Vị thế “động lực” của Quảng Ninh được xác định từ Quyết định 145/QĐ-TTg (2004) của Thủ tướng Chính phủ về phương hướng chủ yếu phát triển KT-XH Vùng Kinh tế trọng điểm Bắc Bộ. Tiếp đến, Nghị quyết 54 của Bộ Chính trị về phát triển Vùng đồng bằng sông Hồng và Nghị quyết T.Ư 4 (khoá X) về Chiến lược biển Việt Nam đều xác định, cùng với Hà Nội và Hải Phòng, Quảng Ninh sẽ là hạt nhân lôi kéo sự phát triển của cả vùng.
Sau hai năm rưỡi thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XII, Quảng Ninh ngày càng phát huy được thế mạnh nhưng cũng gặp không ít thách thức trên đường phát triển.
Một góc khu công nghiệp Cái Lân.
Ảnh: Đỗ Khánh
Đã về đích nhiều chỉ tiêu của năm 2010
Với những lợi thế đặc biệt về địa lý, thiên nhiên so với các tỉnh Vùng Kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, Quảng Ninh có nhiều lợi thế so sánh. Khai thác tiềm năng này, nhiều năm qua, nhất là khoảng 3 năm trở lại đây, tỉnh cơ bản đạt và vượt các chỉ tiêu, kế hoạch mà Quyết định 145 của Thủ tướng Chính phủ và Nghị quyết 54 của Bộ Chính trị đề ra. Như Nghị quyết 54 đề ra GDP của 8 tỉnh Vùng Kinh tế trọng điểm Bắc Bộ đạt bằng 1,3 lần so bình quân chung cả nước (năm 2010), Quảng Ninh đã đạt cao gấp đôi bình quân chung cả nước (13%/6,5%). Cơ cấu, tỷ trọng công nghiệp, xây dựng - dịch vụ, nông - lâm - ngư nghiệp trong GDP của tỉnh đến thời điểm này đã đạt chỉ tiêu Chính phủ đề ra cho Vùng vào năm 2010: Giá trị tăng thêm ngành công nghiệp, xây dựng đạt trung bình gần 16%/năm (chỉ tiêu đề ra là 14,3 - 15,3%/năm); giá trị tăng thêm ngành dịch vụ đạt trung bình 20%/năm (chỉ tiêu đề ra là 10-11%/năm)...; thu ngân sách đạt tốc độ tăng trưởng nhanh. Năm 2008, ước tổng thu đạt khoảng 12 ngàn tỷ đồng, trong đó số thuế thu từ XNK qua hải quan đạt khoảng 9.000 tỷ đồng, ngoài ra tỉnh còn cân đối thêm khoảng hơn 700 tỷ đồng từ nguồn thu nội địa về trung ương.
Hình thành rõ nét hơn trung tâm công nghiệp nặng, dịch vụ...
Trong các quyết định, nghị quyết của T.Ư Đảng, Chính phủ đều thống nhất: Quảng Ninh phải trở thành trung tâm của công nghiệp nặng, dịch vụ, thương mại và kinh tế biển. Và đây phải được xem là cơ sở quan trọng để Quảng Ninh đóng góp trách nhiệm của tỉnh với đất nước. Từ năm 2006 đến nay, các nhà máy nhiệt điện: Uông Bí (300MW), Quảng Ninh (1.200MW), Cẩm Phả (600MW); các nhà máy xi măng: Cẩm Phả, Thăng Long, Hạ Long, Lam Thạch tổng công suất thiết kế 7 triệu tấn/năm đã hoặc sắp hoàn thành xây dựng. Bên cạnh đó, một số lĩnh vực mới được doanh nghiệp đầu tư xây dựng như: Nhà máy chế tạo thiết bị nâng hạ công suất 20.000 tấn sản phẩm/năm (Uông Bí), Nhà máy luyện thép Đông á công suất 500.000 tấn phôi thép/năm (Đông Triều), Khu công nghiệp đóng tàu Cái Lân, Cụm công nghiệp - cảng biển Hải Hà, Cụm công nghiệp đóng tàu Yên Hưng. Nhiều dự án: Nhà máy nhiệt điện Uông Bí II (300MW), Mạo Khê (440MW), Mông Dương (1.200MW), Thăng Long (300MW) đang được xúc tiến triển khai. Như vậy, với sự chuẩn bị của nửa nhiệm kỳ này, tới sau 2010, Quảng Ninh đã thực sự trở thành trung tâm nhiệt điện, sản xuất vật liệu xây dựng, trọng điểm ngành công nghiệp đóng tàu và một số lĩnh vực khác.
