...Nói cho công bằng, nước Đức phát triển giầu có lắm. Chính sách xã hội của họ rất được chú trọng, đầy nhân đạo, nên nếu không ăn xin cũng đủ sống.
Một người không có thu nhập gì, nộp đơn cho Sở Lao động hay Xã hội, bất luận họ là ai, có giấy tờ sống lâu dài ở Đức, đều được nhận khoản tiền: thuê nhà ở, tiền bảo hiểm sức khỏe và tiền ăn; trung bình là 1000 Euro một tháng.
Nhưng số tiền này không có khoản như bia rượu, thuốc lá và sex... Vì thế, để bù vào một khoản nghiện, nếu có, người ta buộc phải tìm nhiều cách để có tiền. Xin ăn là một cách.
Tại Châu Âu, ở các trung tâm lớn, tất cả các thành phố, đường hầm tầu điện ngầm, ga tầu hỏa, bến xe v.v... đâu đâu cũng có thể bắt gặp một người xin tiền của thiên hạ.
Đại đa số, hình ảnh bạn bắt gặp là, Người ăn xin ngồi hay đứng nơi nhiều người qua lại, trước mặt có một cái hộp nhỏ chờ tiền của khách.
Người ăn xin Châu Âu không bao giờ bám các du khách, không chìa mũ, hộp tiền xin trước người qua đường và bao giờ cũng có một lí do nào đó, chứng tỏ một sự lao động để có tiền, hoặc là cần tiền cứu trợ cho súc vật như chó, mèo, la, cừu, ngựa v.v...mà trợ cấp xã hội hay tiền thất nghiệp của họ không đủ trang trải.
Do vậy, bạn có thể bắt gặp Người ăn xin chơi đàn ác-mo-ni-ca hay ác-cóc-đi-on hoặc ghi ta, sáo...
Có thể phân biệt họ với các nghệ sĩ thích biểu diễn cho không ở các đường phố, qua cách ăn mặc, trang phục nhầu nhĩ và tồi tàn, qua tiếng đàn họ chơi thường không được hay lắm.
Cũng đôi khi gặp một người ăn xin chơi đàn rất xuya. Ví dụ như trong đường U bahn quảng trường Potsdamer Platz có gã chừng bốn nhăm tuổi, râu xơ xác, bên cạnh có con chó vàng ngồi. Tiếng kèn của lão réo rắt hút hồn, bay dọc theo đường hầm, vì thế cái hộp nhỏ luôn đầy những đồng Euro viền vàng sáng chói...
Ở các cửa siêu thị lại có kiểu ăn xin khác. Một kẻ dắt ra đó 1 con la và viết 1 cái biển: La của tôi đang đói. Thế là suốt ngày cái hộp tiền dần đầy lên. Nhưng nếu Chó của tôi đang đói, thì các bà già thương súc vật sẽ quay vào cửa hàng, mua vài hộp thức ăn cho chó, trân trọng xếp bên hộp tiền...
Bấy nay, sau các cuộc chiến ở vài nước gần Châu Âu, thì số ăn xin ở nước Đức nhiều người là dân chạy nạn từ các nước có chiến tranh. Họ từ Kosovo, Rumany, Irac… tràn sang, mệt mỏi kéo đàn trên mọi nẻo đường...
Năm tôi bán hàng ở Teltow. Quen một kẻ như thế. Anh từ Tiệp về, là người gốc Đức. Sau khi ngừng buôn bán, đôi khi tôi vẫn tán gẫu với anh, một thanh niên vui tính và lắm chuyện để nghe.
Một ngày anh hỏi, vợ tôi có thể trông trẻ không? Hóa ra, vợ chồng anh có một cháu trai. Tám tháng tuổi. Thích trẻ, chúng tôi nhận lời. Lí do thật đơn giản: Vợ anh, một cô gái Tiệp, cũng phát báo ở một nơi khác.
Người ta chỉ trông trẻ tới ba giờ, mà từ giờ đó tới 21 giờ, lại là khi tuyết rơi nhiều nhất, cũng là khi vợ anh nhận được nhiều tiền nhất. Không thể để đứa trẻ sơ sinh dù đã ủ ấm trong nôi, đứng cạnh mẹ trong tuyết giá.
Thương lắm! Hai hôm sau anh và vợ đưa con tới nhà tôi. Trên nôi, từ tay cha nó vừa đặt xuống, thằng bé rất bụ, cười toe toét và, như nhao lên vào lòng tay vợ tôi.
Cả ngày đó nó chơi và không quấy. Mỗi khi tôi bế lên, đôi mắt to xanh biếc của nó ánh lên, môi đỏ chót và, cười như nắc nẻ. Nhưng hai ngày ở với tụi tôi, nó không hề ăn. Chỉ uống trà và sữa.
Dù bà xã tôi có kinh nghiệm nuôi ba trẻ, mà không sao dỗ nó ăn nổi một thìa Hip cha nó mang tới, trong chai đóng sẵn. Ngày thứ ba vẫn vậy, cu cậu Alech cứ phun phì phì và khanh khách cười.
Điều đó làm chúng tôi lo lắng. Vì Alech ăn uống kiểu đó có thể suy dinh dưỡng. Chúng tôi gọi cha bé tới và bầy tỏ mọi chuyện, muốn trả lại đứa bé dù chúng tôi rất yêu nó.
