thực sự mở ra cho bà con người Việt có được cơ hội mới làm giàu trên chính mảnh đất đã gắn bó với mình từ bao năm qua.
Sự trở lại hoạt động của TTTM Sông Hồng 1 và ốp Sông Hồng 3 (nay mang tên mới là TTTM Omega) là dấu hiệu đáng mừng và cũng là mô hình đáng để các TTMT và tổ hợp khác như Lion, Togi, Asean , Emeral... học tập rút kinh nghiệm. Thời gian đã gấp rút lắm rồi!
