Nghề sứa Vân Đồn - Những hứa hẹn mới

16/11/2008 02:44

Trong khoảng 3 năm trở lại đây, việc đánh bắt, thu mua và chế biến sứa trên địa bàn huyện Vân Đồn khá phát triển, tạo được công ăn việc làm, tăng nguồn thu nhập, góp phần nâng cao và ổn định cuộc sống cho nhiều bà con ngư dân, nhất là ở các xã nghèo trên tuyến đảo...

Một xưởng chế biến sứa ở xã đảo Ngọc Vừng (Vân Đồn).

Năm 2008 được đánh giá là một năm được mùa đối với nghề khai thác và chế biến sứa. Tuy mỗi năm sứa chỉ xuất hiện vào một thời gian rất ngắn từ tháng 3 đến tháng 5, nhưng đối với nhiều ngư dân ở Vân Đồn, con sứa đã đem lại cho họ một nguồn thu nhập không nhỏ. Có những hộ gia đình thực sự “đổi đời” từ nghề đánh bắt sứa; có ngày họ thu nhập từ 1-2 triệu đồng. So với các nghề khác, việc đầu tư cho việc đánh bắt sứa lại khá đơn giản và ít tốn kém, bà con chỉ cần có một chiếc thuyền loại nhỏ và những vợt lưới khổ lớn đủ bao quanh con sứa là cũng có thể ra khơi. Hơn nữa, việc đánh bắt sứa lại rất dễ dàng bởi sứa nổi sát mặt nước, lại rất chậm chạp trong việc di chuyển... Theo những ngư dân ở Vân Đồn kể lại, có những thời điểm, sứa vào chính vụ nổi đầy trên mặt biển, người khai thác đánh bắt sứa ''vớt không kịp''... ; Trước đây, con sứa vốn chẳng được mấy ai để ý, sứa nổi đầy trên mặt biển trôi dạt vào bờ rồi tự phân huỷ... Bởi khi đó món ăn được chế biến từ sứa chưa được nhiều người biết đến, có chăng chỉ là món ăn chơi của một số người, nếu bà con ngư dân đánh bắt cũng không có chỗ tiêu thụ. Năm 2005, thị trường sứa bắt đầu hé mở khi một số người từ Trung Quốc sang đặt vấn đề thu mua sứa và một số ngư dân trên địa bàn huyện Vân Đồn đã liên doanh, liên kết với ngư dân Trung Quốc mở các xưởng thu mua và chế biến sứa. Nhưng chỉ hai năm sau, đến năm 2007, việc khai thác và chế biến sứa mới thực sự sôi động và phát triển, với hàng ngàn lao động...

Hiện nay, Trung Quốc vẫn là bạn hàng độc quyền trong lĩnh vực thu mua sứa ở Vân Đồn. Để tạo điều kiện cho người dân trong việc đánh bắt, thu mua và chế biến sứa, UBND huyện Vân Đồn đã chỉ đạo các ngành chức năng của huyện phối hợp với UBND các xã và Ban Quản lý vườn Quốc gia Bái Tử Long tiến hành khảo sát trên toàn bộ tuyến đảo để xác định các điểm thuận lợi phù hợp với quy hoạch, đảm bảo đúng quy định pháp luật cho người dân xây dựng các điểm chế biến sứa tạm thời gần ngư trường khai thác để bà con an tâm sản xuất. Bởi sứa là loài thân nước, sau khi đánh bắt nếu không được sơ chế ngay sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sản phẩm... Tuy nhiên, huyện cũng quy định rất rõ, các điểm chế biến sứa cần phải chú trọng đến công tác bảo vệ môi trường, như bố trí xa khu dân cư, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm và môi trường biển. Trong đó, yêu cầu nghiêm ngặt là các chủ xưởng chế biến sứa phải xây dựng hệ thống rãnh thoát nước và bể chứa xử lý nước chế biến sứa trước khi thải xuống biển...

