Cùng với Cẩm Phả, Đông Triều, Hạ Long là 1 trong 3 địa phương có tình hình khai thác, vận chuyển than trái phép rất phức tạp. Trên địa bàn thành phố tồn tại nhiều cửa lò khai thác than trái phép từ nhiều năm về trước.
Đặc biệt, từ khi tỉnh và ngành Than siết chặt công tác quản lý, vận chuyển than thì Hạ Long lại trở thành một địa bàn trung chuyển than trái phép từ khu vực Cẩm Phả đi các tỉnh, thành lân cận. Điều này khiến cho việc ngăn chặn than trái phép ở Hạ Long đã khó khăn lại càng khó khăn hơn...
Lực lượng chức năng của TP Hạ Long đánh sập một lò khai thác than trái phép ở khu 5, phường Hà Khánh (TP Hạ Long).
Những biện pháp mạnh...
Thực hiện Chỉ thị số 11/CT-TU ngày 9-4-2008 của Ban Thường vụ Tỉnh uỷ ''về tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo công tác quản lý các hoạt động khai thác, vận chuyển, chế biến và tiêu thụ than'', cấp uỷ, chính quyền TP Hạ Long đã có nhiều giải pháp tích cực để ngăn chặn, xử lý than trái phép. Chỉ trong 1 năm thực hiện chỉ thị, hàng loạt các hoạt động thiết thực, hiệu quả đã được thành phố triển khai, mang lại kết quả tích cực. Các phường, xã và các ban ngành, đoàn thể của thành phố đều tổ chức tuyên truyền nâng cao nhận thức của nhân dân đối với công tác bảo vệ tài nguyên môi trường. Công tác quản lý Nhà nước về tài nguyên than cũng được thắt chặt. Các lực lượng chức năng của thành phố, các phường, xã có than trên địa bàn đều tổ chức ra quân, huy động tối đa lực lượng, phương tiện để đấu tranh với các hành vi khai thác, chế biến, vận chuyển, tiêu thụ, kinh doanh than trái phép. Chính quyền thành phố đã có sự phối hợp chặt chẽ với các đơn vị thuộc TKV trên địa bàn trong việc quản lý các khu vực ngoài khai trường nhưng nằm trong ranh giới mỏ để ngăn chặn hoạt động khai thác than trái phép; tăng cường lực lượng và các biện pháp bảo vệ tài sản, chống tiếp tay, tham ô, trộm cắp than của doanh nghiệp. Từ tháng 5-2008 đến hết tháng 5-2009, TP Hạ Long đã phối hợp với các công ty thành viên của TKV tổ chức triệt phá, san lấp 405 lượt cửa lò khai thác than trái phép, phá huỷ 65 lán trại, kịp thời ngăn chặn nhiều chủ lò chuẩn bị khai thác ở các phường Hà Khánh, Cao Xanh, Hà Trung và xã Đại Yên, Việt Hưng; thu giữ nhiều trang thiết bị, vật tư phục vụ khai thác và vận chuyển than trái phép; đồng thời kiểm tra, xử lý vi phạm hành chính 319 trường hợp với số tiền 638,6 triệu đồng...
Bước vào mùa hanh khô, công tác kiểm tra, xử lý việc khai thác, vận chuyển than trái phép lại càng được TP Hạ Long chú trọng thực hiện. Ngày 28-8-2009, UBND TP Hạ Long đã ký Quyết định số 149/QĐ-UBND thành lập Tổ liên ngành nhằm ngăn chặn, xử lý nạn khai thác, chế biến, vận chuyển, tiêu thụ than trái phép, do Ban Chỉ huy quân sự thành phố là đơn vị thường trực. Với hoạt động quy củ, chặt chẽ và phát huy được sức mạnh tổng hợp, Tổ liên ngành đã góp phần kiểm soát, ngăn chặn hoạt động khai thác, vận chuyển than trái phép trên địa bàn. Từ khi thành lập, đơn vị liên tục tổ chức các đợt kiểm tra, xử lý tình trạng khai thác, vận chuyển than trái phép. Tính đến nay, đã kiểm tra hầu hết các phường, xã có than trên địa bàn, tiến hành đánh sập hơn 70 lượt lò khai thác than trái phép. Bên cạnh đó, các phường, xã và các lực lượng chức năng cũng tích cực triển khai ngăn chặn, xử lý... Chỉ tính trong tháng 11, 2 xã Đại Yên và Việt Hưng đã tổ chức đánh sập 23 lượt cửa lò. UBND thành phố ra quyết định thu hồi 300 tấn than vận chuyển trái phép trên địa bàn. Xí nghiệp Than Thành Công (Công ty Than Hòn Gai) sử dụng 1.518kg thuốc nổ để phá sập các cửa lò khai thác than trái phép trên địa bàn thành phố...
