Sáng 17-11, Ngoại trưởng Mỹ Condoleezza Rice đã trả lời phỏng vấn của phóng viên một số tờ báo khác của Việt Nam. Bà rất ấn tượng với sức sống và sự năng động của nền kinh tế, của người dân Việt Nam và những tiến bộ trong quan hệ hai nước.
* Trước khi tới đây, hẳn bà đã tìm hiểu về Việt Nam. Vậy Việt Nam có giống như trong tưởng tượng của bà?
- VN vừa giống, lại vừa không giống như tôi tưởng tượng. Tôi biết rằng đây là một nơi rất đẹp, một đất nước thật đẹp và thật dễ thương. Nhưng tôi không hề chờ đợi là thành phố lại đông đúc đến thế. Người dân có mặt khắp nơi, có vẻ như thương mại và phát triển kinh tế đang diễn ra khắp nơi. Điều đó thật đáng phấn khởi.
Về mặt kinh tế, VN sẽ có một tương lai tuyệt vời. VN đã đi được một chặng đường dài trong một thời gian rất ngắn. Vì vậy tôi hầu như không đựơc chuẩn bị tinh thần là nền kinh tế VN lại hiện đại đến vậy. Tôi chỉ biết trước là nơi này rất đẹp thôi. Tôi cũng rất thích gặp gỡ mọi người trên đường phố, ai cũng thân thiện. Giá mà tôi có thể ở đây lâu hơn.
* Thưa bà, VN quan trọng như thế nào trong chính sách của Mỹ?
- VN quan trọng với chúng tôi cả trên khía cạnh song phương lẫn khu vực. Bởi vì VN là một nước lớn ở Đông Nam Á với tiềm năng kinh tế thực sự lớn. Tôi cho rằng Mỹ rất quan tâm đến việc đưa quan hệ hai nước mở rộng hơn và sâu sắc hơn. Về mặt khu vực, Mỹ có quan hệ quan hệ rất mạnh mẽ với ASEAN, mà ASEAN rất quan trọng với Mỹ cả về kinh tế lẫn chính trị.
Tôi phải nói rằng, VN đang trải qua những chuyển đổi lớn. Chúng tôi muốn trở thành bạn tốt, đối tác tốt của VN. Rõ ràng chúng tôi rất hy vọng, và tin tưởng mạnh mẽ rằng PNTR sẽ được thông qua và VN vào WTO sẽ diễn ra. Chúng tôi cũng quan tâm đến những tiến triển chính trị của VN và rất vui mừng được đưa VN ra khỏi danh sách CPC.
Tôi cũng nêu vấn đề dân chủ và nhân quyền với các đồng nghiệp VN, nhưng như tôi nói, luôn luôn có sự tôn trọng nhau khi nói chuyện về vấn đề này, và tôi muốn nhắc lại, các bạn đã đi được một chặng đường dài trong thời gian rất ngắn, và Mỹ muốn là đối tác tốt, là bạn tốt của VN.
* Bà có thể chia sẻ những khía cạnh đặc biệt của chuyến thăm tới VN lần này của Tổng thống Bush?
- Tổng thống cũng rất mong đợi chuyến thăm. Ông chưa đến VN lần nào vì vậy đây sẽ là kinh nghiệm đầu tiên của ông. Chúng tôi biết mối quan hệ song phương Việt - Mỹ đã tiến triển đáng kể đến thế nào trong thời gian rất ngắn như vậy. Giữa hai nước đã có một quá khứ khó khăn bởi cuộc chiến tranh. Vậy mà hơn ba mươi năm sau, một tổng thống Mỹ tới VN để tham dự hội nghị của các nhà lãnh đạo vùng Châu Á – Thái Bình Dương.
