Nghề thủ công mới du nhập vào Đông Triều: Nguy cơ chết yểu...

Nhằm tạo thêm việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân, nhất là vào dịp nông nhàn, những năm gần đây, huyện Đông Triều đã tích cực du nhập và tạo nhiều điều kiện thúc đẩy sự phát triển nghề mới hoặc phục hồi lại những nghề cũ đã mai một, như mây tre đan, thêu ren, móc sợi...

Còn nhớ, thời kỳ năm 1980 - 1990, Nguyễn Huệ được coi là làng thêu. Nơi đây có tổ thêu ren tay nghề cao, thu hút hàng trăm tay thêu chuyên làm hàng phục vụ xuất khẩu sang Liên Xô (cũ) và các nước Đông Âu. Sau khi thị trường nước ngoài này đóng cửa, làng thêu Nguyễn Huệ đành gác kim thêu, chuyển sang chuyên sản xuất nông nghiệp. Với mục đích tập hợp lại các tay thêu trước kia để phục hồi nghề truyền thống này, trong chương trình phát triển làng nghề năm 2004 huyện Đông Triều đã chọn nghề thêu ren đưa về Nguyễn Huệ. Thế nhưng do bập bõm về đầu ra (đơn vị bao tiêu sản phẩm khi đó là một công ty tư nhân ở Hải Dương) và sản phẩm thêu ren không đạt yêu cầu (do trước kia Nguyễn Huệ thêu hàng màu, nay thêu hàng trắng nên các tay thêu ở đây không quen nghề dẫn đến sản phẩm bị lỗi) mô hình sản xuất này chỉ hoạt động được một thời gian ngắn rồi dừng hẳn. Ông Nguyễn Kim Dự, Phó Chủ tịch UBND xã, nói: ''- Ban đầu lãnh đạo xã chúng tôi có tham vọng xây dựng mô hình thêu ren tập trung, vì vùng đất này có rất nhiều thuận lợi, trong đó thuận nhất là sẵn có lực lượng lao động có nghề. Song quá trình sản xuất gặp nhiều khó khăn quá, khó nhất là không giải quyết được khâu đầu ra nên kế hoạch bị phá sản. Nghề thêu ren không trụ được, đến cuối năm 2005, Nguyễn Huệ tiếp tục nhận nghề móc sợi để tạo thêm thu nhập cho bà con. Với nghề này, ưu điểm là dễ làm và sản phẩm ít bị lỗi. Vì vậy mặc dù bà con vừa học vừa làm song đã được đơn vị bao tiêu chấp nhận. Và vì thế, tuy thu nhập của nghề móc sợi không cao, chỉ khoảng 300 - 500 nghìn đồng/tháng, song người dân có thể tranh thủ làm tại nhà, trong thời gian nông nhàn, cho nên đến nay đã thu hút khá đông người tham gia. Chị Nguyễn Thị Huyên, phụ trách mạng lưới móc sợi của xã, cho biết: ''- Làm nghề móc sợi không khó từ người già đến trẻ em đều có thể làm được và mặc dù ngày công không cao song cũng làm tăng thu nhập cho gia đình. Bởi vậy, hiện rất nhiều gia đình muốn nhận hàng về làm. Tuy nhiên, nhiều tháng nay ngành hàng này đang khan về nguồn nguyên liệu nên đơn vị bao tiêu cũng không thường xuyên hợp đồng mua sản phẩm nữa...''.

Không chỉ có tổ móc sợi Nguyễn Huệ đang khó khăn về nguồn nguyên liệu mà các cơ sở làm móc sợi quy mô rộng hơn như ở Kim Sơn, Bình Dương cũng đang gặp khó khăn tương tự. Cũng theo chị Huyền thì tình hình thiếu nguyên liệu làm hàng sẽ còn kéo dài; do vậy trong thời gian tới rất khó đảm bảo việc làm cho chị em...

