Thành phố Hạ Long là địa phương hàng năm có nhiều dự án đầu tư lớn được triển khai. Tuy nhiên, hiện nay,Hạ Long đang phải đối mặt với tình trạng thiếu quỹ đất cho việc bố trí tái định cư (TĐC) cho người dân diện giải toả. Việc này đã làm chậm tiến độ triển khai nhiều dự án, đặc biệt là các dự án trọng điểm có tác động lớn đến phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Trong khi đó, trên địa bàn thành phố vẫn có những dự án kinh doanhhạ tầng còn chưa sử dụng hết đất và hàng loạt các dự án còn “treo”với hàng trăm ha đất để hoang…
* Giải phóng mặt bằng tắc vì thiếu đất TĐC
Đã 4 năm trôi qua nhưng công tác giải phóng mặt bằng (GPMB) của dự án tuyến đường sắt ga Hạ Long - Cái Lân vẫn chưa hoàn thành. Những vướng mắc về chính sách đền bù đã dần được tháo gỡ thì GPMB lại bị tắc lại vì không có chỗ TĐC cho người dân. Theo tính toán, dự án triển khai sẽ làm ảnh hưởng đến 450 hộ dân, trong đó có 380 hộ bị thu hồi toàn bộ nhà, đất cần bố trí tái định cư. Đã 4 năm nay, những người dân thuộc diện giải toả để nhường đất cho dự án luôn ở trong tình trạng phấp phỏng chờ đợi ngày được di dời. Bà Nguyễn Thị Tam (tổ 1, khu 6, phường Giếng Đáy) cho biết: “Lúc nào chúng tôi cũng sẵn sàng nhường đất cho dự án. Chỉ mongNhà nước đảm bảo chu toàn cho chúng tôi về chỗ ở mới. Mấy năm nay rồi, bà con chúng tôi chẳng biết mình sẽ đi đâu, về đâu…”.
Nhiều diện tích đất đã giao cho doanh nghiệp vẫn để hoang như thế này (ảnh chụp ở dự án khu đô thị mới Hùng Thắng). Ảnh: T.L
Theo thống kê của Ban Đền bù giải phóng mặt bằng TP Hạ Long, chỉ tính riêng trong năm 2008, trên địa bàn thành phố có hơn 80 dự án được phê duyệt đầu tư xây dựng phải GPMB. Những dự án này được triển khai sẽ khiến hơn 4.000 hộ dân bị ảnh hưởng, trong đó có 915 hộ bị thu hồi toàn bộ nhà ở, đất ở phải bố trí TĐC. Đến thời điểm này, thành phố mới chỉ bố trí TĐC được cho hơn 200 hộ, còn lại gần 700 hộ vẫn chưa có chỗ để đi dù sức ép về tiến độ của các dự án đang đè nặng lên công tác GPMB. Ngay ở thời điểm hiện tại, thành phố cũng đang mắc về TĐC trong triển khai GPMB cho 9 dự án trọng điểm cótác động lớn đến sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Theo khảo sát, để triển khai 9 dự án này cần bố trí TĐC cho 793 hộ. Mặc dù công tác GPMB của các dự án này đã và đang được triển khai một cách hết sức bài bản và bà con trong diện phải di dời rất thông suốt. Họ sẵn sàng nhận đền bù, bàn giao mặt bằng bất kỳ lúc nào mà Nhà nước thu lại đất. Chính quyền và nhân dân ở đây rất vui mừng vì những lợi ích to lớn mà các dự án sẽ mang đến cho họ khi nó được hoàn thành. Tuy nhiên, thời điểm bàn giao này không biết đến bao giờ mới được thực hiện vì họ không biết sẽ sống ở đâu sau khi nhà nước thu hồi nhà, đất. Bản thân đồng chí Vũ Văn Hợp, Phó Chủ tịch UBND TP Hạ Long, cũng phải thừa nhận: “Tất cả các dự án khi triển khai đều được người dân đồng tình, ủng hộ, hầu hết đều chấp thuận các phương án bồi thường GPMB của Nhà nước. Băn khoăn lớn nhất của người dân chỉ là vấn đề TĐC. Và đây cũng là vấn đề nan giải của thành phố. Hiện nay, quỹ đất của TP Hạ Long còn lại rất ít, nhất là quỹ đất dành cho TĐC. Trong khi đó, Nghị định 197 của Chính phủ quy định rõ phải bố trí TĐC cho người dân ở nơi có điều kiện bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ”. Đồng chí Vũ Văn Hợp cũng cho biết: “Theo Chỉ thị 05 của Thủ tướng Chính phủ nếu không có đất TĐC, không sắp xếp được TĐC thì không thể lấy mặt bằng của người dân. Do đó, nếu không có mặt bằng TĐC trước thì việc giải phóng mặt bằng phục vụ dự án đầu tư sẽ rất khó khăn”. Có một điều khó khăn khác hiện nay TP Hạ Long đang gặp phải là chính các dự án TĐC cũng phải giải phóng mặt bằng, cũng phải thu hồi đất, do đó sức ép về đất TĐC ngày một lớn.