Nhân tiện đây tôi phải nói VN đã làm rất tốt trong việc tổ chức một hội nghị quốc tế lớn. Không hề dễ dàng chút nào khi các đại biểu và các vị khách của 21 nền kinh tế dồn về. Tôi rất ấn tượng với trung tâm hội nghị mới rất đẹp mà tôi được biết chỉ vừa mới xây xong một, hai tháng trước.
Dĩ nhiên Tổng thống Bush còn trông đợi những khía cạnh song phương của chuyến thăm. Chúng tôi sẽ có cơ hội được gặp các nhà lãnh đạo VN và dự bữa tiệc chiêu đãi với các món ăn VN rất ngon. Có thể các bạn không biết là ở Mỹ, các món ăn Việt rất phổ biến. Tôi đến vùng Palau California. Riêng ở Palau ít nhất có 3 - 4 tiệm ăn VN. Nên tôi rất trông đợi buổi tiệc tối nay.
Tổng thống cũng sẽ tới TPHCM thăm thị trường chứng khoán và một vài địa điểm văn hoá. Chúng tôi rất ủng hộ quá trình chuyển đổi kinh tế ấn tượng đang diễn ra ở VN. Chúng tôi cũng ủng hộ quá trình chuyển đổi chính trị khi mà người dân và báo chí được tham gia nhiều hơn vào tiến trình chính trị. Tôi được biết rằng hoạt động của Quốc hội VN đang rất sống động với các cuộc tranh luận sôi nổi. Tranh luận là điều rất tốt cho một xã hội khi mà mọi người được bày tỏ ý kiến của mình. Chúng tôi trông đợi được làm việc với VN theo chiều hướng này.
* Bà có biết nhiều về thế hệ trẻ Việt Nam hay không? Là một phụ nữ thành đạt bà có lời khuyên gì với giới trẻ Việt Nam?
- Ồ, tôi gặp rất nhiều bạn trẻ VN làm việc tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia hôm qua để phục vụ cho APEC. Rất thú vị khi thấy rất nhiều bạn trẻ VN làm việc ở một Hội nghị lớn như vậy, các bạn là một đất nước trẻ, dân số rất trẻ. Các nhà lãnh đạo đang cố gắng đầu tư cho trung học và những bậc giáo dục cao hơn, tôi cũng thấy nhiều quảng cáo dành cho thế hệ trẻ du học ở nước ngoài.
Nếu tôi có một vài lời khuyên cho các bạn trẻ, thì sẽ là các bạn trẻ nên đi học ở nước ngoài, sẽ thực sự là một điều tuyệt vời khi đi ra bên ngoài đất nước các bạn để học hỏi thêm. Và tôi cũng hy vọng là một trong số đó sẽ đến Hoa Kỳ để học tập. Nước Mỹ có hệ thống giáo dục đại học rất tốt. Tôi tin tưởng mạnh mẽ vào việc trao đổi giáo dục, tôi tin vào cả hai việc các sinh viên VN đến Mỹ du học và các sinh viên Mỹ đến VN du học. Đây cũng là một nơi rất thú vị để tìm hiểu, tôi biết có rất nhiều sinh viên Mỹ đến học tập ở đây.
Một lời khuyên nữa là, tiếng Anh nói riêng và ngoại ngữ nói chung rất quan trọng, nhưng bản thân tôi thì ngoại ngữ lại là tiếng Nga (cười), và một chút tiếng Pháp. Tôi nhấn mạnh là ngoại ngữ rất quan trọng trong thời đại ngày này, tôi đã nhìn thấy nhiều bằng chứng là các bạn trẻ VN ở đây nói tiếng Anh rất tốt. Tôi thật sự ấn tượng với các nữ nhân viên phía VN, khi hôm qua tôi gặp Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao của các bạn, và tôi đoán rằng các nhân viên trẻ trong Bộ Ngoại giao được học cách làm việc theo cách riêng của họ.
Chẳng có lí do gì khi nghĩ rằng chân trời lại giới hạn đối với những người trẻ nữ giới cũng như nam. Tôi thực sự nhìn thấy lợi ích từ việc đi nghiên cứu và học tập ở nước ngoài và việc học ngoại ngữ.