Trao đổi với lãnh đạo Công ty TNHH Hải Tân, đơn vị tham gia sản xuất và bao tiêu các sản phẩm thủ công từ khá sớm, chúng tôi được biết: Thời kỳ đầu, Công ty nhận bao tiêu nhiều dạng sản phẩm: song do nhiều nguyên nhân trong đó có khó khăn về nguồn vốn, nên đến nay Công ty chỉ tập trung chủ yếu vào nghề móc sợi Hiện nay, đơn vị này đang nhận cung cấp nguyên liệu và bao tiêu sản phẩm cho trên 800 lao động trải rộng trên 8 xã trong huyện. Chị Nguyễn Thị Điệp, Phó Giám đốc Công ty TNHH Hải Tân, cho biết: ''- Hiện Công ty đang gặp nhiều khó khăn, trong đó chưa giải quyết được vấn đề thiếu vốn. Thời điểm này nhiều bạn hàng lớn của Công ty đều kẹt tiền mặt, đơn vị thường phải bán chịu vài ba chuyến mới thanh toán. Quy mô sản xuất đã mở rộng mà nguồn vốn nội bộ lại có hạn, trong khi đó, Công ty lại không thể nợ tiền công của người lao động được. Từ đó, mặc dù thị trường vẫn có nhu cầu song Công ty không dám mở rộng sản xuất. Ngay cả việc cung cấp nguyên liệu cho người lao động cũng do khó khăn này mà thời gian qua chưa kịp thời...”.

Được biết nhiều tháng qua Công ty TNHH Hải Tân đã làm thủ tục để xin hỗ trợ, tạo điều kiện vay vốn từ Sở Công nghiệp và UBND huyện Đông Triều, đơn vị trực tiếp đề nghị Công ty tham gia hợp tác phát triển nghề mới trên địa bàn huyện Đông Triều, song vẫn chưa có kết quả.

Ngoài Công ty TNHH Hải Tân, hai công ty khác là Công ty TNHH Thái Hùng và Công ty TNHH Thành Đồng, cũng tham gia trong lĩnh vực phát triển nghề thủ công chất lượng cao ở Đông Triều. Thời kỳ đầu có cả nghề mây tre đan và thêu ren, hiện nay chỉ duy trì nghề thêu ren. Đây vốn là hai công ty chuyên phục vụ du lịch nên mục tiêu của họ là tạo ra những sản phẩm thủ công cầu kỳ, chất lượng cao nhằm bán cho khách du lịch. Với mục đích này, hai công ty đã phải tuyển chọn đội ngũ thợ lành nghề... Song đã nhiều tháng đơn vị trưng biển tuyển dụng lao động mà vẫn không tìm được người làm như mong muốn. Về hàng mây tre đan, được biết thời kỳ đầu Sở Công nghiệp bàn giao cho trên 200 lao động, song do tay nghề non yếu, sản phẩm không đạt yêu cầu nên đến nay số lao động này đã bỏ nghề hết. Về hàng thêu ren, rút kinh nghiệm hàng mây tre đan, Công ty đã về tận vùng thêu Ninh Bình để đón nghệ nhân về tự đào tạo nghề cho lao động của mình; song đến nay số lao động còn theo nghề tại hai công ty này không nhiều. Hiện tại Công ty TNHH Thái Hùng có hơn 20 tay thêu đang trong giai đoạn thử việc, Công ty TNHH Thành Đồng có gần 30 lao động, nhưng tốc độ làm việc vẫn chậm và sản phẩm thường vẫn mắc những lỗi nhỏ. Chị Đặng Thị Hoà, Giám đốc Công ty TNHH Thái Hùng, nói: ''Với đặc thù là doanh nghiệp phục vụ du lịch thì sản phẩm thủ công mỹ nghệ sẽ có nhiều đầu ra, tuy nhiên yêu cầu chất lượng sản phẩm phải cao, phải tinh xảo. Vì vậy những sản phẩm lỗi chúng tôi không thể chấp nhận được. Công ty đã bỏ rất nhiều công sức và tiền của để xây dựng đội ngũ thợ lành nghề. Riêng tiền công cho các nghệ nhân và thợ cả cũng luôn ở mức trên dưới 10 triệu đồng/người/tháng. Vậy mà đến thời điểm này, xem ra chưa đạt được như ý nếu không muốn nói là có nguy cơ thất bại...

Có thể nói nghề thủ công đã mở ra nhiều cơ hội việc làm và thu nhập cho người lao động, nhất là lao động nông thôn. Tuy nhiên, hiện nay mảng hoạt động này vẫn đang để phó mặc cho doanh nghiệp tự xoay xở. Nếu các cơ quan chức năng không phối hợp hỗ trợ kịp thời thì e rằng một số nghề sẽ bị chết yểu...