Một lò than trái phép ở khu 2, phường Hà Khánh (TP Hạ Long) được nguỵ trang bằng lán trại bên trên.
Nhưng vẫn cần quyết liệt hơn
Bắt đầu từ tháng 11-2009, TP Hạ Long đã mở một đợt cao điểm kiểm tra, xử lý hành vi khai thác, vận chuyển than trái phép. Hiện nay, lịch kiểm tra của tổ liên ngành thành phố được xây dựng kín đến hết tháng 12. Trung tá Nguyễn Văn Thọ, Phó Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy quân sự TP Hạ Long, cho biết: ''Nhằm ngăn chặn có hiệu quả việc khai thác, vận chuyển than trái phép, Tổ liên ngành thành phố đã phân công cụ thể từng thành viên, lên lịch kiểm tra cụ thể từng địa điểm, ngày giờ. Đồng thời, chúng tôi cũng tiến hành tuần tra, kiểm tra đột xuất để bắt quả tang các hành vi khai thác than trái phép. Vì thế, các thành viên trong Tổ thường xuyên thực hiện nhiệm vụ cả ngày lẫn đêm, cả ngày nghỉ... Do khai thác than trái phép mang lại lợi nhuận rất lớn nên các đối tượng hoạt động ngày càng tinh vi hơn, thậm chí có đối tượng còn đe doạ, chống đối lại lực lượng kiểm tra...”.
Đi cùng Tổ liên ngành kiểm tra, triệt phá các lò than trái phép ở khu vực khu 4, phường Hà Khánh (TP Hạ Long), chúng tôi được chứng kiến những thủ đoạn rất tinh vi của các đối tượng khai thác than trái phép. Hầu hết các lò khai thác than đều nằm trong nhà, trong vườn gia đình. Hoạt động khai thác than được cảnh giới rất cẩn thận và nguỵ trang kín đáo bằng nhiều hình thức như xây tường bao, xây nhà, quây bạt kín, lấp đất nhiều lần lên cửa lò, chăn thả gia súc, gia cầm, trồng cây to xung quanh cửa lò... Việc vận chuyển than được thực hiện chủ yếu vào ban đêm để trốn tránh sự kiểm tra, kiểm soát của các lực lượng chức năng. Ngay cả các vết than rơi vãi gần cửa lò cũng được quét dọn sạch sẽ hoặc phủ lá cây, rác bẩn v.v... lên trên.
Thực tế cho thấy, việc khai thác, vận chuyển than trái phép còn tồn tại là do nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân từ sự quản lý lỏng lẻo của chính quyền địa phương. Đồng thời, chế tài xử phạt các hành vi vi phạm còn chưa cao nên chưa có tính răn đe... Chính vì vậy, trong cuộc họp kiểm điểm tình hình ngăn chặn, xử lý các hoạt động khai thác, vận chuyển, kinh doanh than trái phép mới đây, UBND TP Hạ Long đã đưa ra một số giải pháp rất quyết liệt. Cụ thể: Yêu cầu Chủ tịch UBND phường, xã phải kiểm soát tuyệt đối được tình hình khai thác than trên địa bàn, thực hiện việc báo cáo hàng tuần về UBND thành phố. Đồng thời các phường, xã thực hiện kiểm soát việc sử dụng đất đai, nhất là đối với đất rừng, đất ở. Những trường hợp khai thác than trái phép trên đất được giao báo cáo thành phố thu hồi vì sử dụng sai mục đích. Những công trình xây dựng trên diện tích đất dùng để phục vụ khai thác than trái phép là công trình xây dựng trái phép nên phường, xã lập biên bản xử lý theo luật định. Trong thời gian tới, thành phố cũng nghiên cứu lập các chốt kiểm soát hoạt động vận chuyển than trái phép trên địa bàn...