* Bà được coi là một trong những người phụ nữ quyền lực nhất thế giới. Bà nghĩ gì về điều đó?
- Ồ không, tôi không nghĩ nhiều về điều đó đâu, và mọi người đừng nên cho tôi danh hiệu đó nhé. Thực ra tôi là một người rất may mắn vì tôi được học những điều mình yêu thích, được học chuyên môn mình yêu thích, và làm chuyên môn tốt đã đưa tôi tới vị trí Ngoại trưởng.
Tôi nghĩ rằng, câu chuyện của mình có thể rút ra hai điều cho phụ nữ, đặc biệt là các bạn nữ trẻ ở VN.
Điều đầu tiên, bạn hãy thật sự thích những gì mình làm. Có một số người chọn nghề này nghề khác vì nghề đó có thể mang đến tiền bạc hoặc việc làm tốt. Còn tôi, khi vào đại học, tôi định trở thành một nhạc sĩ, tôi học ngành piano, nhưng sau đó tôi nhận ra rằng mình chơi nhạc cũng khá, nhưng không đủ khá để thành một pianist danh tiếng. Và thế là tôi chuyển qua học một khóa về chính trị quốc tế, chủ đề của khóa đó là về Liên Xô.
Thực ra thì không có một lý do cụ thể nào để một cô gái Mỹ gốc Phi ở bang Alabama đặc biệt quan tâm đến Liên Xô khi đó. Nhưng tôi thực sự yêu thích chủ đề này. Vì vậy, đầu tiên là bạn hãy yêu thích một điều gì đó, chắc chắn là bạn muốn làm việc đó hàng ngày, muốn nghiên cứu về nói. Tôi chắc các bạn, những nhà báo trẻ, cũng phải như vậy.
Điều quan trọng thứ hai, là không để người khác quyết định hộ bạn rằng bạn nên làm gì hay không nên làm gì. Nếu như vậy thì tôi đã không nghiên cứu về Liên Xô, vì đó không phải là điều mà một phụ nữ gốc Phi ở Birmingham đang học. Bạn hãy nghe theo mách bảo của chính mình, đừng bao giờ sợ hãi việc học hỏi hay việc nắm lấy cơ hội.
Thứ ba, tôi không giỏi trong việc đặt kế hoạch cho cuộc đời mình. Nhiều người có các kế hoạch 1 năm, 5 năm hay 10 năm chẳng hạn, họ biết rõ sẽ làm gì vào năm 45 tuổi, Tôi thì nghĩ bạn hãy nên theo đuổi những gì mình thích thú. Nếu mối quan tâm của bạn thay đổi, bạn hãy cởi mở với những thay đổi đó. Sẽ có nhiều cơ hội đặc biệt bị bỏ qua nếu bạn không thực sự tập trung vào những gì bạn làm trong cả cuộc đời.
* Bà bận như vậy, liệu bà có còn chơi piano?
- Piano? Có chứ. Tôi yêu thích việc chơi piano. Cho dù bạn bận đến đâu thì trong cuộc sống bạn vẫn còn nhiều điều khác nữa. Tôi còn gia đình, còn rất nhiều bạn bè để dành thời gian cho họ. Còn về piano, tôi vẫn cố gắng tập chơi mỗi tuần một lần. Còn mỗi tháng vào một chiều CN, tôi chơi cùng một nhóm nhạc thính phòng. Chúng tôi biểu diễn khoảng mỗi tháng một lần. Tôi vẫn tiếp tục theo đuổi piano. Điều đó rất quan trọng với tôi.
* Mặc dù quan hệ song phương tiến triển, nhưng giữa hai bên còn nhiều vấn đề phải giải quyết từ quá khứ. Bà nghĩ thế nào về điều này?
