Theo chương trình học tập của Học viện Chính trị - Quốc gia Hồ Chí Minh, dịp đầu tháng 11-2008, A59 chúng tôi là lớp đầu tiên của khoá 18 hệ cao cấp lý luận chính trị đi thực tế ở một số tỉnh phía Nam.
Đây là một chương trình “cứng” nằm trong khung đào tạo của Học viện nhằm giúp các học viên có cái nhìn thực tế, sâu sát hơn khi đã được trang bị các kiến thức về lý luận. Bên cạnh việc thu nhận, học hỏi được nhiều kiến thức bổ ích, với riêng cá nhân tôi chuyến đi này còn có ý nghĩa vô cùng đặc biệt. Nói vậy bởi tại tỉnh Đồng Tháp - một trong những điểm đến làm việc của đoàn, tôi và các học viên trong lớp vinh dự được Tỉnh uỷ tổ chức cho đi viếng thăm khu di tích lịch sử - văn hoá mộ cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc - thân sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Và, chính tại nơi đây, với riêng cá nhân tôi - một người con của Đất mỏ không giấu nổi sự xúc động, tự hào khi được biết một chi tiết tuy rất nhỏ nhưng lại mang nghĩa tình lớn của Quảng Ninh với cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc, với vùng đất Đồng Tháp Mười thẳng cánh cò bay.
Khu lăng mộ và đài sen - Trung tâm của di tích mộ cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc.
Căn cứ vào các tài liệu ở Khu di tích, cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc (Nguyễn Sinh Huy) sinh năm Nhâm Tuất (1862) tại làng Kim Liên, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An. Cụ xuất thân trong một gia đình nông dân. Đỗ cử nhân năm Giáp Ngọ (1894), đỗ Phó bảng năm Tân Sửu (1901). Cụ từ chối ra làm quan và về quê dạy học sống hoà mình với đồng bào nghèo khổ, tìm bạn đồng tâm bàn việc cứu nước. Năm 1906, cụ bị buộc ra làm quan giữ chức Thừa biện Bộ Lễ rồi Tri huyện Bình Khê (Bình Định). Khi làm quan cụ vẫn luôn tìm mọi cách gần gũi, giúp đỡ dân như thả những người vì thiếu thuế, chống thuế bị tù và trừng trị bọn cường hào... Vì vậy, năm 1910, cụ bị cách chức. Cụ vào Nam đi đến nhiều tỉnh và sang cả Nông-Pênh (Cam-pu-chia) để tìm gặp các nhà yêu nước. Năm 1917 và nhiều năm sau, cụ thường lui tới Cao Lãnh để hoạt động. Năm 1927, cụ về ở hẳn tại Cao Lãnh và sinh sống bằng nghề thuốc, tiếp tục truyền bá chủ nghĩa yêu nước trong nhân dân. Cụ bị bệnh, mất vào ngày 26 tháng 10 năm Kỷ Tỵ (1929) tại làng Hoà An. Nhân dân địa phương với tấm lòng thương yêu, quí trọng đã an táng cụ ở miếu Trời Sanh (chùa Hoà Long). Cụ Nguyễn Sinh Sắc là một nhà nho yêu nước - thương dân và là người có công sinh thành, nuôi dạy cho dân tộc Việt Nam một lãnh tụ kiệt xuất, cho thế giới một danh nhân văn hoá: Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Hiện nay, Khu di tích mộ cụ Nguyễn Sinh Sắc nằm cạnh chùa Hòa Long (tức miếu Trời Sanh ngày xưa), cách trung tâm TP Cao Lãnh của tỉnh Đồng Tháp 1,5km trên đường ra bến phà Cao Lãnh. Toàn bộ Khu di tích rộng gần 4 ha, chia làm 2 khu vực: khu mộ cụ Phó bảng và khu vực nhà sàn - ao cá Bác Hồ.
Khi đặt chân đến Khu di tích, cả đoàn chúng tôi đều có chung một cảm xúc thiêng liêng. Cô hướng dẫn viên trẻ trung, duyên dáng trong trang phục áo dài của dân tộc ân cần hướng dẫn đoàn đến thắp hương trước mộ cụ Phó bảng. Với giọng Nam Bộ ngọt ngào, cô hướng dẫn viên giới thiệu với đoàn về công trình quan trọng của Khu di tích đó là lăng mộ cụ Nguyễn Sinh Sắc. Một trong những nét kiến trúc tiêu biểu của khu mộ đồng thời thể hiện bản sắc văn hoá dân tộc đậm đà chính là vòm mộ. Vòm mộ quay về phía Đông, cao trên 10 thước được dựng bằng hình ảnh một cánh hoa sen cách điệu có dáng dấp bàn tay xoè úp xuống, trên là 9 con rồng cách tân đậm nét dân gian vươn ra trước thành 9 đầu hồi. Theo lời giới thiệu, vòm mộ tượng trưng cho nhân dân đồng bằng sông Cửu Long và vùng đất Đồng Tháp địa linh che phủ ấp yêu ngôi mộ cụ Phó bảng. Ngôi mộ hiện tại sau nhiều lần trùng tu, tôn tạo vẫn được giữ ở vị trí cũ. Và điều đặc biệt nhất đối với cá nhân tôi và có lẽ bất cứ người dân Quảng Ninh nào khi biết được điều này cũng sẽ tự hào đó là chi tiết toàn bộ đá hoa cương ốp ngôi mộ hiện tại do chính quyền và nhân dân ở Móng Cái, Quảng Ninh gửi vào. Khi cô hướng dẫn viên nói về chi tiết này, anh Nguyễn Hoàng Thư, Phó Tổng Biên tập Báo Hoà Bình hiện đang là đồng môn của tôi cũng “chớp” lấy tư liệu quý này bằng việc chụp cho tôi rất nhiều ảnh ở khu mộ cụ Phó bảng. Nhà báo Hoàng Thư nháy tôi: “Thế là có một bài báo rồi đấy”. Tôi được biết, để có Khu di tích khang trang như ngày hôm nay, các cấp chính quyền cùng quân dân tỉnh Đồng Tháp đã vượt qua nhiều khó khăn đóng góp không nhỏ trong việc xây dựng, tôn tạo. Cùng với Đồng Tháp, rất nhiều các tỉnh phía Nam đã chung sức. Và từ nơi địa đầu Tổ quốc, người dân Quảng Ninh đã gửi nghĩa tình đến cụ Phó bảng. Do thời gian lưu lại Khu di tích quá hạn hẹp, tôi không có cơ hội hỏi cặn kẽ câu chuyện nói trên song trong lòng thầm nghĩ một dịp nào đó sẽ tìm hiểu sâu hơn. Nằm trong quần thể Khu di tích còn có hồ sen với một đài sen trắng cách điệu tượng trưng cho cuộc đời thanh bạch, trong sáng của cụ Phó bảng. Cách hồ sen về phía trái là nhà trưng bày các hình ảnh, hiện vật về cuộc đời cụ Phó bảng...
Rời Khu di tích trong sáng ngày 5-11-2008, chúng tôi tạm biệt Đồng Tháp quay trở về TP Hồ Chí Minh với bao lưu luyến về vùng đất luôn ngạt ngào hương sen và mang nặng nghĩa tình của nhiều địa phương trong cả nước gửi đến thân sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh - cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc:
Tháp Mười đẹp nhất hoa sen
Việt Nam đẹp nhất có tên Bác Hồ!
