“Mở rộng sản xuất sang xe máy tay gas”. Đó là ý tưởng phát triển của một doanh nghiệp (DN) đang sản xuất và lắp ráp ô tô. Thoạt nghe, có vẻ ngược đời khi đa phần các DN sản xuất xe máy từng chỉ nhăm nhe tính chuyện “lên đời” với ô tô, nhưng sẽ chẳng có gì bất ngờ về chuyện ngược đời này nếu biết rằng, mức lợi nhuận của một DN sản xuất xe máy có vốn đầu tư nước ngoài (ĐTNN) chưa có gì nổi bật đã là xấp xỉ 20 triệu USD, trong đó phần sản xuất xe máy tay gas là 15 triệu USD, vào năm ngoái.
Lẽ dĩ nhiên, nếu là ở những DN có mức tiêu thụ xe máy với sản lượng 50.000 xe/tháng hay hơn nữa thì con số lợi nhuận chắc chắn sẽ còn ấn tượng hơn nhiều. Chẳng vậy mà các nhà sản xuất xe máy có vốn ĐTNN không ngừng đầu tư mở rộng sản xuất.
Cũng chẳng có gì là ngạc nhiên nếu nhớ rằng, cách đây hơn 6 năm, Công ty Honda Việt Nam đã tạo ra đột phá mới khi công bố giá bán xe -Honda Wave Alpha là 12,9 triệu đồng/chiếc, trong khi giá xe máy bình quân lúc đó ở mức 20 triệu đồng/chiếc. Tuy nhiên, cú đột phá này xuất phát từ việc các DN xe máy trong nước tung ra những sản phẩm có nguồn gốc Trung Quốc với số lượng khá lớn, nên các nhà sản xuất có vốn ĐTNN buộc phải nghĩ ra những mức giá hợp lý hơn để thu hút người tiêu dùng. Đó cũng là vì sự sống còn trên thị trường.
Mức giá 12,9 triệu đồng của xe Wave Alpha cũng được đánh giá là đã tạo ra cạnh tranh khốc liệt với xe máy trong nước có nguồn gốc Trung Quốc đang bán bình quân 9 - 10 triệu đồng/chiếc vào thời điểm đó. Tên tuổi và tiếng tăm của Honda đã ngay lập tức trở thành “đảm bảo bằng vàng” cho người tiêu dùng về một dòng xe máy giá rẻ. Nhưng mức giá 12,9 triệu đồng này mặc nhiên trở thành “ngưỡng đáy” cho các loại xe máy do DN có vốn ĐTNN sản xuất, bởi hơn 6 năm trôi qua, không có thêm một lần nào giá xe máy trên thị trường trong nước có sự giảm bất ngờ như vậy nữa.
Ngay với xe Wave Alpha, dù đã xuất hiện được 7 năm và tuy luôn có nhiều thay đổi, cải tiến tiện lợi hơn cho người tiêu dùng thì mức giá vẫn giữ nguyên, không hề giảm. Còn lại, các loại xe máy khác của Honda Việt Nam sản xuất dù cũng có tên là Wave, nhưng đi kèm với các tên khác đều được bán ra với mức giá cao hơn. Xe máy Yamaha Việt Nam hay Suzuki Việt Nam hay SYM sản xuất ra dù số lượng bao nhiêu đi nữa thì tình hình chung trên thị trường là giá cả vẫn không đi xuống nhiều.
Ngược lại, người tiêu dùng Việt Nam có vẻ rất “thích thú” khi sở hữu được những chiếc xe máy có giá bán cao ngất ngưởng. Chẳng vậy mà số cửa hàng xe máy bán hàng cho các DN đang có nhà máy sản xuất tại Việt Nam hay kinh doanh xe máy nhập khẩu vẫn nở rộ.
Trong khi đó, theo những nghiên cứu khi xây dựng Quy hoạch phát triển xe máy thì giá thành lắp ráp của một chiếc xe ổn định trong giai đoạn 2001-2005 cũng đạt mức 10 -11 triệu đồng/xe. Đặc biệt, khu vực có vốn đầu tư của Nhật Bản năm 2001 đạt 20,6 triệu đồng/xe vào năm 2001 đã giảm xuống còn 13,4 triệu đồng/xe vào năm 2005.
Vẫn theo các nghiên cứu này, giá bán xe của các DN có vốn ĐTNN so với giá xe của DN trong nước có sự chênh lệch lớn. Xe máy của các DN trong nước có giá bán bình quân chỉ bằng 1/2 đến 2/3 giá xe của DN có vốn ĐTNN (cá biệt có những chủng loại chỉ bằng 1/3).
Điều đáng chú ý nữa là, thị trường xe máy Việt Nam tiêu thụ tới 2 triệu chiếc/năm lại rất thuận lợi khi tiến hành nội địa hoá các linh kiện, phụ tùng. Cho tới nay, các dòng xe máy của những DN nước ngoài đều có mức độ nội địa hoá không dưới 60%, thậm chí có loại tới 90%. Ngay cả những dòng xe tay gas, được xem là mới và cao cấp hơn nhưng cũng nhanh chóng có mức độ nội địa hoá cao như xe số.
Nhưng trái với việc giá thành sản xuất đã có xu hướng giảm trong quá khứ và các DN xe máy có vốn ĐTNN ngày càng bành trướng được nhiều thị phần nhiều hơn với mức trên 60% thì giá bán xe máy tiếp tục “ổn định” ở mức cao. Nhất là khi dòng xe máy tay gas đang trong tình trạng cung không đủ cầu, khiến giá bán các loại xe tay gas của Honda Việt Nam hay SYM đang “hot” bị đẩy lên cao hơn so với giá công bố khoảng 4-5 triệu đồng/chiếc tại các của hàng không phải là đại lý chính thức.
Tuy nhiên, cũng cần nhắc lại thêm rằng, chính thuế nhập khẩu ở mức cao đã góp phần làm cho giá xe máy trong nước không có xu hướng giảm xuống. Vào năm 2005, đã có 45.700 chiếc xe máy được nhập khẩu với trị giá trên 65 triệu USD. Như vậy, bình quân mỗi chiếc xe nhập về có trị giá chưa đến 1.500 USD/chiếc. Tuy nhiên, với mức thuế nhập khẩu là 90-100% nên nhiều xe nhập khẩu như Honda Dyland, SH, Spacy, Vespa... luôn có giá bán cao tới 6.000-7.000 USD/chiếc. Vì vậy, chẳng tội gì mà các nhà sản xuất xe máy trong nước lại định giá thấp những chiếc xe tay gas có nhiều tiện nghi và sành điệu không kém.
Như vậy, dù là một trong không nhiều ngành được đánh giá là có sức cạnh tranh khi hội nhập hoàn toàn, nhưng xem ra chính người tiêu dùng trong nước đã không được hưởng lợi nhiều khi trên thực tế giá xe máy vẫn luôn cao ngất ngưởng.
