Di sản thế giới Vịnh Hạ Long những năm qua được khắp nơi trong nước và thế giới biết tới là bởi nhiều kênh thông tin khác nhau. Một trong số không thể thiếu đó là vai trò của những hướng dẫn viên (HDV) của Trung tâm Thông tin - Hướng dẫn (TT-HD), Ban Quản lý Vịnh Hạ Long. Bởi vậy, đã có người ví họ như là những “Em-xi” - MC của di sản Vịnh Hạ Long.
Do tính chất công việc nên mọi sinh hoạt tập thể của các HDV đều phải tổ chức vào buổi tối như thế này.
Có trực tiếp chứng kiến mới hiểu công việc của các HDV vất vả thế nào. Hằng ngày, các HDV phải có mặt tại Bến Đoan đúng 7 giờ sáng để xuống tàu ra Vịnh. Khác với trên bờ, ai đến muộn coi như ngày hôm đó nghỉ việc, bởi không có chuyến thứ hai. Chiều 5 giờ 30 phút mới trở về bến. Mùa hè còn đỡ chứ mùa đông về tới bến đã là lúc lên đèn. Vất vả nhất là những người có con nhỏ, mà trong số 36 chị em thì có tới hơn 20 người có con dưới 5 tuổi, vừa phải lo vai trò người vợ, người mẹ. Để kịp giờ đi làm, chị em phải đánh thức con dậy từ sớm, cho con bú rồi đem gửi ông bà hoặc người trông thuê. Trong số các HDV có người như Lê Thị Thìn nhà ở phường Hà Khẩu, Nguyễn Tiến Vinh ở Hoành Bồ, do nhà xa nên phải đi từ sớm hơn.
Chị Lê Thị Thúy Vinh, Giám đốc Trung tâm TT-HD kể: Có câu chuyện vừa cười mà thương. Đó là cô Lan, nhà ở khu Lán Bè. TP Hạ Long có lần do con nhỏ đêm quấy nên bị ngủ quên, tỉnh dậy đã sát tới giờ tàu chạy thế là vội vàng cuốn chăn vào người con rồi ôm con... chạy. Tới ngang đường vừa may gặp bà giúp việc đón cho kịp giờ làm. Vốn từng là một HDV làm việc trên Vịnh Hạ Long từ năm 1997, chị Vinh cho biết: Những năm trước chưa có nhà làm việc như hiện nay, điều kiện làm việc tại các hang động rất vất vả, bởi phải ở cả ngày trong hang. Đã có trường hợp chị em có bầu bị ngất, phải cho xuồng chạy ra đưa vào bờ. Nay môi trường làm việc được cải thiện nhiều nên không còn tình trạng đó nữa. Để giúp chị em có bầu sắp sinh hay có điều kiện chăm sóc con nhỏ, Trung tâm bố trí cho chị em làm việc tại Cảng tàu khách du lịch Bãi Cháy. Tuy nhiên, đây cũng chỉ là giải pháp tình thế. Do cả ngày làm việc trên Vịnh nên hầu hết mọi sinh hoạt khác như họp, học tập Nghị quyết, đại hội Đoàn...đều phải tổ chức vào buổi tối. Những khi như vậy, việc về tới nhà đã 8-9 giờ tối khi con đã ngủ là chuyện dễ hiểu.
Nếu như với các di sản văn hoá như Huế, Hội An, Đền Hùng hay các di tích nổi tiếng khác trong nước, HDV ở vào độ tuổi ngoài 40 dễ dàng được chấp nhận thì do đặc thù cảnh quan thiên nhiên của Vịnh Hạ Long nên các HDV ở đây luôn phải là những người trẻ trung, sôi nổi. Bên cạnh đó, do công việc vất vả nên đã có không ít HDV sau một thời gian làm việc tìm được công việc thuận lợi hơn đã xin chuyển đi. Đó là những lý do cơ bản khiến chất lượng đội ngũ HDV, nhất là trình độ chuyên môn như ngoại ngữ, kiến thức tổng hợp về lịch sử, văn hóa, địa chất... của Vịnh Hạ Long còn hạn chế, mặc dù hàng năm, Trung tâm TT-HD đã cố gắng bồi dưỡng nghiệp vụ và tổ chức các chuyến đi thực tế cho các HDV tại các di tích trong và ngoài tỉnh để tích lũy kinh nghiệm. Biết là như vậy nhưng ngay cả lãnh đạo Ban Quản lý Vịnh Hạ Long cũng chưa tìm ra giải pháp khắc phục hạn chế này.
Theo xu hướng chung hiện nay, hầu hết các tua du lịch cho người nước ngoài khi tới Hạ Long đều có HDV kiêm phiên dịch đi cùng. Họ rất ít có nhu cầu sử dụng các HDV của Ban Quản lý Vịnh Hạ Long, có chăng chủ yếu chỉ là khách trong nước. Âu đó cũnglà điều thuận lợi bởi với 350 tàu du lịch đưa khách thăm Vịnh Hạ Long, nếu chỉ một nửa trong số đó cần một HDV thì Ban Quản lý Vịnh Hạ Long cũng khó đáp ứng được nhu cầu.
Cho dù còn có những hạn chế, tồn tại cần khắc phục nhưng với những gì đã và đang làm được thì những HDV - “Em-xi” của Ban Quản lý Vịnh Hạ Long cũng rất cần được chia sẻ và ghi nhận những cố gắng, đóng góp của họ trong việc tuyên truyền, hướng dẫn, quảng bá về di sản Vịnh Hạ Long đến du khách trong và ngoài nước.