* Nhà nước thiếu nhưng doanh nghiệp vẫn thừa
Để giải bài toán thiếu đất cho TĐC, mới đây TP Hạ Long đã đề xuất một giải pháp: Đó là mua lại quỹ đất sạch của một số doanh nghiệp kinh doanh hạ tầng trên địa bàn. Cụ thể, thành phố đã đề xuất với tỉnh và Cục đường sắt Việt Nam việc mua lại quỹ đất sạch của dự án Khu đô thị mới Hùng Thắng để làm TĐC cho dự án tuyến đường sắt ga Hạ Long - Cái Lân. Có thể nói, ở thời điểm hiện tại, đây là một giải pháp hợp lý vì giải quyết được vấn đề TĐC cho người dân và đảm bảo được tiến độ của dự án.
Các khu nhà này cần phải di dời để nhường đất cho dự án tuyến đường sắt ga Hạ Long - Cái Lân
Các khu nhà này cần phải di dời để nhường đất cho dự án tuyến đường sắt ga Hạ Long - Cái Lân
Tuy nhiên, nó cũng cho thấy một nghịch lý: Trong khi nhà nước thiếu đất thì các doanh nghiệp vẫn thừa đất để cho nhà nước… mua lại. Điểm lại hàng loạt các dự án kinh doanh hạ tầng trên địa bàn thành phố có thể nhìn thấy rất rõ điều đó: Khu đô thị mới Hùng Thắng với hơn 200 ha mới chỉ tôn tạo xong mặt bằng và đầu tư xây dựng rất ít, phần lớn vẫn để hoang cho cỏ mọc; Khu đô thị Cột 5 - Cột 8 vẫn có thể bố trí cho tỉnh mua lại 3,4 ha; Khu đô thị Cao Xanh - Hà Khánh A, Khu đô thị mới Cái Dăm, Khu dân cư Ao Cá (Cao Thắng)… đã giải phóng xong mặt bằng nhưng chưa đầu tư xây dựng… Trong khi đó, tỉnh và thành phố lại không “mạnh tay” thu hồi lại đất của các dự án này để phục vụ cho TĐC. Ông Trần Đức Hạnh, Bí thư Chi bộ Khu 4, phường Giếng Đáy, cho biết: “Riêng khu 4 của chúng tôi có đến gần 200 hộ dân phải di dời để nhường đất cho các dự án tuyến đường sắt ga Hạ Long; Khu đô thị mới Nam ga Hạ Long và Bến xe Kênh Đồng mà đến nay vẫn chưa có địa điểm TĐC. Trước kia, nhân dân chúng tôi đề xuất xin cho TĐC ở ngay khu vực Ao Sen, cũng thuộc khu 4 nhưng được trả lời đất đó đã giao cho dự án Khu đô thị mới Nam ga Hạ Long. Tuy nhiên, đến tận bây giờ chủ đầu tư vẫn chưa đầu tư vào khu vực này. Theo tôi nghĩ, nếu chủ dự án chưa đầu tư thì tỉnh hoàn toàn có thể thu hồi lại để bố trí TĐC cho dân, hiện nay nhu cầu về TĐC mới là bức thiết vì nó ảnh hưởng đến các công trình trọng điểm chứ dự án đô thị mới thì đâu có thiếu…”.
Không chỉ thế, trong khi đất TĐC cho dân thì thiếu nhưngtrên địa bàn TP Hạ Long hiện nay vẫn còn 57 dự án chậm triển khai, dự án “treo” chiếm dụng hàng ngàn ha đất. Mới đây nhất, thành phố đã rà soát và báo cáo tỉnh, đề nghị có giải pháp đối với 57 dự án này. Nếu những dự án này được thu hồi, có lẽ Hạ Long sẽ không còn phải lo thiếu đất cho TĐC.