Việc xây dựng các xưởng chế biến sứa tạm thời trong 2 năm 2007-2008 trên phạm vi toàn huyện đã khuyến khích người dân tăng cường đánh bắt, thu mua và chế biến sứa nên sản lượng khai thác tăng lên rõ rệt. Nếu năm 2007, tổng sản lượng sứa chế biến là 156.000 thùng, tương đương với 2.340 tấn đã sơ chế, giá trị 42 tỷ đồng, tạo việc làm cho trên 100 lao động thì đến năm 2008 tổng sản lượng chế biến là 300.000 thùng tương đương 4.200 tấn giá trị chế biến 126 tỷ đồng, tạo công ăn việc làm cho trên 1.500 lao động, mang lại thu nhập hàng chục tỷ đồng cho nhân dân các địa phương trên địa bàn huyện. Vụ sứa năm 2008 này, Vân Đồn có 52 xưởng sản xuất thu mua chế biến sứa hoạt động tập trung ở các xã Minh Châu, Quan Lạn, Thắng Lợi, Ngọc Vừng và Vạn Yên...

Hiện nay, tại các xưởng chế biến sứa ở Vân Đồn, công nghệ chế biến sứa vẫn phụ thuộc vào các chuyên gia kỹ thuật người Trung Quốc. Sứa sau khi chế biến được phân chia từng loại theo chất lượng và đóng thành từng thùng. Được biết, giá mua tại chỗ khoảng trên dưới 300 nghìn/thùng nhưng xuất sang Trung Quốc thì có giá gấp 4-5 lần, sang các thị trường khác, giá còn cao hơn rất nhiều. Nhìn vào hiện tại, có thể thấy những lợi nhuận về kinh tế từ việc đánh bắt và chế biến sứa là rất lớn. Tuy nhiên, do các xưởng chế biến sứa nằm rải rác ở các xã đảo nên công tác quản lý của các ngành, cấp từ huyện đến xã còn gặp nhiều khó khăn, có nhiều xưởng chế biến sứa tự phát sinh. Một số xưởng sứa chưa tuân thủ theo quy định hướng dẫn của nhà nước về hệ thống nước thải chế biến sứa làm ảnh hưởng đến môi trường nước biển tại khu vực xung quanh xưởng. Bên cạnh đó, do thị trường tiêu thụ sứa tập trung là thị trường Trung Quốc nền rất dễ xảy ra tình trạng ép giá hoặc tiêu thụ không nhiều do phụ thuộc quá lớn vào đầu ra. Hơn thế nữa, hiện nay các xưởng chế biến sứa tại Vân Đồn mới chỉ thực hiện ở khâu sơ chế ban đầu, sau đó chuyển sang Trung Quốc mới chế biến thành sản phẩm hoàn thiện, đóng bao bì rồi lại nhập khẩu... về Việt Nam. Chính vì thế, lợi nhuận mà bà con ngư dân được hưởng chỉ là một phần rất nhỏ. Cho nên có thể nói, vấn đề hiện nay là cần có hướng đầu tư, xây dựng nhà máy chế biến sản xuất sứa từ khâu sơ chế cho đến khi thành sản phẩm hoàn thiện là việc làm cần thiết vừa đem lại giá trị kinh tế và giải quyết việc làm cho người dân, góp phần xoá đói giảm nghèo, phát triển kinh tế xã hội ở địa phương.

Với những kết quả thu được, nghề khai thác và chế biến sứa đang khẳng định những lợi ích to lớn trong phát triển kinh tế của Vân Đồn. Đặc biệt, từ trước đến nay, ngư trường của Vân Đồn sẵn có tiềm năng về loại hải sản này. Được biết, để chuẩn bị cho mùa vụ sứa năm 2009, Vân Đồn đang đề ra những giải pháp tích cực để sứa trở thành một mặt hàng xuất khẩu có giá trị kinh tế cao. Trong đó có việc đề xuất với tỉnh cho phép các doanh nghiệp có đủ năng lực xây dựng nhà máy chế biến xuất khẩu (đóng bao bì) sản phẩm thuỷ sản tại địa phương, sản phẩm chế biến sứa đạt tiêu chuẩn xuất khẩu chính ngạch...