Chùa Bích Động được xây dựng trên sườn núi Bích Động, thuộc thôn Đam Khê Trong, xã Ninh Hải, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình, Bích Động là một trong những thắng cảnh nổi tiếng nhất của tỉnh Ninh Bình, được mệnh danh là ‘’Nam thiên đệ nhất động”...
Vào đời vua Lê Dụ Tông, niên hiệu Vĩnh Thịnh, khoảng năm 1705, có hai vị hoà thượng, pháp danh là Trí Kiên và Trí Thể, một người quê ở Vọng Danh, một người quê ở Đông Xuyên (thuộc huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Định) gặp nhau rồi kết nghĩa anh em. Hai nhà sư đều có lòng mộ đạo muốn đi nhiều nơi để truyền bá đạo Phật và xây dựng các ngôi chùa. Đến Ninh Bình thấy Bích Động có địa thế đẹp và có chùa nên hai nhà sư quyết định dừng chân, tự mình sửa sang chùa cũ, đi quyên giáo xây dựng lại thành 3 ngôi chùa, Hạ, Trung và Thượng. Năm Đinh Hợi (1707), hai nhà sư đã đúc một quả chuông lớn, hiện còn treo ở Động Tối. Khoảng năm Giáp Ngọ (1774), Tĩnh Đô Vương Trịnh Sâm đến thăm chùa và đặt tên là Bích Động. Bích Động có nghĩa là Động Xanh. Có lẽ khi đến đây, chúa Trịnh nhìn thấy cảnh núi, sông, đồng ruộng, cây cối đều xanh tươi, nên đặt tên này cho ngôi chùa chăng?. Chùa Bích Động là một công trình kiến trúc cổ được xây dựng bằng nhiều vật liệu quý, các cây cột trong chùa đều làm bằng gỗ lim, mái lợp bằng ngói ta không có mấu, mũi lượn tròn, các góc của mái đều có đầu đao cong vút lên hoặc như hình đuôi chim phượng, làm cho mái uốn lượn, uyển chuyển như sóng nước thuỷ triều, nhìn bán diện có hình ảnh một chiếc thuyền rồng đang trôi trên sông hoặc như cánh chim đang dang rộng cánh để bay. Nhưng điều độc đáo của chùa là xây dựng theo hình chữ ‘’Tam’’ (Hán tự), ba toà không liền nhau, tam cấp dọc theo sườn núi, dựa vào thế núi từ thấp lên cao thành 3 ngôi chùa riêng biệt. Điều độc đáo thứ 2 của chùa Bích Động là núi, động và chùa đan hoà bổ sung cho nhau ẩn hiện giữa những cây đại thụ xanh biếc làm cho cảnh trí thiên nhiên xung quanh chùa hoà nhập với nhau một cách ngoạn mục. Điều độc đáo thứ 3 của chùa Bích Động là 3 chùa được xây dựng trên sườn núi cao, dưới gầm núi lại có Động Xuyên Thuỷ dài 350m chảy theo chiều dọc, chứa đựng nước trong ruột núi. Rất hiếm nơi nào mà núi vừa có chùa, có động xuyên thuỷ như thế. Chùa Bích Động quay lưng về núi, phía trước lại có dòng sông Cầu. Nước từ Thung Nắng và Hang Hạ (cách núi Bích Động khoảng 4 km) chảy vào sông Cầu rồi xuôi ra sông Cầu Yêu tạo ra thế ‘’Tiền thuỷ, hậu sơn’’. Quả là một thế đất, một dáng núi đặc biệt, thiêng liêng, phong quang thoáng đãng tụ thuỷ, tụ linh, tụ đức, thu hút được sinh lực từ trên cao xuống thấp. Du khách đến thăm cảnh chùa sẽ cảm nhận được hồn thiêng sông núi nơi mảnh đất thiêng Ninh Bình.