- Trong khi quan hệ lớn mạnh dần, chúng ta có thể trao đổi với nhau bất kỳ điều gì, nêu lên những mối quan tâm của người VN, hoặc các mối quan tâm của người Mỹ. Cuộc chiến tồi tệ đã để lại nhiều hậu quả, chúng ta nên trao đổi rõ ràng với nhau và cố gắng giải quyết. Tôi cho rằng điều đó sẽ dễ dàng hơn trong bối cảnh hợp tác hai nước đang phát triển.
Cuối cùng, khi mà VN đang nhìn về phía trước như đang diễn ra, tôi nghĩ chúng tôi có thể trở thành đối tác của VN trong việc phát triển kinh tế. Tôi biết các công ty Mỹ rất muốn làm ăn ở VN. Intel đã có những khoản đầu tư lớn ở đây và điều đó rất quan trọng. Nhưng tôi công nhận và hiểu rõ rằng cho rằng cho dù chúng ta hướng tới tương lai, vẫn có thể có những vấn đề của quá khứ, và nếu có chúng ta có thể thảo luận, giải quyết điều đó, trong bối cảnh thân thiện với nhau hơn nhiều.
* Bà có biết nhiều về cộng đồng người VN ở Mỹ?
- Cộng đồng người Việt ở Mỹ thực sự là một cộng đồng đầy sức sống và năng động. Có một vài người gốc Việt làm việc trong chính quyền Mỹ và tôi có mối quan hệ công việc khá chặt chẽ với họ. Trường tôi từng dạy học trước kia, Stanford cũng có rất nhiều sinh viên Mỹ gốc Việt và thậm chí cả sinh viên VN.
Để tôi kể câu chuyện này. Khi cơn bão Katrina xảy ra ở miền Nam, tôi đã rất ngạc nhiên khi biết rằng cộng đồng người Việt ở bang Alabama quê của tôi khá đông. Người Việt có rất nhiều cửa hàng ở đây. Tôi xuống phố và gặp hai người trong cộng đồng người Việt. Họ cũng bị tổn thương bởi cơn bão nhưng đã giúp mọi người vượt qua bão Katrina. Cộng đồng người Việt ở Mỹ rất lớn, họ làm việc từ những chuyên ngành như bác sỹ, giáo sư tới công nhân bình thường.
Nói đến cộng đồng người Việt, thường ai cũng chỉ nghĩ tới California vì vậy tôi không ngờ là gặp nhiều người Việt như vậy ở Alabama. Thế mà cộng đồng ở Alabama khá đông đấy. Dì của tôi đang dạy ở một trường trung học ở Birmingham và cũng có rất nhiều học sinh người Việt đang theo học ở đó. Đó là một cộng đồng rất sống động, rất có tinh thần doanh nghiệp và sống ở nhiều nơi trên đất Mỹ.
* Khi bà trở về Hoa Kỳ bà sẽ nói gì với người Mỹ về chuyến thăm về đất nước và con người Việt Nam?
- Tôi nghĩ rằng người Mỹ sẽ ngạc nhiên về những gì đang diễn ra ở Việt Nam, một phần vì người Mỹ không thường đến Đông Nam Á, mọi người biết nhiều hơn về kinh tế Trung Quốc đang tăng trưởng mạnh, chẳng hạn, chứ ít biết về sức sống và sự tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam. Đó một phần là vì chiến tranh, người Mỹ không biết hình ảnh VN sau đó.
Việc người Mỹ đến đây để thăm Hà Nội, các cửa hàng, lớp trẻ của HN là rất có ích. Đây là một trong những vùng đất mãnh liệt nhất mà tôi từng đến, đó là điều tôi sẽ nói với người Mỹ. Nơi này rõ ràng đang thay đổi rất nhanh. Tôi chưa bao giờ thấy một nơi nào trên thế giới có nhiều xe máy trên đường phố như ở đây (cười). Nên nếu người Mỹ tới đây, họ sẽ rất ngạc nhiên.
