Mảnh đất Đệ tứ chiến khu Đông Triều là vùng đất ghi đậm nhiều dấu ấn lịch sử và văn hoá. Trong kháng chiến chống Pháp, Đông Triều là vùng chiến tranh du kích nổi tiếng, điển hình là khu Đồi Cao nằm ở trung tâm thị trấn Đông Triều (Đông Triều). Khu đồi này có diện tích khoảng gần 15ha. Phía Nam và phía Tây tiếp giáp với tỉnh Hải Dương, có vị trí địa rất thuận lợi cho nhiệm vụ quân sự, quốc phòng. Đứng từ trên đỉnh đồi phóng tầm mắt ra xung quanh là một khoảng rộng lớn, có thể quan sát được tất cả các địa danh trong toàn huyện. Trên đỉnh đồi là khu nhà chỉ huy do quân Pháp chiếm đóng xây dựng khá kiên cố và chắc chắn. Xung quanh quả đồi là hệ thống giao thông hào, hầm ngầm, lô cốt, trận địa pháo... được xây dựng bằng bê tông cốt thép; bố trí liên hoàn, vững chắc. Thời kháng chiến chống Pháp, quân và dân Đông Triều đã rất vất vả, gian lao, thậm chí phải hy sinh cả xương máu và tính mạng của mình mới giành được khu đồi trên từ tay thực dân Pháp.
Sau khi hoà bình lập lại, Ban Chỉ huy quân sự huyện Đông Triều đã tiếp quản, sử dụng khu nhà chỉ huy của quân Pháp trên đỉnh đồi làm nơi cất giấu, bảo quản vũ khí, khí tài, trang bị quân sự, có cán bộ, chiến sĩ ăn nghỉ, sinh hoạt tại đó trông coi. Mấy năm gần đây, toàn bộ lực lượng và trang thiết bị của Ban Chỉ huy quân sự Huyện đội Đông Triều đã được rút xuống bố trí dưới chân đồi. Hiện nay, khu nhà chỉ huy trên đỉnh đồi do quân Pháp xây dựng trở thành khu nhà hoang. Cùng với thời gian, nhiều công trình đang bị xuống cấp nghiêm trọng. Toàn bộ khu nhà chỉ huy trên đỉnh đồi đã bị hỏng mái che, một số bức tường thành được kè đá bị lún sụt, bong tróc, có nguy cơ đổ sập. Nguy hại hơn, một số người dân đã tự ý phá hoại các cửa thông gió, lỗ châu mai của lô cốt, hầm ngầm... để lấy sắt, thép phục vụ cho mục đích cá nhân...
Trước đây khu này là quả đồi trọc, từ khi địa phương giao cho một số hộ gia đình trồng rừng thì quả đồi đã trở lên xanh mát, trở thành điểm nghỉ mát lý tưởng cho người dân. Hàng ngày, vào các buổi sáng và buổi chiều, hàng chục lượt người lên đây dạo mát, hít thở không khí trong lành, tập thể dục, rèn luyện sức khoẻ. Ông Nguyễn Văn Hồng, 66 tuổi, ở thị trấn Đông Triều cho biết: “Hầu như chiều nào tôi cũng cùng mọi người trong khu phố lên đây tập thể dục để được tận hưởng không khí trong lành. Nơi đây không chỉ có giá trị về điều kiện tự nhiên, mà còn có giá trị về lịch sử, quân sự, văn hoá hết sức quan trọng. Việc để các công trình trên quả đồi trên bị xuống cấp đang gây ra sự lãng phí rất lớn. Cuối năm ngoái, cơ quan chức năng cũng đã cho máy xúc, máy gạt lên đào bới, san gạt khôi phục lại con đường từ dưới chân đồi lên đỉnh đồi. Bà con nhân dân ai cũng vui mừng, nhưng chẳng hiểu tại sao từ đó đến nay lại không có động tĩnh gì nữa? Chúng tôi mong muốn các ngành chức năng sớm cho khôi phục quả đồi trên thành khu di tích văn hoá...”.
Thiết nghĩ, nguyện vọng của người dân là hoàn toàn chính đáng. Các cơ quan chức năng cần nghiên cứu, sớm cho triển khai xây dựng, khôi phục khu đồi Cao, Đông Triều trở thành khu di tích lịch sử. Không chỉ phục vụ cho nhiệm vụ quân sự quốc phòng của địa phương mà còn là điểm cho các tầng lớp nhân dân và học sinh đến tham quan, học tập; góp phần giáo dục nâng cao nhận thức cho mọi người về truyền thống lịch sử, văn hoá.
Bảo Trang (Hà Lầm, TP Hạ Long)