Còn nhiều khó khăn thách thức
Khó khăn lớn nhất đang là rào cản tới sự phát triển của tỉnh là hệ thống hạ tầng kỹ thuật, trong đó quan trọng nhất là giao thông. Hiện nay, Quảng Ninh nối với các tỉnh trong nước chỉ qua con đường huyết mạch duy nhất là Quốc lộ 18A từ Chí Linh (Hải Dương) tới Móng Cái. Đoạn Mông Dương - Móng Cái là đường cấp 5 miền núi nay đã xuống cấp nghiêm trọng, không đáp ứng được nhu cầu vận tải hàng hoá từ 3 cửa khẩu về nội địa. Theo thống kê, năm 2006 lượng hàng qua cung đường này tăng 2,69 lần so với năm 2001. Cảng nước sâu Cái Lân thiết kế 7,5 triệu tấn hàng qua cảng/năm, nay mới khai thác được gần 3 triệu tấn/năm, do nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân từ hạ tầng giao thông. Theo đồng chí Cục trưởng Cục Hải quan tỉnh, gần đây nhiều tàu vào cảng Cái Lân nhưng không làm thủ tục nhập khẩu tại đây mà chuyển tải làm thủ tục ở Cảng Hải Phòng, trong khi Cảng Hải Phòng luôn trong tình trạng quá tải. Một số chủ hàng phía Trung Quốc thôi không xuất hàng qua cửa khẩu Móng Cái, mà chọn cửa khẩu Lạng Sơn...
Liên quan đến Quốc lộ 18A là hàng loạt những kế hoạch phát triển quan trọng trong KT-XH, AN-QP như xây dựng thành phố cửa khẩu Móng Cái gắn với Khu công nghiệp - cảng biển Hải Hà để thành hệ thống đô thị lớn; xây dựng cảng Vạn Gia, phát triển KT-XH đảo Vĩnh Thực; xây dựng Khu kinh tế Cô Tô, Khu kinh tế Vân Đồn... Bởi vậy, yêu cầu về việc khẩn trương cải tạo, mở rộng tuyến đường này là bức thiết với tỉnh. Gần đây, khu vực Yên Hưng được nhiều nhà đầu tư để ý, bởi có Khu công nghiệp đa năng Đầm Nhà Mạc. Khu vực này có liên quan mật thiết với khu vực Lạch Huyện (Hải Phòng), trong đó tâm điểm là cảng Lạch Huyện. Bởi vậy, để phát triển được Khu công nghiệp Đầm Nhà Mạc liên quan đến hệ thống giao thông từ Lạch Huyện qua kênh Cái Tráp nối với đảo Hà Nam (Yên Hưng). Khu Kinh tế Vân Đồn đã được Chính phủ phê duyệt gần 2 năm nay nhưng vẫn “dậm chân tại chỗ”, trong khi nhiều khu kinh tế “cùng tuổi” đã xây dựng cơ bản hạ tầng, thậm chí đã hoạt động hiệu quả.... Những khó khăn này cho thấy, nếu từ nay đến hết nhiệm kỳ, Quảng Ninh không có những giải pháp đột phá, thì những kế hoạch lớn của tỉnh cho hết nhiệm kỳ và bước chuẩn bị cho nhiệm kỳ sau cũng bị ảnh hưởng. Hiện cũng do nguyên nhân hệ thống giao thông còn hạn chế, mà các lĩnh vực du lịch, đầu tư nước ngoài, dịch vụ... liên quan đến các tỉnh với Quảng Ninh cũng bị ảnh hưởng. Các nguyên nhân khác như hiệu quả vận hành của bộ máy chính quyền, công tác cải cách hành chính, quản lý nhà nước còn nhiều bất cập, thiếu lao động phổ thông, nguồn nhân lực có chất lượng cao... đã và đang là lực cản lớn nếu không nhanh chóng có giải pháp tháo gỡ.