Tôi khuyên: Anh hãy tìm một người về hưu đã từng nuôi dạy trẻ! Cha thằng bé buồn lắm, nhưng anh cũng đồng ý rằng, vợ chồng tôi không kham nổi đứa trẻ.
Chiều thứ tư, vợ chồng anh ta tới đón Alech. Mọi hôm chỉ cha cậu đón. Người mẹ Tiệp trẻ, tóc vàng mây, rất đẹp, mắt buồn so. Cô ta đón Alech trên tay vợ tôi và nước mắt lã chã. Tôi không biết vì sao.
Tuần sau thì cha Alech tới. Anh mang một gói quà Noel và tiền bốn ngày trông trẻ. Chúng tôi nhận quà. Trả lại tiền. Mời anh ở lại uống chén rượu trước Noel.
Hóa ra, anh gốc Đức, quay lại Đức sống sau khi bức tường sụp đổ. Anh mang người yêu sang và họ lấy nhau. Ở Đức khi anh tuổi đã ba nhăm, không thể có công việc.
Vợ anh là người Tiệp, nên cũng khó có việc. Anh buồn nói, tôi gốc Đức thật nhưng tôi vẫn lạc loài như người ngoại tộc, khi ra xã hội tiếng tôi không có thổ ngữ Đức.
Quả thật, tiếng anh lơ lớ, thậm chí biết ít từ Đức hơn tôi. Anh muốn trở về Tiệp, nơi anh sinh ra quen thuộc, vì thế vợ chồng anh cần tiền để mua nhà ở Tiệp. Tại sao vợ anh khóc nhiều hôm đón cháu?
Tôi hỏi. “Cô ấy thương con. Nếu không ai trông, Alech phải ngủ trong nôi giữa trời tuyết cạnh mẹ. Chúng tôi không thể từ bỏ làm việc dịp Noel này.” Bao nhiêu năm sẽ có đủ tiền? “Khoảng bẩy tám năm thôi!” Anh thật thà nói.
Thu nhập của người ăn xin khó định ra, một ngày có thể có bao nhiêu. Nó như đi câu. Nơi nào đông đúc, lắm khách du lịch có khi lại ít tiền hơn nơi có lắm bà già Đức giầu lòng bác ái.
Có lần tôi tò mò đếm bao lần khách bỏ tiền cho một cô gái Ru kéo Ac-cóc-đi-ong ở cửa siêu thị nơi tôi bán hàng. Buổi sớm, cô được mười bẩy Eu thì có lẽ khi tuyết xuống, ban chiều tối, cô sẽ có nhiều hơn thế.
Nhưng kì lạ nhất là chuyện tôi gặp lão già Kochi tại bên quầy tôi bán hàng ở Hội thành phố nhỏ Grossberen khi Châu Âu thống nhất được hai năm. Chúng tôi làm quen với nhau qua chén rượu vang pha hương liệu mà tôi mua đãi lão buổi trưa vắng khách hôm ấy...
Lão người Áo. Nói tiếng Đức khá rành. Châu Âu thống nhất được đi lại tự do, lão bỏ quê hương cứ thế cùng cây đàn và anh bạn chó lang thang qua biết bao thành phố, vừa xin ăn vừa du lịch.
Châu Âu, thành phố nào chẳng có nhà trọ bình dân khoảng hai chục Eu một tối. Có nơi tử tế lại còn bao cho bữa sớm. Tức là tiện đâu ngủ đó thôi, kể cả phải ngủ trong các đường hầm xe điện hay nhà ga của tầu hỏa.
Tôi thật bất ngờ, một người già gần bẩy chục rồi mà cứ lang thang như vậy. “Mùa đông sắp tới nơi. Ông cố tìm nơi tử tế mà qua đêm” Lão già cười tít mắt chỉ vào con chó: “Cậu đúng là một đứa ngốc nghếch!” Nếu tuyết xuống mà lạnh dưới âm mười độ. Anh bạn Toni này sẽ là cái máy sưởi hạng nhất...
Hội chợ năm sau tôi không gặp Kochi nữa. Nhưng nhìn cái gốc cây nơi Kochi từng ngồi bên chơi đàn tôi vẫn thấy văng vẳng tiếng đàn và người bạn chó xám nằm soài bốn chân kề bên ngơ ngác nhìn lên bầu trời xanh biếc không một gợn mây của châu Âu.
Ở Đức hai mươi năm, tôi chưa bao giờ thấy cảnh sát xua đuổi số người này. Có lẽ, phần vì họ hành nghề rất trật tự, không bao giờ làm phiền nhiễu khách, không nèo kéo, và cất lời van vỉ, nên có thể cảnh sát không ngứa mắt.
Phần nữa, đôi chỗ, tiếng đàn của họ cũng vui vui, nhất là họ lại diện áo quần dân tộc nước khác. Những kẻ xin ăn nom hơi bệ rạc thì khéo léo nép ở trong những đường hầm, khuất nẻo vậy, cảnh sát phẩy tay cho qua…
Nhưng nói chung, có lẽ cực chẳng đã, người ta mới chấp nhận bị đẩy vào hoàn cảnh vậy, trừ lão Kochi tự nguyện ăn xin thế gian để du lịch. Còn thì bí lắm người ta mới phải ăn xin dù bao giờ sự ăn xin cũng có kèm theo công việc nào đó, chứ không chỉ ngửa tay ra xin tiền...
