Sự thụ hưởng các dịch vụ xã hội thấp kém, điều kiện kinh tế khó khăn khiến cho chất lượng dân số vùng đồng bào dân tộc thiểu số vẫn còn là khoảng cách khá xa so với các vùng, miền khác.
Nắm bắt được điều này, Chi cục Dân số - KHHGĐ tỉnh đã triển khai mô hình “Nâng cao chất lượng dân số cho các dân tộc ít người năm 2010” (gọi tắt là mô hình) tại hai huyện Ba Chẽ và Bình Liêu, hai huyện miền núi thuộc diện nghèo nhất trên địa bàn tỉnh.
Khám bệnh cho trẻ em tại xã Lương Mông (Ba Chẽ) trong khuôn khổ các hoạt động mô hình.
Với số dân không đông nhưng đa phần là đồng bào dân tộc thiểu số như Dao, Tày, Sán Chỉ v.v... sống thưa thớt, rải rác ở các vùng đồi núi cao, hẻo lánh, điều kiện sống của người dân hai huyện này rất khó khăn, mức sống thấp, nguồn thu nhập chủ yếu của người dân là các sản phẩm canh tác từ vườn, rừng... Cũng từ nghèo đói mà người dân, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em, chưa được chăm sóc sức khoẻ đúng mức. Theo chị Nịnh Thị Bảo, Giám đốc Trung tâm Dân số - KHHGĐ huyện Ba Chẽ, cho biết: "Phụ nữ ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số Ba Chẽ rất thiệt thòi. Họ không chỉ khó khăn trong kinh tế mà còn thiếu hụt nhiều kiến thức về chăm sóc sức khoẻ, nhất là SKSS cho chính mình. Đôi khi biết là có bệnh nhưng họ không có điều kiện để đi khám và chữa bệnh...".
Có thể nói, cùng với các chiến dịch tuyên truyền, chăm sóc SKSS của ngành Dân số hay Hội KHHGĐ thì mô hình này tiếp tục mở ra một cơ hội chăm sóc sức khoẻ cho các đối tượng phụ nữ và trẻ em hai huyện Bình Liêu, Ba Chẽ. Với mục tiêu tăng cường chăm sóc sức khoẻ, SKSS/KHHGĐ cho các đối tượng này nên mô hình tập trung vào hai hoạt động chính là truyền thông, tư vấn và cung cấp dịch vụ chăm sóc SKSS/KHHGĐ cho phụ nữ và khám bệnh miễn phí cho trẻ em dưới 6 tuổi. Tuy mỗi huyện chỉ có 2 xã được chọn triển khai mô hình điểm, nhưng số phụ nữ và trẻ em được thụ hưởng mô hình tương đối cao.
Chỉ tính trong hai ngày 21 và 24-9 vừa qua đã có 360 chị em phụ nữ hai xã Đồng Văn và Vô Ngại (Bình Liêu) đến tham gia chiến dịch chăm sóc SKSS. Tại đây, ngoài việc được nghe tuyên truyền, hướng dẫn cách chăm sóc SKSS, các chị còn được khám phụ khoa và được cung cấp các dịch vụ KHHGĐ. Sau hai ngày khám ở mỗi xã, đã có 252 chị em được điều trị phụ khoa, trên 160 chị em được nhận dịch vụ KHHGĐ (đặt dụng cụ tử cung, tiêm thuốc tránh thai, viên uống tránh thai, bao cao su). Cũng tại hai xã này, có 350 trẻ em được khám bệnh miễn phí. Còn tại xã Lương Mông (Ba Chẽ), trong các ngày 26, 27-10, có gần 200 chị em được vận động đến tham gia và nhận các gói dịch vụ trong chiến dịch. Số trẻ em được khám bệnh miễn phí tại Lương Mông cũng lên đến con số xấp xỉ 200 cháu. Các cháu được khám bệnh và lập danh sách để quản lý, theo dõi về sau. Riêng các hoạt động khám, cung cấp dịch vụ tại xã Đồn Đạc tạm thời chuyển đến trung tuần tháng 11 vì Trạm Y tế xã đang trong quá trình sửa chữa, nâng cấp.
Ngoài các hoạt động chính là khám, tư vấn, cung cấp dịch vụ chăm sóc SKSS/KHHGĐ, mô hình còn tập trung vào việc tuyên truyền, phổ biến kiến thức thông qua các câu lạc bộ, các tổ, nhóm sinh hoạt. Do kinh phí chưa nhiều, nên các hoạt động này được lồng ghép vào các hoạt động của các câu lạc bộ do Hội phụ nữ đảm nhiệm. Tuỳ mỗi địa phương khác nhau, các xã có những mô hình CLB khác nhau. Ở Ba Chẽ, chị em được sinh hoạt trong các câu lạc bộ như: Nàng dâu hiếu thảo - mẹ chồng bao dung; Làm mẹ an toàn; Phụ nữ không sinh con thứ ba. Còn ở Bình Liêu, có các câu lạc bộ như CLB Đồng cảm; CLB phụ nữ giúp nhau phát triển kinh tế gia đình. Các CLB định kỳ sinh hoạt một tháng/lần theo chuyên đề, nội dung đề cập đến các vấn đề về dân số, chăm sóc SKSS/KHHGĐ, các chủ trương, chính sách, pháp luật của Nhà nước liên quan đến chương trình dân số - KHHGĐ, Luật bình đẳng giới v.v... và giúp nhau phát triển kinh tế, làm giàu, nuôi con khoẻ mạnh, chăm ngoan...
Trao đổi với chúng tôi về mô hình triển khai tại địa phương mình, chị Bảo bộc bạch: "Dù đã có những chiến dịch, những mô hình cung cấp thông tin, dịch vụ về chăm sóc SKSS/KHHGĐ cho chị em vùng núi huyện nhà, nhưng con số chị em viêm nhiễm đường sinh sản, chị em sinh con thứ 3, số trẻ em suy dinh dưỡng... vẫn ở con số cao. Mô hình này lại một lần nữa giúp cho chị em dân tộc có cơ hội được quan tâm, chăm sóc. Tôi nghĩ, chắc chắn mô hình và chiến dịch sẽ mang lại cho các chị em sự chuyển biến mạnh trong ý thức chăm sóc SKSS. Tuy nhiên, là người trực tiếp tiếp cận và theo dõi mô hình ở các xã, tôi mong muốn các cấp, ngành tạo điều kiện tăng kinh phí cho mô hình, đặc biệt là kinh phí điều trị phụ khoa...."